७. धातुवारवण्णना

३३२-३४०. धातुवारे सन्तानं अनुगता हुत्वा सयन्तीति यस्मिं सन्ताने अप्पहीना, तंसन्ताने अप्पहीनभावेन अनुगन्त्वा उप्पत्तिअरहभावेन सयन्तीति अत्थो. उप्पत्तिरहता एव हि अनुरूपं कारणं लभित्वा उप्पज्जन्तीति इधापि युत्ताति. एत्थ च न कामधातुआदीनि छ पटिनिसेधवचनानि धातुविसेसनिद्धारणानि न होन्तीति ‘‘न कामधातुया चुतस्स न कामधातुं उपपज्जन्तस्सा’’तिआदिम्हि वुच्चमाने इमं नाम उपपज्जन्तस्साति न विञ्ञायेय्य, तस्मा तंमूलिकासु योजनासु ‘‘न कामधातुया चुतस्स कामधातुं रूपधातुं अरूपधातुं उपपज्जन्तस्सा’’ति पठमं योजेत्वा पुन अनुक्कमेन ‘‘न कामधातुं उपपज्जन्तस्सा’’तिआदिका योजना कता. एवञ्हि न कामधातुआदिपदेहि यथावुत्तधातुयोयेव गहिता, न कञ्चीति विञ्ञायति. यथा अनुसयवारे ‘‘अनुसेन्तीति पदस्स उप्पज्जन्तीति अत्थो गहितो’’ति वुत्तं, तत्थापि उप्पज्जमानमेव सन्धाय उप्पज्जन्तीति गहेतुं न सक्का ‘‘यस्स कामरागानुसयो अनुसेति, तस्स पटिघानुसयो अनुसेतीति? आमन्ता’’तिआदिवचनतो. अथापि अप्पहीनतं सन्धाय उप्पज्जन्तीति अत्थो तत्थ गहितो, इधापि सो न न युज्जतीति. भङ्गाति भञ्जितब्बा, द्विधा कातब्बाति अत्थो. ननु न कोचि अनुसयो यत्थ उप्पज्जन्तस्स अनुसेति नानुसेति चाति द्विधा कातब्बा, तत्थेव कस्मा ‘‘कति अनुसया भङ्गा? अनुसया भङ्गा नत्थी’’ति पुच्छाविस्सज्जनानि कतानि. न हि पकारन्तराभावे संसयो युत्तोति? न न युत्तो, ‘‘अनुसया भङ्गा नत्थी’’ति अवुत्ते भङ्गाभावस्स अविञ्ञातत्ताति.

धातुवारवण्णना निट्ठिता.

अनुसययमकवण्णना निट्ठिता.