पाचित्तियकण्डो

१. लसुणवग्गो

१. लसुणसिक्खापदवण्णना

पाचित्तियेसु लसुणवग्गस्स ताव पठमे लसुणन्ति मगधरट्ठे जातं आमकं भण्डिकलसुणमेव, न एकद्वितिमिञ्जकं. तञ्हि ‘‘खादिस्सामी’’ति पटिग्गण्हन्तिया दुक्कटं, अज्झोहारे अज्झोहारे पाचित्तियं.

सावत्थियं थुल्लनन्दं आरब्भ लसुणं हरापनवत्थुस्मिं पञ्ञत्तं, तिकपाचित्तियं, अलसुणे द्विकदुक्कटं. तस्मिं पन अलसुणसञ्ञाय, पलण्डुके, भञ्जनके, हरितके, चापलसुणे, सूपसम्पाके, मंससम्पाके, तेलसम्पाके, साळवे, उत्तरिभङ्गे, उम्मत्तिकादीनञ्च अनापत्ति. आमकलसुणञ्चेव, अज्झोहरणञ्चाति इमानेत्थ द्वे अङ्गानि. समुट्ठानादीनि एळकलोमसदिसानीति.

लसुणसिक्खापदवण्णना निट्ठिता.

२. सम्बाधलोमसिक्खापदवण्णना

दुतिये सम्बाधेति पटिच्छन्नोकासे, उपकच्छकेसु च मुत्तकरणे चाति अत्थो. संहरापेय्याति एत्थ खुरसण्डासकत्तरिआदीसु येन केनचि संहरापेन्तिया पयोगगणनाय पाचित्तियं, न लोमगणनाय.

सावत्थियं छब्बग्गिया भिक्खुनियो आरब्भ सम्बाधे लोमं संहरापनवत्थुस्मिं पञ्ञत्तं, अत्तनो अत्थाय अञ्ञं आणापेन्तिया साणत्तिकं, आपत्तिभेदोनत्थि. आबाधपच्चया, उम्मत्तिकादीनञ्च अनापत्ति. आबाधाभावो, सम्बाधे लोमसंहरणन्ति इमानेत्थ द्वे अङ्गानि. समुट्ठानादीनि भिक्खुनिया सद्धिं एकद्धानमग्गगमनसिक्खापदसदिसानीति.

सम्बाधलोमसिक्खापदवण्णना निट्ठिता.

३. तलघातकसिक्खापदवण्णना

ततिये तलघातकेति अन्तमसो उप्पलकेसरेनापि मुत्तकरणस्स तलघातने मुत्तकरणम्हि पहारदाने पाचित्तियन्ति अत्थो.

सावत्थियं द्वे भिक्खुनियो आरब्भ तलघातकरणवत्थुस्मिं पञ्ञत्तं, पुरिमनयेनेव साणत्तिकं, आपत्तिभेदो नत्थि. इतो परं पन यत्थ नत्थि, तत्थ अवत्वाव गमिस्साम. आबाधपच्चया गण्डं वा वणं वा पहरन्तिया, उम्मत्तिकादीनञ्च अनापत्ति. आबाधाभावो, मुत्तकरणे पहारदानं, फस्ससादियनन्ति इमानेत्थ तीणि अङ्गानि. समुट्ठानादीनि पठमपाराजिकसदिसानीति.

तलघातकसिक्खापदवण्णना निट्ठिता.

४. जतुमट्ठकसिक्खापदवण्णना

चतुत्थे जतुमट्ठकेति जतुना कते मट्ठदण्डके. वत्थुवसेनेतं वुत्तं, कामरागेन पन उप्पलकेसरम्पि पवेसेन्तिया आपत्ति.

सावत्थियं अञ्ञतरं भिक्खुनिं आरब्भ जतुमट्ठकसादियनवत्थुस्मिं पञ्ञत्तं, सेसं ततियसदिसमेवाति.

जतुमट्ठकसिक्खापदवण्णना निट्ठिता.

५. उदकसुद्धिकसिक्खापदवण्णना

पञ्चमे उदकसुद्धिकन्ति मुत्तकरणस्स धोवनं. आदियमानायाति करोन्तिया. द्वङ्गुलपब्बपरमं आदातब्बन्ति द्वीसु अङ्गुलीसु एकेकं कत्वा द्वङ्गुलपब्बपरमं आदातब्बं. तं अतिक्कामेन्तियाति सचे धोवनकाले रागवसेन वित्थारतो ततियाय अङ्गुलिया अग्गपब्बं, गम्भीरतो एकिस्साव अङ्गुलिया ततियपब्बं पवेसेति पाचित्तियं.

सक्केसु अञ्ञतरं भिक्खुनिं आरब्भ अतिगम्भीरं उदकसुद्धिकं आदियनवत्थुस्मिं पञ्ञत्तं, तिकपाचित्तियं, ऊनकद्वङ्गुलपब्बे द्विकदुक्कटं. तस्मिं पन ऊनकसञ्ञाय, द्वङ्गुलपब्बपरमं आदियन्तिया, आबाधपच्चया अतिरेकम्पि, उम्मत्तिकादीनञ्च अनापत्ति, सेसं ततियसदिसमेवाति.

उदकसुद्धिकसिक्खापदवण्णना निट्ठिता.

६. उपतिट्ठनसिक्खापदवण्णना

छट्ठे भुञ्जन्तस्साति पञ्चन्नं भोजनानं अञ्ञतरं भुञ्जतो. पानीयेनाति सुद्धेन वा उदकेन, तक्कादीसु वा अञ्ञतरेन. विधूपनेनाति याय कायचि बीजनिया. उपतिट्ठेय्याति या एतेसु द्वीसु अञ्ञतरं गहेत्वा हत्थपासे तिट्ठति, तस्सा पाचित्तियं.

सावत्थियं अञ्ञतरं भिक्खुनिं आरब्भ भुञ्जन्तस्स एवं तिट्ठनवत्थुस्मिं पञ्ञत्तं, तिकपाचित्तियं, हत्थपासं विजहित्वा खादनीयं खादन्तस्स उपतिट्ठन्तिया दुक्कटं, अनुपसम्पन्ने तिकदुक्कटं. ‘‘इमं पिवथ, इमिना बीजथा’’ति एवं देन्तिया वा, दापेन्तिया वा, अनुपसम्पन्नं वा उपतिट्ठापनत्थं आणापेन्तिया, उम्मत्तिकादीनञ्च अनापत्ति. भुञ्जन्तस्स भिक्खुनो हत्थपासे ठानं, पानीयस्स वा विधूपनस्स वा गहणन्ति इमानेत्थ द्वे अङ्गानि. समुट्ठानादीनि एळकलोमसदिसानीति.

उपतिट्ठनसिक्खापदवण्णना निट्ठिता.

७. आमकधञ्ञसिक्खापदवण्णना

सत्तमे विञ्ञत्वाति अन्तमसो मातरम्पि याचित्वा. भुञ्जेय्याति अज्झोहरेय्य. एत्थ च विञ्ञत्ति चेव भोजनञ्च पमाणं, तस्मा सयं विञ्ञत्वा अञ्ञाय भज्जनादीनि कारापेत्वा वा, अञ्ञाय विञ्ञापेत्वा सयं भज्जनादीनि कत्वा वा पटिग्गहणतो पट्ठाय याव दन्तेहि संखादनं, ताव पुब्बप्पयोगेसु दुक्कटानि, अज्झोहारे अज्झोहारे पाचित्तियं.

सावत्थियं सम्बहुला भिक्खुनियो आरब्भ आमकधञ्ञं विञ्ञापनवत्थुस्मिं पञ्ञत्तं, सयं वा अञ्ञाय वा अविञ्ञत्तिया लद्धं भज्जनादीनि कत्वा वा कारेत्वा वा भुञ्जन्तिया दुक्कटं, अञ्ञाय विञ्ञत्तिया लद्धं पन सयं भज्जनादीनि कत्वापि कारेत्वापि भुञ्जन्तिया दुक्कटमेव. आबाधे सति सेदकम्मादीनं अत्थाय विञ्ञापेन्तिया, अविञ्ञत्तिया लब्भमानं नवकम्मत्थाय सम्पटिच्छन्तिया, ञातकप्पवारितट्ठाने मुग्गमासादिअपरण्णं विञ्ञापेन्तिया, उम्मत्तिकादीनञ्च अनापत्ति. सत्तन्नं धञ्ञानं अञ्ञतरस्स विञ्ञापनं वा विञ्ञापापनं वा, पटिलाभो, भज्जनादीनि कत्वा वा कारेत्वा वा अज्झोहरणन्ति इमानेत्थ तीणि अङ्गानि. समुट्ठानादीनि अद्धानमग्गसिक्खापदसदिसानीति.

आमकधञ्ञसिक्खापदवण्णना निट्ठिता.

८. पठमउच्चारछड्डनसिक्खापदवण्णना

अट्ठमे सङ्कारन्ति कचवरं. विघासन्ति यंकिञ्चि परिभुत्तावसेसं उच्छिट्ठोदकम्पि दन्तकट्ठम्पि, अट्ठिकचलकेसु पन वत्तब्बमेव नत्थि. तिरोकुट्टे वा तिरोपाकारे वाति यस्सकस्सचि कुट्टस्स वा पाकारस्स वा परतो. छड्डेय्य वा छड्डापेय्य वाति सब्बानिपेतानि एकतो छड्डेन्तिया एकप्पयोगे एकापत्ति, सकिं आणत्तिया बहुकेपि छड्डिते एकाव.

सावत्थियं अञ्ञतरं भिक्खुनिं आरब्भ उच्चारं तिरोकुट्टे छड्डनवत्थुस्मिं पञ्ञत्तं, साणत्तिकं, भिक्खुस्स दुक्कटं, ओलोकेत्वा वा अवलञ्जे वा छड्डेन्तिया, उम्मत्तिकादीनञ्च अनापत्ति. उच्चारादिभावो, अनोलोकनं, वलञ्जनट्ठानं, तिरोकुट्टतिरोपाकारता, छड्डनं वा छड्डापनं वाति इमानेत्थ पञ्च अङ्गानि. समुट्ठानादीनि सञ्चरित्तसदिसानि, इदं पन किरियाकिरियन्ति.

पठमउच्चारछड्डनसिक्खापदवण्णना निट्ठिता.

९. दुतियउच्चारछड्डनसिक्खापदवण्णना

नवमे हरितेति खेत्ते वा नाळिकेरादिआरामे वा यत्थकत्थचि रोपिमहरितट्ठाने. तानि वत्थूनि छड्डेन्तिया वा छड्डापेन्तिया वा पुरिमनयेनेव आपत्ति, तादिसे ठाने निसीदित्वा अन्तमसो उदकं पिवित्वा मत्थकच्छिन्नं नाळिकेरम्पि छड्डेन्तिया आपत्तियेव.

सावत्थियं सम्बहुला भिक्खुनियो आरब्भ उच्चारादीनि हरिते छड्डनवत्थुस्मिं पञ्ञत्तं, साणत्तिकं, तिकपाचित्तियं, भिक्खुनो दुक्कटं, भिक्खुनियापि निक्खित्तबीजे खेत्ते याव अङ्कुरो न उट्ठहति, ताव दुक्कटं, अहरिते द्विकदुक्कटं. तस्मिं पन अहरितसञ्ञाय छड्डितखेत्ते वा, सामिके अपलोकेत्वा वा छड्डेन्तिया, उम्मत्तिकादीनञ्च अनापत्ति. सेसं अट्ठमसदिसमेवाति.

दुतियउच्चारछड्डनसिक्खापदवण्णना निट्ठिता.

१०. नच्चगीतसिक्खापदवण्णना

दसमे नच्चन्ति अन्तमसो मोरनच्चम्पि. गीतन्ति अन्तमसो धम्मभाणकगीतम्पि. वादितन्ति अन्तमसो उदकभेरिवादितम्पि. दस्सनायाति एतेसु यंकिञ्चि दस्सनाय गच्छन्तिया पदे पदे दुक्कटं, यत्थ ठिता पस्सति वा सुणाति वा, एकप्पयोगे एकापत्ति, तं तं दिसं ओलोकेन्तिया पयोगे पयोगे आपत्ति.

राजगहे छब्बग्गिया भिक्खुनियो आरब्भ नच्चादीनि दस्सनाय गमनवत्थुस्मिं पञ्ञत्तं, सयं तानि वत्थूनि करोन्तिया, अञ्ञं वा आणापेन्तिया, ‘‘चेतियस्स उपहारं देथा’’ति ईदिसेन परियायेन वा भणन्तिया, ‘‘चेतियस्स उपहारं करोमा’’ति वा वुत्ते ‘‘साधू’’ति सम्पटिच्छन्तिया च पाचित्तियमेवाति सब्बअट्ठकथासु (पाचि. अट्ठ. ८३५-८३७) वुत्तं, भिक्खुनो सब्बत्थ दुक्कटं. ‘‘तुम्हाकं चेतियस्स उपट्ठानं करोमा’’ति वुत्ते पन ‘‘उपट्ठानकरणं नाम सुन्दर’’न्ति ईदिसं परियायं भणन्तिया, आरामे ठत्वा पस्सन्तिया वा सुणन्तिया वा, तथा अत्तनो ठितोकासं आगन्त्वा पयोजितं पटिपथं गच्छन्तिया सम्मुखीभूतं सलाकभत्तादिके सति करणीये गन्त्वा, आपदासु वा समज्जट्ठानं पविसित्वापि पस्सन्तिया वा सुणन्तिया वा, उम्मत्तिकादीनञ्च अनापत्ति. नच्चादीनं अञ्ञतरता, अञ्ञत्र अनुञ्ञातकारणा गमनं, दस्सनं वा सवनं वाति इमानेत्थ तीणि अङ्गानि. समुट्ठानादीनि एळकलोमसदिसानि, इदं पन लोकवज्जं, अकुसलचित्तं, तिवेदनन्ति.

नच्चगीतसिक्खापदवण्णना निट्ठिता.

लसुणवग्गो पठमो.

२. रत्तन्धकारवग्गो

१. रत्तन्धकारसिक्खापदवण्णना

अन्धकारवग्गस्स पठमे रत्तन्धकारेति रत्तिअन्धकारे. अप्पदीपेति पज्जोतचन्दसूरियअग्गीसु एकेकेनापि अनोभासिते. पुरिसेनाति सन्तिट्ठितुं सल्लपितुञ्च विञ्ञुना मनुस्सपुरिसेन सद्धिं. सन्तिट्ठेय्य वाति हत्थपासे ठितमत्ताय पाचित्तियं. सल्लपेय्याति तत्थ ठत्वा गेहसितकथं कथेन्तियापि पाचित्तियमेव.

सावत्थियं अञ्ञतरं भिक्खुनिं आरब्भ एवं सन्तिट्ठनवत्थुस्मिं पञ्ञत्तं, पुरिसस्स हत्थपासं विजहित्वा, यक्खादीनं हत्थपासं अविजहित्वापि सन्तिट्ठन्तिया, सल्लपेन्तिया वा दुक्कटं, यंकिञ्चि विञ्ञुं दुतियं गहेत्वा एवं करोन्तिया, अरहोपेक्खाय, अञ्ञविहिताय, उम्मत्तिकादीनञ्च अनापत्ति. रत्तन्धकारता, पुरिसस्स हत्थपासे ठानं वा सल्लपनं वा, सहायाभावो, रहोपेक्खताति इमानेत्थ चत्तारि अङ्गानि. थेय्यसत्थसमुट्ठानं, किरियं, सञ्ञाविमोक्खं, सचित्तकं, लोकवज्जं, कायकम्मं, वचीकम्मं, अकुसलचित्तं, तिवेदनन्ति.

रत्तन्धकारसिक्खापदवण्णना निट्ठिता.

२. पटिच्छन्नोकाससिक्खापदवण्णना

दुतिये पटिच्छन्ने ओकासेति कुट्टादीसु येन केनचि पटिच्छन्ने, इदमेवेत्थ नानत्तं.

पटिच्छन्नोकाससिक्खापदवण्णना निट्ठिता.

३. अज्झोकाससल्लपनसिक्खापदवण्णना

ततिये अज्झोकासेति नानं, सेसं उभयत्थापि पठमसदिसमेवाति.

अज्झोकाससल्लपनसिक्खापदवण्णना निट्ठिता.

४. दुतियिकउय्योजनसिक्खापदवण्णना

चतुत्थे रथिकायाति रच्छायं. ब्यूहेति अनिविद्धरच्छायं. सिङ्घाटकेति चच्चरे. निकण्णिकं वा जप्पेय्याति कण्णमूले किञ्चि जप्पेय्य. उय्योजेय्याति अनाचारं चरितुकामताय ‘‘गच्छ त्व’’न्ति दुतियिकं उय्योजेय्य. पाचित्तियन्ति पुरिमनयेनेव ताव सन्तिट्ठनादीसु तीणि पाचित्तियानि, उय्योजेन्तिया पन उय्योजने च हत्थपासविजहने च दुक्कटं, विजहिते पाचित्तियं.

सावत्थियं थुल्लनन्दं आरब्भ एवं सन्तिट्ठनवत्थुस्मिं पञ्ञत्तं, सेसं पुरिमत्तयसदिसमेव. अनापत्तियं पन ‘‘न अनाचारं आचरितुकामा, सति करणीये दुतियिकं भिक्खुनिं उय्योजेती’’ति (पाचि. ८५२) एत्तकं अधिकन्ति.

दुतियिकउय्योजनसिक्खापदवण्णना निट्ठिता.

५. अनापुच्छापक्कमनसिक्खापदवण्णना

पञ्चमे पुरेभत्तन्ति अरुणुग्गमनं उपादाय याव मज्झन्हिकं. आसनेति पल्लङ्कस्सोकासभूते. सामिके अनापुच्छाति तस्मिं कुले यंकिञ्चि विञ्ञुं मनुस्सं अनापुच्छा. पक्कमेय्याति एत्थ छन्नस्स अन्तो निसीदित्वा अनोवस्सकं अज्झोकासे उपचारं अतिक्कामेन्तिया पठमपादे दुक्कटं, दुतिये पाचित्तियं.

सावत्थियं अञ्ञतरं भिक्खुनिं आरब्भ अनापुच्छा पक्कमनवत्थुस्मिं पञ्ञत्तं, तिकपाचित्तियं, पल्लङ्कस्स अनोकासे दुक्कटं, तथा आपुच्छिते अनापुच्छितसञ्ञाय चेव वेमतिकाय च. आपुच्छितसञ्ञाय पन, असंहारिमे, गिलानाय, आपदासु, उम्मत्तिकादीनञ्च अनापत्ति. पुरेभत्तता, अन्तरघरे निसज्जा, आसनस्स पल्लङ्कोकासता, अञ्ञत्र अनुञ्ञातकारणा अनापुच्छनं, वुत्तपरिच्छेदातिक्कमोति इमानेत्थ पञ्च अङ्गानि. समुट्ठानादीनि कथिनसदिसानि, इदं पन किरियाकिरियन्ति.

अनापुच्छापक्कमनसिक्खापदवण्णना निट्ठिता.

६. अनापुच्छाअभिनिसीदनसिक्खापदवण्णना

छट्ठे पच्छाभत्तन्ति मज्झन्हिके वीतिवत्ते याव सूरियस्स अत्थङ्गमा. अभिनिसीदेय्य वाति आदिम्हि निसीदित्वा गच्छन्तिया एका आपत्ति, अनिसीदित्वा निपज्जित्वाव गच्छन्तियापि एका, निसीदित्वा निपज्जन्तिया द्वे.

सावत्थियं थुल्लनन्दं आरब्भ आसने अभिनिसीदनवत्थुस्मिं पञ्ञत्तं, सेसं पञ्चमसदिसमेव. यथा पन तत्थ असंहारिमे, एवमिध धुवपञ्ञत्ते अनापत्तीति.

अनापुच्छाअभिनिसीदनसिक्खापदवण्णना निट्ठिता.

७. अनापुच्छासन्थरणसिक्खापदवण्णना

सत्तमे विकालेति अत्थङ्गते सूरिये. सेय्यन्ति अन्तमसो पण्णसन्थारम्पि, सेसं छट्ठसदिसमेव.

इदं पन सावत्थियं सम्बहुला भिक्खुनियो आरब्भ विकाले कुलानि उपसङ्कमित्वा सामिके अनापुच्छित्वा सेय्यं सन्थरित्वा अभिनिसीदनवत्थुस्मिं पञ्ञत्तं, अनापत्तियञ्चेत्थ धुवपञ्ञत्तं नाम नत्थीति.

अनापुच्छासन्थरणसिक्खापदवण्णना निट्ठिता.

८. परउज्झापनकसिक्खापदवण्णना

अट्ठमे दुग्गहितेन दूपधारितेनाति यं वुत्तं, ततो अञ्ञथा गहितेन च उपधारितेन च. परन्ति ‘‘अहं किरय्ये अय्यं न सक्कच्चं उपट्ठहामी’’तिआदिना (पाचि. ८६९) नयेन उपसम्पन्नं उज्झापेन्तिया पाचित्तियं.

सावत्थियं अञ्ञतरं भिक्खुनिं आरब्भ एवं परं उज्झापनवत्थुस्मिं पञ्ञत्तं, तिकपाचित्तियं, अनुपसम्पन्नाय तिकदुक्कटं, उम्मत्तिकादीनंयेव अनापत्ति. दुग्गहितता, उज्झापनं, यं उज्झापेति, तस्सा उपसम्पन्नताति इमानेत्थ तीणि अङ्गानि. समुट्ठानादीनि अदिन्नादानसदिसानि, इदं पन दुक्खवेदनन्ति.

परउज्झापनकसिक्खापदवण्णना निट्ठिता.

९. परअभिसपनसिक्खापदवण्णना

नवमे अभिसपेय्याति सपथं करेय्य. तत्थ ‘‘निरये उपपज्जामि, निरये उपपज्जतू’’तिएवमादीनि वदमाना निरयेन अभिसपति नाम, अक्कोसतीति अत्थो. ‘‘गिहिनी होमि, गिहिनी होतू’’तिएवमादीनि वदमाना ब्रह्मचरियेन. तस्सा वाचाय वाचाय पाचित्तियं.

सावत्थियं चण्डकाळिं आरब्भ एवं अभिसपनवत्थुस्मिं पञ्ञत्तं, तिकपाचित्तियं, अनुपसम्पन्नाय तिकदुक्कटं, तिरच्छानयोनिया वा पेत्तिविसयेन वा मनुस्सदोभग्गेन वा अभिसपने दुक्कटं. अत्थधम्मानुसासनिपुरेक्खारानं उम्मत्तिकादीनञ्च अनापत्ति. निरयेन वा ब्रह्मचरियेन वा अभिसपनं, उपसम्पन्नता, अत्थधम्मपुरेक्खारादीनं अभावोति इमानेत्थ तीणि अङ्गानि. समुट्ठानादीनि अट्ठमसदिसानेवाति.

परअभिसपनसिक्खापदवण्णना निट्ठिता.

१०. रोदनसिक्खापदवण्णना

दसमे वधित्वाति हत्थादीहि पहरित्वा, उभयं करोन्तियाव पाचित्तियं.

सावत्थियं चण्डकाळिं आरब्भ अत्तानं वधित्वा रोदनवत्थुस्मिं पञ्ञत्तं, केवलं वधन्तिया वा रोदन्तिया वा दुक्कटमेव. ञातिरोगभोगब्यसनेहि फुट्ठाय केवलं रोदन्तिया एव न वधन्तिया, उम्मत्तिकादीनञ्च अनापत्ति. अत्तानं वधनञ्चेव, रोदनञ्चाति इमानेत्थ द्वे अङ्गानि. समुट्ठानादीनि समनुभासनसदिसानि, इदं पन किरियमेवाति.

रोदनसिक्खापदवण्णना निट्ठिता.

रत्तन्धकारवग्गो दुतियो.

३. नग्गवग्गो

१. नग्गसिक्खापदवण्णना

नग्गवग्गस्स पठमे नग्गाति अनिवत्था वा अपारुता वा. एवञ्हि नहायन्तिया सब्बप्पयोगेसु दुक्कटं, नहानपरियोसाने पाचित्तियं.

सावत्थियं सम्बहुला भिक्खुनियो आरब्भ एवं नहानवत्थुस्मिं पञ्ञत्तं, उदकसाटिकचीवरे अच्छिन्ने वा नट्ठे वा, ‘‘महग्घं इदं दिस्वा चोरापि हरेय्यु’’न्ति एवरूपासु आपदासु वा नहायन्तिया, उम्मत्तिकादीनञ्च अनापत्ति. नग्गता, अनुञ्ञातकारणाभावो, नहानपरियोसानन्ति इमानेत्थ तीणि अङ्गानि. समुट्ठानादीनि एळकलोमसदिसानीति.

नग्गसिक्खापदवण्णना निट्ठिता.

२. उदकसाटिकसिक्खापदवण्णना

दुतिये सावत्थियं छब्बग्गिया भिक्खुनियो आरब्भ अप्पमाणिकायो उदकसाटिकायो धारणवत्थुस्मिं पञ्ञत्तं, सेसमेत्थ सब्बं रतनवग्गे निसीदनसिक्खापदे वुत्तनयेनेव वेदितब्बन्ति.

उदकसाटिकसिक्खापदवण्णना निट्ठिता.

३. चीवरसिब्बनसिक्खापदवण्णना

ततिये विसिब्बेत्वाति दुस्सिब्बितं पुनसिब्बनत्थाय विसिब्बेत्वा. अनन्तरायिकिनीति दससु अन्तरायेसु एकेकस्मिम्पि असति. अञ्ञत्र चतूहपञ्चाहाति विसिब्बितदिवसतो पञ्च दिवसे अतिक्कामेत्वा ‘‘नेव सिब्बिस्सामि, न सिब्बापनाय उस्सुक्कं करिस्सामी’’ति धुरं निक्खित्तमत्ते पाचित्तियं.

सावत्थियं थुल्लनन्दं आरब्भ चीवरं विसिब्बेत्वा न सिब्बनवत्थुस्मिं पञ्ञत्तं, तिकपाचित्तियं, अनुपसम्पन्नाय तिकदुक्कटं, तथा उभिन्नम्पि अञ्ञस्मिं परिक्खारे. या पन अन्तरायिकिनी वा होति, परियेसित्वा वा किञ्चि न लभति, करोन्ती वा पञ्चाहं अतिक्कामेति, तस्सा च, गिलानाय च, आपदासु च, उम्मत्तिकादीनञ्च अनापत्ति. निवासनपारुपनुपगचीवरता, उपसम्पन्नाय सन्तकता, सिब्बनत्थाय विसिब्बनं वा विसिब्बापनं वा, अञ्ञत्र अनुञ्ञातकारणा पञ्चाहातिक्कमो, धुरनिक्खेपोति इमानेत्थ पञ्च अङ्गानि. समुट्ठानादीनि समनुभासनसदिसानीति.

चीवरसिब्बनसिक्खापदवण्णना निट्ठिता.

४. सङ्घाटिचारसिक्खापदवण्णना

चतुत्थे पञ्च अहानि पञ्चाहं, पञ्चाहमेव पञ्चाहिकं. सङ्घाटीनं चारो सङ्घाटिचारो, परिभोगवसेन वा ओतापनवसेन वा सङ्घटितट्ठेन ‘सङ्घाटी’ति लद्धनामं तिचीवरं, उदकसाटिका, संकच्चिकाति इमेसं पञ्चन्नं चीवरानं परिवत्तनन्ति अत्थो. अतिक्कामेय्य पाचित्तियन्ति छट्ठे अरुणुग्गमने एकस्मिं चीवरे वुत्तनयेन अपरिवत्तिते एका आपत्ति, पञ्चसु पञ्च.

सावत्थियं सम्बहुला भिक्खुनियो आरब्भ चीवरं निक्खिपित्वा सन्तरुत्तरेन जनपदचारिकं पक्कमनवत्थुस्मिं पञ्ञत्तं, तिकपाचित्तियं, पञ्चाहानतिक्कन्ते द्विकदुक्कटं. तस्मिं पन अनतिक्कन्तसञ्ञाय, पञ्चमं दिवसं पञ्च चीवरानि निवासेन्तिया वा पारुपन्तिया वा ओतापेन्तिया वा, गिलानाय, ‘‘इदं मे चीवरं महग्घं ईदिसे चोरभये न सक्का धारेतु’’न्ति एवरूपासु आपदासु, उम्मत्तिकादीनञ्च अनापत्ति. पञ्चन्नं चीवरानं अञ्ञतरता, पञ्चाहातिक्कमो, अनुञ्ञातकारणाभावो, अपरिवत्तनन्ति इमानेत्थ चत्तारि अङ्गानि. समुट्ठानादीनि कथिनसदिसानीति.

सङ्घाटिचारसिक्खापदवण्णना निट्ठिता.

५. चीवरसङ्कमनीयसिक्खापदवण्णना

पञ्चमे चीवरसङ्कमनीयन्ति सङ्कमेतब्बं चीवरं, अञ्ञिस्सा सन्तकं अनापुच्छा गहितं पुन पटिदातब्बं पञ्चन्नं अञ्ञतरं चीवरन्ति अत्थो. धारेय्याति सचे तं निवासेति वा पारुपति वा पाचित्तियं.

सावत्थियं अञ्ञतरं भिक्खुनिं आरब्भ भिक्खुनिया चीवरं आदाय अनापुच्छा पारुपनवत्थुस्मिं पञ्ञत्तं, तिकपाचित्तियं, अनुपसम्पन्नाय तिकदुक्कटं. या पन ताय वा दिन्नं, तं वा आपुच्छा, अच्छिन्ननट्ठचीवरिका वा हुत्वा, ‘‘इदं मे चीवरं महग्घं ईदिसे चोरभये न सक्का धारेतु’’न्ति एवरूपासु आपदासु वा धारेति, तस्सा, उम्मत्तिकादीनञ्च अनापत्ति. चीवरसङ्कमनीयता, उपसम्पन्नाय सन्तकता, अनुञ्ञातकारणाभावो, धारणन्ति इमानेत्थ चत्तारि अङ्गानि. समुट्ठानादीनि पठमकथिनसदिसानि, इदं पन किरियाकिरियन्ति.

चीवरसङ्कमनीयसिक्खापदवण्णना निट्ठिता.

६. गणचीवरसिक्खापदवण्णना

छट्ठे गणस्साति भिक्खुनिसङ्घस्स. चीवरलाभन्ति विकप्पनुपगम्पि पच्छिमं लभितब्बं चीवरं. अन्तरायं करेय्याति यथा ते दातुकामा न देन्ति, एवं परक्कमेय्य. पाचित्तियन्ति सचे तस्सा वचनेन ते न देन्ति, भिक्खुनिया पाचित्तियं.

सावत्थियं थुल्लनन्दं आरब्भ गणस्स चीवरलाभन्तरायकरणवत्थुस्मिं पञ्ञत्तं, अञ्ञस्मिं परिक्खारे दुक्कटं, सम्बहुलानं पन एकभिक्खुनिया वा चीवरलाभेपि दुक्कटमेव. ‘‘समग्घकाले दस्सथा’’ति एवं आनिसंसं दस्सेत्वा निवारेन्तिया, उम्मत्तिकादीनञ्च अनापत्ति. विकप्पनुपगपच्छिमता, सङ्घस्स परिणतभावो, विना आनिसंसदस्सनेन अन्तरायकरणन्ति इमानेत्थ तीणि अङ्गानि. समुट्ठानादीनि अदिन्नादानसदिसानीति.

गणचीवरसिक्खापदवण्णना निट्ठिता.

७. पटिबाहनसिक्खापदवण्णना

सत्तमे धम्मिकं चीवरविभङ्गन्ति समग्गेन सङ्घेन सन्निपतित्वा करीयमानं चीवरविभङ्ग. पटिबाहेय्याति पटिसेधेय्य, एवं पटिसेधेन्तिया पाचित्तियं.

सावत्थियं थुल्लनन्दं आरब्भ धम्मिकं चीवरविभङ्गं पटिबाहनवत्थुस्मिं पञ्ञत्तं, धम्मिके वेमतिकाय, अधम्मिके धम्मिकसञ्ञाय चेव वेमतिकाय च दुक्कटं. उभयत्थ अधम्मिकसञ्ञाय, आनिसंसं दस्सेत्वा पटिबाहन्तिया, उम्मत्तिकादीनञ्च अनापत्ति. चीवरविभङ्गस्स धम्मिकता, धम्मिकसञ्ञिता, विना आनिसंसेन पटिबाहनन्ति इमानेत्थ तीणि अङ्गानि. समुट्ठानादीनि अदिन्नादानसदिसानेवाति.

पटिबाहनसिक्खापदवण्णना निट्ठिता.

८. चीवरदानसिक्खापदवण्णना

अट्ठमे समणचीवरन्ति कप्पकतं निवासनपारुपनुपगं, एवरूपं ठपेत्वा पञ्च सहधम्मिके मातापितरो च यस्स कस्सचि गहट्ठस्स वा पब्बजितस्स वा परिच्चजित्वा देन्तिया पाचित्तियं.

सावत्थियं थुल्लनन्दं आरब्भ अगारिकस्स समणचीवरदानवत्थुस्मिं पञ्ञत्तं, भिक्खुनो दुक्कटं. मातापितूनं परिच्चजित्वापि, अञ्ञेसं तावकालिकमेव देन्तिया, उम्मत्तिकादीनञ्च अनापत्ति. समणचीवरता, ठपेत्वा सहधम्मिके च मातापितरो च अञ्ञेसं दानं, अतावकालिकताति इमानेत्थ तीणि अङ्गानि. समुट्ठानादीनि सञ्चरित्तसदिसानीति.

चीवरदानसिक्खापदवण्णना निट्ठिता.

९. कालअतिक्कमनसिक्खापदवण्णना

नवमे दुब्बलचीवरपच्चासायाति दुब्बलाय चीवरपच्चासाय, ‘‘सचे सक्कोम दस्सामा’’ति एत्तकमत्तं सुत्वा उप्पादिताय आसायाति अत्थो. चीवरकालसमयं अतिक्कामेय्याति वस्संवुट्ठभिक्खुनीहि कालचीवरे भाजियमाने ‘‘आगमेय्याथ, अय्ये, अत्थि सङ्घस्स चीवरपच्चासा’’ति वत्वा तं चीवरविभङ्गं चीवरकालं अतिक्कामेय्य, तस्सा अनत्थते कथिने वस्सानस्स पच्छिममासं, अत्थते कथिने कथिनुब्भारदिवसं अतिक्कामेन्तिया पाचित्तियं.

सावत्थियं थुल्लनन्दं आरब्भ दुब्बलचीवरपच्चासाय चीवरकालसमयं अतिक्कमनवत्थुस्मिं पञ्ञत्तं, दुब्बलचीवरे वेमतिकाय, अदुब्बलचीवरे दुब्बलचीवरसञ्ञाय चेव वेमतिकाय च दुक्कटं. उभयत्थ अदुब्बलचीवरसञ्ञाय, किञ्चापि ‘न सक्कोमा’ति वदन्ति, ‘‘इदानि पन तेसं कप्पासो वा उप्पज्जिस्सति, सद्धो वा पुरिसो आगमिस्सति, तस्मिं आगते अद्धा दस्सन्ती’’ति एवं आनिसंसं दस्सेत्वा निवारेन्तिया, उम्मत्तिकादीनञ्च अनापत्ति. दुब्बलचीवरता, दुब्बलसञ्ञिता, विना आनिसंसेन निवारणन्ति इमानेत्थ तीणि अङ्गानि. समुट्ठानादीनि अदिन्नादानसदिसानीति.

कालअतिक्कमनसिक्खापदवण्णना निट्ठिता.

१०. कथिनुद्धारसिक्खापदवण्णना

दसमे धम्मिकं कथिनुद्धारन्ति सब्बासं भिक्खुनीनं अकालचीवरं दातुकामेन उपासकेन यत्तको अत्थारमूलिको आनिसंसो, ततो अधिकं वा समकं वा दत्वा याचितेन समग्गेन भिक्खुनिसङ्घेन यं कथिनं ञत्तिदुतियकम्मेन अन्तरा उद्धरीयति, तस्स सो उद्धारो ‘धम्मिको’ति वुच्चति, एवरूपं कथिनुद्धारन्ति अत्थो. पटिबाहेय्याति निवारेय्य, तस्स एवरूपं कथिनुद्धारं निवारेन्तिया पाचित्तियं.

सावत्थियं थुल्लनन्दं आरब्भ कथिनुद्धारं पटिबाहनवत्थुस्मिं पञ्ञत्तं, सेसं सत्तमे वुत्तनयेनेव वेदितब्बन्ति.

कथिनुद्धारसिक्खापदवण्णना निट्ठिता.

नग्गवग्गो ततियो.

४. तुवट्टवग्गो

१. एकमञ्चतुवट्टनसिक्खापदवण्णना

तुवट्टवग्गस्स पठमे तुवट्टेय्युन्ति निपज्जेय्युं. तासु पन एकाय वा निपन्नाय अपरा निपज्जतु, द्वेपि वा सहेव निपज्जन्तु, द्विन्नम्पि पाचित्तियं.

सावत्थियं सम्बहुला भिक्खुनियो आरब्भ द्विन्नं एकमञ्चे तुवट्टनवत्थुस्मिं पञ्ञत्तं, सचे पन एकाय निपन्नाय एका निसीदति, उभो वा निसीदन्ति, तासं, उम्मत्तिकादीनञ्च अनापत्ति. एकमञ्चता, द्विन्नं तुवट्टनन्ति इमानेत्थ द्वे अङ्गानि. समुट्ठानादीनि एळकलोमसदिसानीति.

एकमञ्चतुवट्टनसिक्खापदवण्णना निट्ठिता.

२. एकत्थरणतुवट्टनसिक्खापदवण्णना

दुतिये एकं अत्थरणञ्चेव पावुरणञ्च एतासन्ति एकत्थरणपावुरणा, संहारिमानं पावारत्थरणकटसारकादीनं एकं अन्तं अत्थरित्वा एकं पारुपित्वा तुवट्टेन्तीनमेतं अधिवचनं. पाचित्तियन्ति तंयेव अत्थरित्वा तं पारुपित्वा निपज्जन्तीनं पाचित्तियं.

सावत्थियं सम्बहुला भिक्खुनियो आरब्भ एवं तुवट्टनवत्थुस्मिं पञ्ञत्तं, तिकपाचित्तियं, अत्थरणे वा पावुरणे वा एकस्मिं दुक्कटं, नानत्थरणपावुरणे द्विकदुक्कटं. तस्मिं पन नानत्थरणपावुरणसञ्ञाय, ववत्थानं दस्सेत्वा निपज्जन्तिया, उम्मत्तिकादीनञ्च अनापत्ति. सेसं पठमसदिसमेवाति.

एकत्थरणतुवट्टनसिक्खापदवण्णना निट्ठिता.

३. अफासुकरणसिक्खापदवण्णना

ततिये अफासुन्ति ‘‘इमिना इमिस्सा अफासु भविस्सती’’ति अनापुच्छा पुरतो चङ्कमनट्ठाननिस्सज्जादयो वा उद्दिसउद्दिसापनपरिपुच्छनसज्झायं वा करोन्तिया चङ्कमने निवत्तनगणनाय, ठानादीसु पयोगगणनाय, उद्देसादीसु पदगणनाय पाचित्तियं.

सावत्थियं थुल्लनन्दं आरब्भ सञ्चिच्च अफासुकरणवत्थुस्मिं पञ्ञत्तं, तिकपाचित्तियं, अनुपसम्पन्नाय तिकदुक्कटं, न अफासुकामताय, आपुच्छा पुरतो चङ्कमनादीनि करोन्तिया, उम्मत्तिकादीनञ्च अनापत्ति. उपसम्पन्नता, अफासुकामता, अफासुकरणं, अनापुच्छनन्ति इमानेत्थ चत्तारि अङ्गानि. समुट्ठानादीनि अदिन्नादानसदिसानि, इदं पन किरियाकिरियं, दुक्खवेदनन्ति.

अफासुकरणसिक्खापदवण्णना निट्ठिता.

४. नउपट्ठापनसिक्खापदवण्णना

चतुत्थे दुक्खितन्ति गिलानं. सहजीविनिन्ति सद्धिविहारिनिं. नेव उपट्ठहेय्याति तस्सा उपट्ठानं सयं वा अकरोन्तिया, परेहि वा अकारेन्तिया धुरं निक्खित्तमत्ते पाचित्तियं.

सावत्थियं थुल्लनन्दं आरब्भ दुक्खितं सहजीविनिं अनुपट्ठानवत्थुस्मिं पञ्ञत्तं, अन्तेवासिनिया वा अनुपसम्पन्नाय वा दुक्कटं, दससु अञ्ञतरन्तराये सति परियेसित्वा अलभन्तिया, गिलानाय, आपदासु, उम्मत्तिकादीनञ्च अनापत्ति. गिलानता, सद्धिविहारिता, अनुञ्ञातकारणाभावो, उपट्ठाने धुरनिक्खेपोति इमानेत्थ चत्तारि अङ्गानि. समुट्ठानादीनि समनुभासनसदिसानीति.

नउपट्ठापनसिक्खापदवण्णना निट्ठिता.

५. निक्कड्ढनसिक्खापदवण्णना

पञ्चमे उपस्सयं दत्वाति सकवाटबद्धं अत्तनो पुग्गलिकविहारं दत्वा. निक्कड्ढेय्याति बहूनिपि द्वारानि एकप्पयोगेन निक्कड्ढेन्तिया एका आपत्ति, नानापयोगेहि पयोगगणनाय आपत्तियो, आणत्तियम्पि एसेव नयो. सचे पन ‘‘इमञ्चिमञ्च द्वारं अतिक्कामेही’’ति आणापेति, एकाय आणत्तिया एव द्वारगणनाय आपत्तियो.

सावत्थियं थुल्लनन्दं आरब्भ एतादिसे वत्थुस्मिं पञ्ञत्तं, तिकपाचित्तियं, अकवाटबद्धतो दुक्कटं, अनुपसम्पन्नाय तिकदुक्कटं, सकवाटबद्धतो वा अकवाटबद्धतो वा उभिन्नम्पि परिक्खारनिक्कड्ढने दुक्कटमेव, सेसं सङ्घिकविहारनिक्कड्ढनसिक्खापदे वुत्तनयमेवाति.

निक्कड्ढनसिक्खापदवण्णना निट्ठिता.

६. संसट्ठसिक्खापदवण्णना

छट्ठं उत्तानपदत्थमेव. सावत्थियं चण्डकाळिं आरब्भ संसट्ठविहारवत्थुस्मिं पञ्ञत्तं, सेसमेत्थ पठमअरिट्ठसिक्खापदे वुत्तविनिच्छयसदिसमेवाति.

संसट्ठसिक्खापदवण्णना निट्ठिता.

७. अन्तोरट्ठसिक्खापदवण्णना

सत्तमे अन्तोरट्ठेति यस्स विजिते विहरति, तस्स रट्ठे. असत्थिका चारिकन्ति विना सत्थेन गच्छन्तिया, गामन्तरगणनाय, अगामके अरञ्ञे अद्धयोजनगणनाय पाचित्तियं.