२. पवत्तिवारवण्णना

१९. पवत्तिवारे सङ्खारानं पुग्गलानञ्च ओकासत्ता झानं भूमि च विसुं ओकासभावेन गहिताति पुग्गलवारे च ओकासवसेन पुग्गलग्गहणेन तेसं द्विन्नं ओकासानं वसेन गहणं होति, तस्मा ‘‘विना वितक्कविचारेहि अस्सासपस्सासानं उप्पादक्खणे’’ति दुतियततियज्झानोकासवसेन गहिता पुग्गला विसेसेत्वा दस्सिताति दट्ठब्बा. पुन पठमज्झानं समापन्नानन्ति झानोकासवसेन पुग्गलं दस्सेति, कामावचरानन्ति भूमोकासवसेन. द्विप्पकारानम्पि पन तेसं विसेसनत्थमाह ‘‘अस्सासपस्सासानं उप्पादक्खणे’’ति. तेन रूपारूपावचरेसु पठमज्झानसमापन्नके कामावचरे गब्भगतादिके च निवत्तेति. कामावचरानम्पि हि गब्भगतादीनं विना अस्सासपस्सासेहि वितक्कविचारानं उप्पत्ति अत्थि. अट्ठकथायं पन एकन्तिकत्ता रूपारूपावचरा निदस्सिता. विना अस्सासपस्सासेहि वितक्कविचारानं उप्पादक्खणेति एतेन पन दस्सिता पुग्गला पठमज्झानोकासा कामावचरादिओकासा च अस्सासपस्सासविरहविसिट्ठा दट्ठब्बा. इमिना नयेन सब्बत्थ पुग्गलविभागो वेदितब्बो.

२१. ‘‘पठमज्झाने कामावचरेति कामावचरभूमियं उप्पन्ने पठमज्झाने’’ति अट्ठकथायं वुत्तं, एतस्मिं पन अत्थे सति ‘‘चतुत्थज्झाने रूपावचरे अरूपावचरे तत्थ चित्तसङ्खारो उप्पज्जति, नो च तत्थ कायसङ्खारो उप्पज्जती’’ति एत्थापि रूपारूपावचरभूमीसु उप्पन्ने चतुत्थज्झानेति अत्थो भवेय्य, सो च अनिट्ठो भूमीनं ओकासभावस्सेव अग्गहिततापत्तितो, सब्बचतुत्थज्झानस्स ओकासवसेन अग्गहिततापत्तितो च, तस्मा झानभूमोकासानं सङ्करं अकत्वा विसुं एव ओकासभावो योजेतब्बो. पठमज्झानोकासेपि हि कायसङ्खारो च उप्पज्जति वचीसङ्खारो च उप्पज्जति कामावचरोकासे च. यदिपि न सब्बम्हि पठमज्झाने सब्बम्हि च कामावचरे द्वयं उप्पज्जति, तत्थ पन तंद्वयुप्पत्ति अत्थीति कत्वा एवं वुत्तन्ति दट्ठब्बं. विसुं ओकासत्ता च ‘‘अङ्गमत्तवसेन चेत्था’’तिआदिवचनं न वत्तब्बं होतीति. इमम्हि च यमके अवितक्कविचारमत्तं दुतियज्झानं विचारवसेन पठमज्झाने सङ्गहं गच्छतीति दट्ठब्बं. मुद्धभूतं दुतियज्झानं गहेत्वा इतरं असङ्गहितन्ति वा. यस्सयत्थके ‘‘निरोधसमापन्नान’’न्ति न लब्भति. न हि ते असञ्ञसत्ता विय ओकासे होन्तीति.

३७. सुद्धावासानं दुतिये चित्ते वत्तमानेति तेसं पठमतो अवितक्कअविचारतो दुतिये सवितक्कसविचारेपि भवनिकन्तिआवज्जने वत्तमाने उभयं नुप्पज्जित्थाति दस्सेन्तेन ततो पुरिमचित्तक्खणेसुपि नुप्पज्जित्थाति दस्सितमेव होति. यथा पन चित्तसङ्खारस्स आदिदस्सनत्थं ‘‘सुद्धावासं उपपज्जन्तान’’न्ति वुत्तं, एवं वचीसङ्खारस्स आदिदस्सनत्थं ‘‘दुतिये चित्ते वत्तमाने’’ति वुत्तन्ति दट्ठब्बं.

पवत्तिवारवण्णना निट्ठिता.

सङ्खारयमकवण्णना निट्ठिता.