८. दस्सनेनपहातब्बत्तिकवण्णना
दस्सनेनपहातब्बत्तिके दस्सनेन पहातब्बो धम्मो भावनाय पहातब्बस्स धम्मस्स एकेनपि पच्चयेन पच्चयो न होतीति इदं पटिच्चसमुप्पादविभङ्गे विचारितनयेन विचारेतब्बन्ति.
दस्सनेनपहातब्बत्तिकवण्णना निट्ठिता.
पुच्छागणनगाथायो
कुसलादि एककत्तय-मथादि अन्तेन मज्झिमन्तेन;
आदि च मज्झेन दुका, तयो तिकेको च विञ्ञेय्यो.
तेस्वेकेकं मूलं कत्वा, तं सत्तसत्तका पुच्छा;
एकेकपच्चये यथा, भवन्ति एकूनपञ्ञास.
छसत्तताधिकसतं, सहस्समेकञ्च सुद्धिके पुच्छा;
एस च नयोनुलोमे, पच्चनीये चाति नाञ्ञत्थ.
रासिगुणितस्स रासिस्सड्ढं, सह रासिकस्स पिण्डो सो;
रासिस्स वा सहेकस्सड्ढं, पुन रासिना गुणितं.
इति हेतुमूलकादुक-तिकादयो छच्च सत्ततिसता द्वे;
चतुवीसतेत्थ पुच्छा, अड्ढुड्ढसहस्सनहुतञ्च.
तासं यस्मा सुद्धिक-नयो न पच्चेकपच्चये तस्मा;
चतुवीसतिगुणितानं, ससुद्धिकानं अयं गणना.
लक्खत्तयं द्विनहुतं, पञ्च सहस्सानि सत्त च सतानि;
द्वापञ्ञासा एता, अनुलोमे पिण्डिता पुच्छा.
अनुलोमसदिसगणना, भवन्ति पुच्छानये च पच्चनीये;
हापेत्वा पन सेसे, नयद्वये सुद्धिके लद्धा.
छप्पञ्ञास भवन्ति पुच्छा, छसतसहितञ्च लक्खतेरसकं;
पुच्छानयेसु गणिता, पटिच्चवारे चतूस्वपि.
सत्तहि गुणिता कुसलत्तिके द्वयं, नवुतिञ्चेव पञ्चसता;
चत्तारि सहस्सानि च, तथेकनवुते च लक्खका.
नाद्वावीसति गुणिता, तिकेसु सब्बेसु वीसति च कोटि;
लक्खत्तयं सहस्सं, चतुवीसति चापि विञ्ञेय्या.
तिकपट्ठानं.
एककपच्चये पन, नव नव कत्वा ससोळसद्विसतं;
हेतुदुकपठमवारे, पठमनये सुद्धिके पुच्छा.
हेतादिमूलकनये-स्वेकेकस्मिं दुकादिभेदयुते;
चतुरासीतिचतुसत-सहितं सहस्सद्वयं पुच्छा.
ता चतुवीसतिगुणिता, ससुद्धिका एत्थ होन्ति अनुलोमे;
द्वत्तिंसट्ठसताधिक-सहस्सनवकड्ढलक्खका.
एवं पच्चनीये द्वे, सुद्धिकरहिता चतूस्वतो होन्ति;
छन्नवुतट्ठसतट्ठ-तिंससहस्सद्विलक्खकानि.
ता पन सत्तगुणा द्वे, सत्ततिसतद्वयं सहस्सानि;
द्वासत्तति होन्ति ततो, सोळस लक्खानि हेतुदुके.
ता सतगुणा दुकसते, सतद्वयं सत्तवीसति सहस्सा;
द्वासत्ततिलक्खानि च, सोळसकोटि ततो पुच्छा.
दुकपट्ठानं.
दुकतिकपट्ठाने तिक-पक्खेपो होति एकमेकदुके;
तस्स छसट्ठिगुणेन ते, छसट्ठिसतं दुका होन्ति.
हेतुदुकलद्धपुच्छा, गुणिता तेहि च होन्ति तिकपदमेव;
दुकपट्ठाने पुच्छा, तासं गणना अयं ञेय्या.
द्वापञ्ञास सतानि च, नवेव नहुतानि नव च सट्ठिञ्च;
लक्खानि तीहि सहितं, सतं सहस्सञ्च कोटिनं.
दुकतिकपट्ठानं.
तिकदुकपट्ठाने तिक-मेकेकं द्विसतभेदनं कत्वा;
द्वावीसद्विसतगुणा, ञेय्या कुसलत्तिके लद्धा.
पुच्छा अट्ठसताधिक-चतुसहस्सद्विलक्खयुत्तानं;
कोटीनं छक्कमथो, कोटिसहस्सानि चत्तारि.
तिकदुकपट्ठानं.
तिकतिकपट्ठाने, तेसट्ठिविधेकेकभेदना तु तिका;
तेहि च गुणिता कुसल-त्तिकपुच्छापि होन्ति पुच्छा ता.
द्वादस पञ्चसता चतु-सट्ठिसहस्सानि नवुति चेकूना;
लक्खानमेकसट्ठि, द्वादससतकोटियो चेव.
तिकतिकपट्ठानं.
द्वयहीनद्वयसतगुणो, एकेको दुकदुके तेहि;
हेतुदुके लद्धा सङ्ख्य-भेदेहि च वड्ढिता पुच्छा.
छसतयुतानि पञ्चा-सीतिसहस्सानि लक्खनवकञ्च;
एकादसापि कोटि, पुन कोटिसतानि तेत्तिंस.
दुकदुकपट्ठानं.
सम्पिण्डिता तु पुच्छा, अनुलोमे छब्बिधेपि पट्ठाने;
छत्तिंसतिसतसहस्स-ट्ठकयुतसत्तनहुतानि.
लक्खानि छच्च चत्ता-लीसेव नवाथ कोटियो दस च;
सत्तकोटिसतेहि च, कोटिसहस्सानि नव होन्ति.
ता चतुगुणिता पुच्छा, चतुप्पभेदे समन्तपट्ठाने;
चतुचत्तालीससतत्तयं, सहस्सानि तेरस च.
सत्तासीति च लक्खानं, कोटीनञ्च सत्तसत्ततियो;
होन्तिट्ठसतानिट्ठ-तिंससतसहस्सानि इति गणना.
पट्ठानस्स पुच्छागणनगाथा.
पट्ठानपकरण-मूलटीका समत्ता.
इति भदन्तआनन्दाचरियकेन कता लीनत्थपदवण्णना
अभिधम्मस्स मूलटीका समत्ता.