१३. पुरिसकारानुयोगवण्णना

१२३. करणमत्तन्ति कम्मानं निप्फादकप्पयोजकभावेन पवत्ता खन्धा.

१२४. पुरिमकम्मेन विना पुग्गलस्स जाति, जातस्स च विज्जट्ठानादीसु सम्मा मिच्छा वा पवत्ति नत्थीति सन्धाय ‘‘पुरिमकम्ममेव तस्सा’’तिआदिमाह.

१२५. कम्मवट्टस्साति एत्थ कम्मकारकस्स यो कारको, तेनपि अञ्ञं कम्मं कातब्बं, तस्स कारकेनपि अञ्ञन्ति एवं कम्मवट्टस्स अनुपच्छेदं वदन्ति. पुग्गलस्स कारको कम्मस्स कारको आपज्जतीति विचारेतब्बमेतं. मातापितूहि जनिततादिना तस्स कारकं इच्छन्तस्स कम्मकारकानं कारकपरम्परा आपज्जतीति इदञ्च विचारेतब्बं.

१७०. सुत्तविरोधभयेनाति ‘‘सो करोति सो पटिसंवेदयतीति खो, ब्राह्मण, अयमेको अन्तो’’तिआदीहि (सं. नि. २.४६) विरोधभया.

१७१. ‘‘इध नन्दति पेच्च नन्दती’’ति (ध. प. १८) वचनतो कम्मकरणकाले विपाकपटिसंवेदनकाले च सोयेवाति पटिजानातीति अधिप्पायो. सयंकतं सुखदुक्खन्ति च पुट्ठो ‘‘किं नु खो, भो गोतम, सयंकतं सुखं दुक्खन्ति? मा हेवं कस्सपा’’तिआदिसुत्तविरोधा (सं. नि. २.१८) पटिक्खिपति.

१७६. लद्धिमत्तमेवेतन्ति सोयेवेको नेव सो होति न अञ्ञोति इदं पन नत्थेव, तस्मा एवंवादिनो असयंकारन्तिआदि आपज्जतीति अधिप्पायो. अपिचातिआदिना इदं दस्सेति – न परस्स इच्छावसेनेव ‘‘सो करोती’’तिआदि अनुयोगो वुत्तो, अथ खो ‘‘सो करोती’’तिआदीसु एकं अनिच्छन्तस्स इतरं, तञ्च अनिच्छन्तस्स अञ्ञं आपन्नन्ति एवं कारकवेदकिच्छाय ठत्वा ‘‘सो करोती’’तिआदीसु तं तं अनिच्छाय आपन्नवसेनापीति. अथ वा न केवलं ‘‘सो करोती’’तिआदीनं सब्बेसं आपन्नत्ता, अथ खो एकेकस्सेव च आपन्नत्ता अयं अनुयोगो कतोति दस्सेति. पुरिमनयेनेवाति एतेन ‘‘इध नन्दती’’तिआदि सब्बं पटिजाननादिकारणं एकतो योजेतब्बन्ति दस्सेति.

पुरिसकारानुयोगवण्णना निट्ठिता.

कल्याणवग्गो निट्ठितो.