विभत्तिहारवण्णना
आघातानन्दादयो अकुसला धम्मा, तेसं अयोनिसोमनसिकारादि पदट्ठानं. येहि पन धम्मेहि आघातानन्दादीनं अकरणं अप्पवत्ति, ते अब्यापादादयो कुसला धम्मा, तेसं योनिसोमनसिकारादि पदट्ठानं. तेसु आघातादयो कामावचराव, अब्यापादादयो चतुभूमका. तथा पाणातिपातादीहि पटिविरति कुसला वा अब्याकता वा, तस्सा हिरोत्तप्पादयो धम्मा पदट्ठानं. तत्थ कुसला सिया कामावचरा, सिया लोकुत्तरा, अब्याकता लोकुत्तराव. ‘‘अत्थि भिक्खवे अञ्ञेव धम्मा गम्भीरा’’ति वुत्तधम्मा सिया कुसला, सिया अब्याकता, तत्थ कुसलानं वुट्ठानगामिनिविपस्सना पदट्ठानं. अब्याकतानं मग्गधम्मा, विपस्सना, आवज्जना वा पदट्ठानं. तेसु कुसला लोकुत्तरा, अब्याकता सिया कामावचरा, सिया लोकुत्तरा, सब्बापि दिट्ठियो अकुसलाव कामावचराव, तासं अविसेसेन मिच्छाभिनिवेसे अयोनिसोमनसिकारो पदट्ठानं. विसेसतो पन सन्ततिघनविनिब्भोगाभावतो एकत्तनयस्स मिच्छागाहो अतीतजातिअनुस्सरणतक्कसहितो सस्सतदिट्ठिया पदट्ठानं. हेतुफलभावेन सम्बन्धभावस्स अग्गहणतो नानत्तनयस्स मिच्छागाहो तज्जासमन्नाहारसहितो उच्छेददिट्ठिया पदट्ठानं. एवं सेसदिट्ठीनम्पि यथासम्भवं वत्तब्बं. ‘‘वेदनान’’न्ति एत्थ वेदना सिया कुसला, सिया अब्याकता, सिया कामावचरा, सिया रूपावचरा, सिया अरूपावचरा, फस्सो तासं पदट्ठानं. वेदनानं समुदयादियथाभूतवेदनं मग्गञाणं, अनुपादाविमुत्ति फलं, तेसं ‘‘अञ्ञेव धम्मा गम्भीरा’’ति एत्थ वुत्तनयेन धम्मादिविभागो नेतब्बो. ‘‘अजानतं अपस्सत’’न्तिआदीसु अविज्जा तण्हा अकुसला कामावचरा, तासु अविज्जाय आसवा, अयोनिसोमनसिकारो एव वा पदट्ठानं. तण्हाय संयोजनियेसु धम्मेसु अस्साददस्सनं पदट्ठानं. ‘‘तदपि फस्सपच्चया’’ति एत्थ फस्सस्स वेदनाय विय धम्मादिविभागो वेदितब्बो. इमिना नयेन फस्सायतनादीनम्पि यथारहं धम्मादिविभागो नेतब्बोति अयं विभत्तिहारो.