५. सुद्धिकसंसन्दनवण्णना

१७-२७. रूपादीहि सद्धिं सच्चिकट्ठसंसन्दनन्ति सच्चिकट्ठस्स पुग्गलस्स रूपादीहि सद्धिं संसन्दनं, सच्चिकट्ठे वा रूपादीहि सद्धिं पुग्गलस्स संसन्दनन्ति अधिप्पायो. पुग्गलो रूपञ्चाति च-कारस्स समुच्चयत्थत्ता यथा रूपन्ति एवं निदस्सनवसेन वुत्तो अत्थो विचारेतब्बो. रूपादीहि अञ्ञो अनञ्ञो च पुग्गलो न वत्तब्बोति लद्धि समयो. ‘‘अञ्ञं जीवं अञ्ञं सरीरन्ति अब्याकतमेतं भगवता’’तिआदिकं (सं. नि. ४.४१६) सुत्तं. अनुञ्ञायमाने तदुभयविरोधो आपज्जतीति इममत्थं सन्धायाह ‘‘समयसुत्तविरोधं दिस्वा’’ति.

धम्मतोति पाळितो. ‘‘पटिकम्मचतुक्कादीनि संखित्तानि. परवादी…पे… दस्सितानी’’ति वदन्तेहि पुग्गलो नुपलब्भति…पे… आजानाहि पटिकम्मन्ति एत्थ आजानाहि निग्गहन्ति पाठो दिट्ठो भविस्सति. अञ्ञत्तं पटिजानापनत्थन्ति यथा मया अञ्ञत्तं वत्तब्बं, तथा च तयापि तं वत्तब्बन्ति अञ्ञत्तपटिञ्ञाय चोदनत्थन्ति अत्थो. सम्मुतिपरमत्थानं एकत्तनानत्तपञ्हस्स ठपनीयत्ताति अब्याकतत्ताति अत्थो. यदि ठपनीयत्ता पटिक्खिपितब्बं, परेनपि ठपनीयत्ता लद्धिमेव निस्साय पटिक्खेपो कतोति सोपि न निग्गहेतब्बो सिया. परो पन पुग्गलोति कञ्चि सभावं गहेत्वा तस्स ठपनीयत्तं इच्छति, सति च सभावे ठपनीयता न युत्ताति निग्गहेतब्बो. सम्मुति पन कोचि सभावो नत्थि. तेनेवस्स एकत्तनानत्तपञ्हस्स ठपनीयतं वदन्तो न निग्गहेतब्बोति सकवादिना पटिक्खेपो कतोति अयमेत्थ अधिप्पायो युत्तो.

सुद्धिकसंसन्दनवण्णना निट्ठिता.