८. कुमारिभूतवग्गो

१-२-३. पठमकुमारिभूतादिसिक्खापदवण्णना

कुमारिभूतवग्गस्स पठमदुतियततियानि तीहि गिहिगतसिक्खापदेहि सदिसानेव. या पन ता सब्बपठमा द्वे महासिक्खमाना, ता अतिक्कन्तवीसतिवस्साति वेदितब्बा. ता हि गिहिगता वा होन्तु, अगिहिगता वा, सम्मुतिकम्मादीसु ‘‘सिक्खमाना’’इच्चेव वत्तब्बा, ‘‘गिहिगता’’ति वा ‘‘कुमारिभूता’’ति वा न वत्तब्बा. गिहिगताय दसवस्सकाले सिक्खासम्मुतिं दत्वा द्वादसवस्सकाले उपसम्पदा कातब्बा, एकादसवस्सकाले दत्वा तेरसवस्सकाले कातब्बा, द्वादसतेरसचुद्दसपन्नरससोळससत्तरसअट्ठारसवस्सकाले सिक्खासम्मुतिं दत्वा वीसतिवस्सकाले उपसम्पदा कातब्बा. अट्ठारसवस्सकालतो पट्ठाय च पनायं ‘‘गिहिगता’’तिपि ‘‘कुमारिभूता’’तिपि वत्तुं वट्टति. या पनायं ‘‘कुमारिभूता’’ति वुत्ता सामणेरी, सा ‘‘गिहिगता’’ति न वत्तब्बा, ‘‘कुमारिभूता’’इच्चेव वत्तब्बा. सिक्खासम्मुतिदानवसेन पन सब्बापि ‘‘सिक्खमाना’’ति वत्तुं वट्टतीति.

पठमकुमारिभूतादिसिक्खापदवण्णना निट्ठिता.

४. ऊनद्वादसवस्ससिक्खापदवण्णना

चतुत्थे ऊनद्वादसवस्साति उपसम्पदावसेन अपरिपुण्णद्वादसवस्सा. पाचित्तियन्ति उपज्झाया हुत्वा वुट्ठापेन्तिया वुत्तनयेनेव दुक्कटानि अन्तरा, कम्मवाचापरियोसाने पाचित्तियन्ति.

ऊनद्वादसवस्ससिक्खापदवण्णना निट्ठिता.

५. परिपुण्णद्वादसवस्ससिक्खापदवण्णना

पञ्चमे सङ्घेन असम्मताति यस्सा सङ्घेन पदभाजने (पाचि. ११३२) वुत्ता वुट्ठापनसम्मुति न दिन्ना. सेसं उभयत्थापि महासिक्खमानासिक्खापदद्वयसदिसमेवाति.

परिपुण्णद्वादसवस्ससिक्खापदवण्णना निट्ठिता.

६. खीयनधम्मसिक्खापदवण्णना

छट्ठे अलं ताव ते अय्ये वुट्ठापितेनाति वुच्चमानाति वुट्ठापनसम्मुतिया याचिताय सङ्घेन उपपरिक्खिपित्वा ‘‘यस्मा बाला अब्यत्ता च अलज्जिनी च होति, तस्मा अलं ताव तुय्हं उपसम्पादितेना’’ति एवं निवारीयमाना. पच्छा खीयनधम्मन्ति पच्छा अञ्ञासं ब्यत्तानं लज्जिनीनं वुट्ठापनसम्मुतिं दिय्यमानं दिस्वा ‘‘अहमेव नून बाला’’तिआदीनि भणमाना यत्थ कत्थचि खीयेय्य. पाचित्तियन्ति एवं खीयनधम्मं आपज्जन्तिया पाचित्तियं.

सावत्थियं चण्डकाळिं आरब्भ एवं खीयनधम्मं आपज्जनवत्थुस्मिं पञ्ञत्तं, पकतिया छन्दादीनं वसेन करोन्तीनं खीयन्तिया, उम्मत्तिकादीनञ्च अनापत्ति. वुट्ठापनसम्मुतिया याचनं, उपपरिक्खित्वा न छन्दादिवसेन पटिक्खित्ताय ‘‘साधू’’ति पटिस्सवो, पच्छाखीयनन्ति इमानेत्थ तीणि अङ्गानि. समुट्ठानादीनि अदिन्नादानसदिसानि, इदं पन दुक्खवेदनन्ति.

खीयनधम्मसिक्खापदवण्णना निट्ठिता.

७-८. सिक्खमाननवुट्ठापनपठमदुतियसिक्खापदवण्णना

सत्तमे सा पच्छाति सिक्खमानाय उपसम्पदाय याचियमानाय सा भिक्खुनी एवं वत्वा लद्धे चीवरे पच्छा असति अन्तराये ‘‘नेव वुट्ठापेस्सामि, न वुट्ठापनाय उस्सुक्कं करिस्सामी’’ति धुरं निक्खिपेय्य, तस्सा सह धुरनिक्खेपेन पाचित्तियन्ति. अट्ठमेपि एसेव नयो.

उभयम्पि सावत्थियं थुल्लनन्दं आरब्भ एतेसु वत्थूसु पञ्ञत्तं, द्वीसुपि सति अन्तराये, परियेसित्वा अलभन्तिया, गिलानाय, आपदासु, उम्मत्तिकादीनञ्च अनापत्ति. उभयत्थ ‘‘एवाहं तं वुट्ठापेस्सामी’’ति पटिञ्ञा, आकङ्खितनिप्फत्ति, पच्छा धुरनिक्खेपो, अनुञ्ञातकारणाभावोति इमानेत्थ चत्तारि अङ्गानि. समुट्ठानादीनि समनुभासनसदिसानीति.

सिक्खमाननवुट्ठापनपठमदुतियसिक्खापदवण्णना निट्ठिता.

९. सोकावाससिक्खापदवण्णना

नवमे सोकावासन्ति सङ्केतं कत्वा आगच्छमाना पुरिसानं अन्तोसोकं पवेसेतीति सोकावासा, तं सोकावासं. अथ वा घरं विय घरसामिका अयम्पि पुरिससमागमं अलभमाना सोकं आविसति, इति यं आविसति, स्वास्सा आवासो होतीति सोकावासा. तेनेवस्स पदभाजने (पाचि. ११६०) ‘‘सोकावासा नाम परेसं दुक्खं उप्पादेति, सोकं आविसती’’ति द्विधा अत्थो वुत्तो. पाचित्तियन्ति एवरूपं वुट्ठापेन्तिया वुत्तनयेनेव कम्मवाचापरियोसाने उपज्झायाय पाचित्तियं.

सावत्थियं थुल्लनन्दं आरब्भ एवरूपं सिक्खमानं वुट्ठापनवत्थुस्मिं पञ्ञत्तं. अजानन्तिया, उम्मत्तिकादीनञ्च अनापत्ति. सोकावासता, जाननं, वुट्ठापनन्ति इमानेत्थ तीणि अङ्गानि. समुट्ठानादीनि गब्भिनिवुट्ठापनसदिसानेवाति.

सोकावाससिक्खापदवण्णना निट्ठिता.

१०. अननुञ्ञातसिक्खापदवण्णना

दसमे मातापितूहीति विजातमातरा च जनकपितरा च. सामिकेनाति येन परिग्गहिता, तेन. अननुञ्ञातन्ति उपसम्पदत्थाय अननुञ्ञातं. द्विक्खत्तुञ्हि भिक्खुनीहि आपुच्छितब्बं, पब्बज्जाकाले च उपसम्पदाकाले च, भिक्खूनं पन सकिं आपुच्छितेपि वट्टति. तस्मा या उपसम्पदाकाले अनापुच्छा उपसम्पादेति, तस्सा वुत्तनयेनेव पाचित्तियं.

सावत्थियं थुल्लनन्दं आरब्भ अननुञ्ञातवुट्ठापनवत्थुस्मिं पञ्ञत्तं. अपलोकेत्वा वुट्ठापेन्तिया, तेसं अत्थिभावं अजानन्तिया, उम्मत्तिकादीनञ्च अनापत्ति. अनपलोकनं, अत्थिभावजाननं, वुट्ठापनन्ति इमानेत्थ तीणि अङ्गानि. अननुञ्ञातसमुट्ठानं, किरियाकिरियं, नोसञ्ञाविमोक्खं, अचित्तकं, पण्णत्तिवज्जं, कायकम्मं, वचीकम्मं, तिचित्तं, तिवेदनन्ति.

अननुञ्ञातसिक्खापदवण्णना निट्ठिता.

११. पारिवासिकसिक्खापदवण्णना

एकादसमे पारिवासिकछन्ददानेनाति पारिवासियेन छन्ददानेन. तत्थ चतुब्बिधं पारिवासियं परिसपारिवासियं रत्तिपारिवासियं छन्दपारिवासियं अज्झासयपारिवासियन्ति.

तत्थ परिसपारिवासियं नाम भिक्खू केनचिदेव करणीयेन सन्निपतिता होन्ति, अथ मेघो वा उट्ठहति, उस्सारणा वा करीयति, मनुस्सा वा अज्झोत्थरन्ता आगच्छन्ति, भिक्खू ‘‘अनोकासा मयं, अञ्ञत्र गच्छामा’’ति छन्दं अविस्सज्जित्वाव उट्ठहन्ति, इदं परिसपारिवासियं नाम, किञ्चापि परिसपारिवासियं, छन्दस्स पन अविस्सट्ठत्ता कम्मं कातुं वट्टति.

पुन भिक्खू ‘‘उपोसथादीनि करिस्सामा’’ति रत्तिं सन्निपतित्वा ‘‘याव सब्बे सन्निपतन्ति, ताव धम्मं सुणिस्सामा’’ति एकं अज्झेसन्ति, तस्मिं धम्मकथं कथेन्तेयेव अरुणो उग्गच्छति. सचे ‘‘चातुद्दसिकं उपोसथं करिस्सामा’’ति निसिन्ना, ‘‘पन्नरसो’’ति कातुं वट्टति. सचे पन्नरसिकं कातुं निसिन्ना, पाटिपदे अनुपोसथे उपोसथं कातुं न वट्टति. अञ्ञं पन सङ्घकिच्चं कातुं वट्टति, इदं रत्तिपारिवासियं नाम.

पुन भिक्खू ‘‘किञ्चिदेव अब्भानादिसङ्घकम्मं करिस्सामा’’ति सन्निसिन्ना होन्ति, तत्रेको नक्खत्तपाठको भिक्खु एवं वदति ‘‘अज्ज नक्खत्तं दारुणं, मा इदं कम्मं करोथा’’ति. ते तस्स वचनेन छन्दं विस्सज्जेत्वा तत्थेव निसिन्ना होन्ति, अथञ्ञो आगन्त्वा ‘‘नक्खत्तं पतिमानेन्तं, अत्थो बालं उपज्झगा (जा. १.१.४९), किं नक्खत्तेन करोथा’’ति वदति, इदं छन्दपारिवासियञ्चेव अज्झासयपारिवासियञ्च. एतस्मिं पारिवासिये पुन छन्दपारिसुद्धिं अनाहरित्वा कम्मं कातुं न वट्टति, इदं सन्धाय वुत्तं ‘‘पारिवासिकछन्ददानेना’’ति. पाचित्तियन्ति एवं वुट्ठापेन्तिया वुत्तनयेनेव कम्मवाचापरियोसाने पाचित्तियं.

राजगहे थुल्लनन्दं आरब्भ एवं वुट्ठापनवत्थुस्मिं पञ्ञत्तं. छन्दं अविस्सज्जेत्वाव अवुट्ठिताय परिसाय वुट्ठापेन्तिया, उम्मत्तिकादीनञ्च अनापत्ति. पारिवासिकछन्ददानता, वुट्ठापनन्ति इमानेत्थ द्वे अङ्गानि. समुट्ठानादीनि गम्भिनिसिक्खापदसदिसानेवाति.

पारिवासिकसिक्खापदवण्णना निट्ठिता.

१२. अनुवस्ससिक्खापदवण्णना

द्वादसमे अनुवस्सन्ति अनुसंवच्छरं. एवं वुट्ठापेन्तियापि वुत्तनयेनेव पाचित्तियं.

सावत्थियं सम्बहुला भिक्खुनियो आरब्भ अनुवस्सं वुट्ठापनवत्थुस्मिं पञ्ञत्तं. एकन्तरिकं वुट्ठापेन्तिया, उम्मत्तिकादीनञ्च अनापत्ति. अनुवस्सता, वुट्ठापनन्ति इमानेत्थ द्वे अङ्गानि. समुट्ठानादीनि एकादसमे वुत्तनयानेवाति.

अनुवस्ससिक्खापदवण्णना निट्ठिता.

१३. एकवस्ससिक्खापदवण्णना

तेरसमे एकन्तरिकं एकं वुट्ठापेन्तिया, उम्मत्तिकादीनञ्च अनापत्ति. सेसं द्वादसमेन सदिसमेवाति.

एकवस्ससिक्खापदवण्णना निट्ठिता.

कुमारिभूतवग्गो अट्ठमो.