१५. उपज्झाचरियवत्तनिद्देसवण्णना

१४५. उपज्झाचरियेति एत्थ (महाव. ६४, ६७, ७४, ७८-७९; चूळव. ३७५, ३७७; ३७९-३८२; महाव. अट्ठ. ६४, ६७, ७५, ७६, ७७) आचरियो नाम निस्सयाचरियो पब्बज्जाचरियो उपसम्पदाचरियो धम्माचरियोति चतुब्बिधो. एतेसु हि निस्सयन्तेवासिकेन याव आचरियं निस्साय वसति, ताव सब्बमाचरियवत्तं कातब्बं. पब्बज्जाउपसम्पदाधम्मन्तेवासिकेहि पन निस्सयमुत्तकेहिपि आदितो पट्ठाय याव चीवररजनं, ताव वत्तं कातब्बं. अनापुच्छित्वा पत्तदानादिम्हि पन एतेसं अनापत्ति. एतेसु च पब्बज्जन्तेवासिको च उपसम्पदन्तेवासिको च आचरियस्स यावजीवं भारो, निस्सयन्तेवासिको च धम्मन्तेवासिको च याव समीपे वसति, तावदेव. सुट्ठु पियसीलो सुपेसलो, सिक्खाकामोति अत्थो. दन्तकट्ठं देन्तेन एकंसं उत्तरासङ्गं करित्वा महन्तं मज्झिमं खुद्दकन्ति तीणि दन्तकट्ठानि उपनेतब्बानि. तेसु यं तीणि दिवसानि गण्हाति, तं सल्लक्खेत्वा चतुत्थदिवसतो पट्ठाय तादिसंयेव सम्मा उभोहि हत्थेहि दातब्बं. सचे यं वा तं वा गण्हाति, यथालद्धं उपनेतब्बं. तोयन्ति सीतञ्च उण्हञ्च उदकं उपनेत्वा यं तीणि दिवसानि वळञ्जेति, चतुत्थदिवसतो पट्ठाय तादिसं उपनेतब्बं. सचे द्वेपि वळञ्जेति, दुविधम्पि उपनेतब्बं. सचे यागु होति, भाजनं धोवित्वा उपनेतब्बं.

१४६. पत्ते वत्तं चरेति ‘‘यागुं पीतस्स उदकं दत्वा भाजनं पटिग्गहेत्वा नीचं कत्वा साधुकं अपरिघंसन्तेन धोवित्वा पटिसामेतब्ब’’न्ति (महाव. ६६, ७८; चूळव. ३७६, ३८०) वुत्तं पत्ते वत्तं चरेति अत्थो. गामप्पवेसे वत्तं चरेति एवं सब्बत्थ. ‘‘सचे उपज्झायो वा आचरियो वा गामं पविसितुकामो होति, निवासनं दातब्बं, पटिनिवासनं पटिग्गहेतब्बं, कायबन्धनं दातब्बं, सगुणं कत्वा सङ्घाटियो दातब्बा, धोवित्वा पत्तो सोदको दातब्बो’’ति (महाव. ६६, ७८; चूळव. ३७६, ३८०) इदं गामप्पवेसने वत्तं नाम. ‘‘सचे उपज्झायो वा आचरियो वा पच्छासमणं आकङ्खति, तिमण्डलं पटिच्छादेन्तेन परिमण्डलं निवासेत्वा कायबन्धनं बन्धित्वा सगुणं कत्वा सङ्घाटियो पारुपित्वा गण्ठिकं पटिमुञ्चित्वा धोवित्वा पत्तं गहेत्वा उपज्झायस्स वा आचरियस्स वा पच्छासमणेन होतब्ब’’न्तिआदिना (महाव. ६६, ७८; चूळव. ३७६, ३८०) नयेन वुत्तं गमने वत्तं नाम. ‘‘निवत्तन्तेन पठमतरं आगन्त्वा आसनं पञ्ञापेतब्ब’’न्तिआदिना (महाव. ६६, ७८; चूळव. ३७६, ३८०) नयेन वुत्तं आगमे वत्तं नाम. ‘‘उपज्झायम्हि वुट्ठिते आसनं उद्धरितब्बं, पादोदकं पादपीठं पादकथलिकं पटिसामेतब्ब’’न्ति (महाव. ६६, ७८; चूळव. ३७६, ३८०) एवं वुत्तं आसनादीसु वत्तं नाम. उपाहनाय वत्तं नाम ‘‘उपाहना पुञ्छितब्बा, उपाहना पुञ्छन्तेन पठमं सुक्खेन चोळकेन पुञ्छितब्बा, पच्छा अल्लेना’’तिआदिना (चूळव. ३५७, ३५९) वुत्तं. चीवरे वत्तं नाम ‘‘सचे चीवरं सिन्नं होति, मुहुत्तं उण्हे ओतापेतब्बं, न च उण्हे चीवरं निदहितब्ब’’न्तिआदिना (महाव. ६६, ७८; चूळव. ३७६, ३८०) वुत्तं.

१४७. परिभोजनीयपानीय-वच्चप्पस्सावठानिसूति एत्थ सचे पानीयं न होति, पानीयं उपट्ठापेतब्बं. सचे परिभोजनीयं न होति, परिभोजनीयं उपट्ठापेतब्बं. सचे वच्चकुटि उक्लापा होति, वच्चकुटि सम्मज्जितब्बा. तथा पस्सावट्ठाने एवं वत्तं चरितब्बन्ति अत्थो. ‘‘विहारं सोधेन्तेन पठमं पत्तचीवरं नीहरित्वा एकमन्तं निक्खिपितब्ब’’न्तिआदिना नयेन वुत्तं विहारसोधने वत्तं नाम. ‘‘भूमत्थरणं ओतापेत्वा सोधेत्वा पप्फोटेत्वा अतिहरित्वा यथापञ्ञत्तं पञ्ञापेतब्ब’’न्तिआदिना (महाव. ६६, ७८; चूळव. ३७६, ३८०) वुत्तं पुन पञ्ञापने वत्तं नाम.

१४८. इदानि विहारं सोधेन्तेन एवं सोधेतब्बन्ति तं दस्सेतुं ‘‘न पप्फोटेय्या’’तिआदिमाह. तस्सत्थो – विहारं सोधेन्तो भिक्खु भूमत्थरणादिसयनासनं पटिवाते वा पङ्गणे वा पानीयसामन्ता वा न पप्फोटेय्याति. पङ्गणेति बहूनं सन्निपाते ठाने.

१४९. न्हानेति ‘‘सचे उपज्झायो नहायितुकामो होति, नहानं पटियादेतब्बं. सचे सीतेन अत्थो होति, सीतं पटियादेतब्ब’’न्तिआदिना (महाव. ६६; चूळव. ३७६) वुत्तं नहाने वत्तं नाम, ‘‘उपज्झायस्स गत्ततो उदकं सम्मज्जितब्बं, निवासनं दातब्ब’’न्तिआदिना (महाव. ६६; चूळव. ३७६) वुत्तं नहातस्स कातब्बं नाम. रङ्गपाकेति ‘‘सचे उपज्झायस्स आचरियस्स रजनं पचितब्बं होति, सद्धिविहारिकेन अन्तेवासिकेन पचितब्ब’’न्ति (महाव. ६६, ७८; चूळव. ३७६, ३८०) वुत्तं. धोवनेति ‘‘सचे उपज्झायस्स आचरियस्स चीवरं धोवितब्बं होति, सद्धिविहारिकेन अन्तेवासिकेन धोवितब्बं, उस्सुक्कं वा कातब्ब’’न्ति (महाव. ६६, ७८; चूळव. ३७६, ३८०) वुत्तं. सिब्बनेति ‘‘सचे उपज्झायेन आचरियेन चीवरं कातब्बं होति, सद्धिविहारिकेन अन्तेवासिकेन कातब्ब’’न्ति (महाव. ६६, ७८; चूळव. ३७६, ३८०) वुत्तं. चीवरे थेवे ठिते रजन्तो न वजे न पक्कमेय्याति अत्थो. ‘‘चीवरं रजन्तेन साधुकं सम्परिवत्तकं सम्परिवत्तकं रजितब्बं, न च अच्छिन्ने थेवे पक्कमितब्ब’’न्ति (महाव. ६६, ७८; चूळव. ३७६, ३८०) हि वुत्तं.

१५०. एकच्चस्साति आचरियुपज्झायानं विसभागस्स अनत्थकामस्स वेरिपुग्गलस्स. अनापुच्छाति आचरियुपज्झायानं अनारोचेत्वा. किञ्चनन्ति यं किञ्चि.

१५१-२. तस्साति एकच्चस्स. निन्नेतुन्ति नीहरितुं. किच्चयं परिकम्मं वाति वेय्यावच्चं वा पिट्ठिपरिकम्मादिपरिकम्मं वा अत्तना तस्स कातुं वा तेन अत्तनो कारापेतुं वाति एवमत्थो वेदितब्बो.

१५३. सचे आचरियुपज्झाया अञ्ञत्थ गता होन्ति, परिवेणं गन्त्वा अपस्सन्तेहि गामं पविसितुं वट्टति. गामं पविसन्तो सचे पस्सति, आपुच्छितब्बमेवाति वदन्ति. ‘‘उपज्झायं अनापुच्छा न दिसा पक्कमितब्बा’’ति (महाव. ६६, चूळव. ३७६) हि वुत्तं. अत्तनो किच्चयं नाम अन्तोविहारेपि अत्तनो पत्तपचनचीवरकम्मकेसच्छेदनादि.

१५४. सङ्घायत्तकम्मानि नाम परिवासमानत्तअब्भानतज्जनीयनियस्सपब्बाजनीयपटिसारणीयउक्खेपनादयो.

१५५. वुट्ठानं नेसमागमेति ‘‘सचे उपज्झायो वा आचरियो वा गिलानो होति, यावजीवं उपट्ठातब्बो, वुट्ठानमस्स आगमेतब्ब’’न्ति (महाव. ६६; चूळव. ३७६) हि वुत्तं. उपज्झाचरियवत्तविनिच्छयो.

उपज्झाचरियवत्तनिद्देसवण्णना निट्ठिता.