पञ्ञत्तिहारवण्णना

आघातो वत्थुवसेन दसविधेन एकूनवीसतिविधेन वा पञ्ञत्तो. अप्पच्चयो उपविचारवसेन छधा पञ्ञत्तो. आनन्दोपीतिआदिवसेन नवधा पञ्ञत्तो. पीति सामञ्ञतो खुद्दिकादिवसेन पञ्चधा पञ्ञत्ता. सोमनस्सं उपविचारवसेन छधा पञ्ञत्तं. सीलं वारित्तचारित्तादिवसेन अनेकधा पञ्ञत्तं. गम्भीरतादिविसेसयुत्तं ञाणं चित्तुप्पादवसेन चतुधा, द्वादसविधेन वा, विसयभेदतो अनेकधा च पञ्ञत्तं. दिट्ठिसस्सतादिवसेन द्वासट्ठिया भेदेहि, तदन्तोगधविभागेन अनेकधा च पञ्ञत्ता. वेदना छधा अट्ठसतधा अनेकधा च पञ्ञत्ता. तस्सा समुदयो पञ्चधा पञ्ञत्तो, तथा अत्थङ्गमो. अस्सादो दुविधेन पञ्ञत्तो. आदीनवो तिविधेन पञ्ञत्तो. निस्सरणं एकधा चतुधा च पञ्ञत्तं…पे… अनुपादाविमुत्ति दुविधेन पञ्ञत्ता.

‘‘अजानतं अपस्सत’’न्ति वुत्ता अविज्जा विसयभेदेन चतुधा अट्ठधा च पञ्ञत्ता. ‘‘तण्हागतान’’न्तिआदिना वुत्ता तण्हा छधा अट्ठसतधा अनेकधा च पञ्ञत्ता. फस्सो निस्सयवसेन छधा पञ्ञत्तो. उपादानं चतुधा पञ्ञत्तं. भवो द्विधा अनेकधा च पञ्ञत्तो. जाति वेवचनवसेन छधा पञ्ञत्ता. तथा जरा सत्तधा पञ्ञत्ता. मरणं अट्ठधा नवधा च पञ्ञत्तं. सोको पञ्चधा पञ्ञत्तो. परिदेवो छधा पञ्ञत्तो. दुक्खं चतुधा पञ्ञत्तं, तथा दोमनस्सं. उपायासो चतुधा पञ्ञत्तो. ‘‘समुदयो होती’’ति पभवपञ्ञत्ति, ‘‘यथाभूतं पजानाती’’ति दुक्खस्स परिञ्ञापञ्ञत्ति, समुदयस्स पहानपञ्ञत्ति, निरोधस्स सच्छिकिरियापञ्ञत्ति, मग्गस्स भावनापञ्ञत्ति.

‘‘अन्तोजालीकता’’तिआदि सब्बदिट्ठीनं सङ्गहपञ्ञत्ति. ‘‘उच्छिन्नभवनेत्तिको’’तिआदि दुविधेन परिनिब्बानपञ्ञत्ति. एवं आघातादीनं अकुसलकुसलादिधम्मानं यथापभवपञ्ञत्तिआदिवसेन, तथा ‘‘आघातो’’ति ब्यापादस्स वेवचनपञ्ञत्ति, ‘‘अप्पच्चयो’’ति दोमनस्सस्स वेवचनपञ्ञत्तीतिआदिना नयेन पञ्ञत्तिभेदो विभजितब्बोति अयं पञ्ञत्तिहारो.