१. तिठानसुत्तवण्णना
२१. ततियस्स पठमे अममाति वत्थाभरणपानभोजनादीसुपि ममत्तविरहिता. अपरिग्गहाति इत्थिपरिग्गहेन अपरिग्गहा. तेसं किर ‘‘अयं मय्हं भरिया’’ति ममत्तं न होति, मातरं वा भगिनिं वा दिस्वा छन्दरागो न उप्पज्जति. धम्मतासिद्धस्स सीलस्स आनुभावेन पुत्ते दिट्ठमत्ते एव मातुथनतो थञ्ञं पग्घरति, तेन सञ्ञाणेन नेसं मातरि पुत्तस्स मातुसञ्ञा, मातु च पुत्ते पुत्तसञ्ञा पच्चुपट्ठिताति केचि.
अपिचेत्थ (सारत्थ. टी. १.१ वेरञ्जकण्डवण्णना) उत्तरकुरुकानं पुञ्ञानुभावसिद्धो अयम्पि विसेसो वेदितब्बो. तत्थ किर तेसु तेसु पदेसेसु घननिचितपत्तसञ्छन्नसाखापसाखा कूटागारसमा मनोरमा रुक्खा तेसं मनुस्सानं निवेसनकिच्चं साधेन्ति. यत्थ सुखं निवसन्ति, अञ्ञेपि तत्थ रुक्खा सुजाता सब्बदापि पुप्फितग्गा तिट्ठन्ति. जलासयापि विकसितकमलकुवलयपुण्डरीकसोगन्धिकादिपुप्फसञ्छन्ना सब्बकालं परमसुगन्धं समन्ततो पवायन्ता तिट्ठन्ति. सरीरम्पि तेसं अतिदीघादिदोसरहितं आरोहपरिणाहसम्पन्नं जराय अनभिभूतत्ता वलितपलितादिदोसविरहितं यावतायुकं अपरिक्खीणजवबलपरक्कमसोभमेव हुत्वा तिट्ठति. अनुट्ठानफलूपजीविताय न च नेसं कसिवणिज्जादिवसेन आहारपरियेट्ठिवसेन दुक्खं अत्थि, ततो एव न दासदासिकम्मकरादिपरिग्गहो अत्थि, न च तत्थ सीतुण्हडंसमकसवातातपसरीसपवाळादिपरिस्सयो अत्थि. यथा नामेत्थ गिम्हानं पच्छिमे मासे पच्चूसवेलायं समसीतुण्हो उतु होति, एवमेव सब्बकालं तत्थ समसीतुण्होव उतु होति, न च नेसं कोचि उपघातो विहेसा वा उप्पज्जति. अकट्ठपाकिमेव सालिं अकणं अथुसं सुद्धं सुगन्धं तण्डुलप्फलं परिभुञ्जन्ति. तं भुञ्जन्तानं नेसं कुट्ठं, गण्डो, किलासो, सोसो, कासो, सासो, अपमारो, जरोति एवमादिको न कोचि रोगो उप्पज्जति, न च ते खुज्जा वा वामना वा काणा वा कुणी वा खञ्जा वा पक्खहता वा विकलङ्गा वा विकलिन्द्रिया वा होन्ति.
इत्थियोपि तत्थ नातिदीघा, नातिरस्सा, नातिकिसा, नातिथूला, नातिकाळा, नच्चोदाता, सोभग्गप्पत्तरूपा होन्ति. तथा हि दीघङ्गुली, तम्बनखा, अलम्बथना, तनुमज्झा, पुण्णचन्दमुखी, विसालक्खी, मुदुगत्ता, सहितोरू, ओदातदन्ता, गम्भीरनाभी, तनुजङ्घा, दीघनीलवेल्लितकेसी, पुथुलसुस्सोणी, नातिलोमा, नालोमा, सुभगा, उतुसुखसम्फस्सा, सण्हा, सखिला, सुखसम्भासा, नानाभरणविभूसिता विचरन्ति. सब्बदापि सोळसवस्सुद्देसिका विय होन्ति, पुरिसा च पञ्चवीसतिवस्सुद्देसिका विय. न पुत्तदारेसु रज्जन्ति. अयं तत्थ धम्मता.
सत्ताहिकमेव च तत्थ इत्थिपुरिसा कामरतिया विहरन्ति. ततो वीतरागा विय यथासकं गच्छन्ति, न तत्थ इध विय गब्भोक्कन्तिमूलकं, गब्भपरिहरणमूलकं, विजायनमूलकं वा दुक्खं होति. रत्तकञ्चुकतो कञ्चनपटिमा विय दारका मातुकुच्छितो अमक्खिता एव सेम्हादिना सुखेनेव निक्खमन्ति. अयं तत्थ धम्मता.
माता पन पुत्तं वा धीतरं वा विजायित्वा ते विचरणकप्पदेसे ठपेत्वा अनपेक्खा यथारुचि गच्छति. तेसं तत्थ सयितानं ये पस्सन्ति पुरिसा वा इत्थियो वा, ते अत्तनो अङ्गुलियो उपनामेन्ति. तेसं कम्मबलेन ततो खीरं पवत्तति, तेन ते दारका यापेन्ति. एवं पन वड्ढेन्ता कतिपयदिवसेहेव लद्धबला हुत्वा दारिका इत्थियो उपगच्छन्ति, दारका पुरिसे. कप्परुक्खतो एव च तेसं तत्थ वत्थाभरणानि निप्फज्जन्ति. नानाविरागवण्णविचित्तानि हि सुखुमानि मुदुसुखसम्फस्सानि वत्थानि तत्थ तत्थ कप्परुक्खेसु ओलम्बन्तानि तिट्ठन्ति. नानाविधरस्मिजालसमुज्जलविविधवण्णरतनविनद्धानि अनेकविधमालाकम्मलताकम्मभित्तिकम्मविचित्तानि सीसूपगगीवूपगहत्थूपगकटूपगपादूपगानि सोवण्णमयानि आभरणानि कप्परुक्खतो ओलम्बन्ति. तथा वीणामुदिङ्गपणवसम्मताळसङ्खवंसवेताळपरिवादिनीवल्लकीपभुतिका तूरियभण्डापि ततो ततो ओलम्बन्ति. तत्थ बहू फलरुक्खा कुम्भमत्तानि फलानि फलन्ति मधुररसानि, यानि परिभुञ्जित्वा ते सत्ताहम्पि खुप्पिपासाहि न बाधीयन्ति.
नज्जोपि तत्थ सुविसुद्धजला सुप्पतित्था रमणीया अकद्दमा वालुकतला नातिसीता नच्चुण्हा सुरभिगन्धीहि जलजपुप्फेहि सञ्छन्ना सब्बकालं सुरभी वायन्तियो सन्दन्ति, न तत्थ कण्टकिका कक्खळगच्छलता होन्ति, अकण्टका पुप्फफलसम्पन्ना एव होन्ति, चन्दननागरुक्खा सयमेव रसं पग्घरन्ति, नहायितुकामा च नदितित्थे एकज्झं वत्थाभरणानि ठपेत्वा नदिं ओतरित्वा न्हत्वा उत्तिण्णुत्तिण्णा उपरिट्ठिमं उपरिट्ठिमं वत्थाभरणं गण्हन्ति, न तेसं एवं होति ‘‘इदं मम, इदं परस्सा’’ति. ततो एव न तेसं कोचि विग्गहो वा विवादो वा. सत्ताहिका एव च नेसं कामरतिकीळा होति, ततो वीतरागा विय विचरन्ति. यत्थ च रुक्खे सयितुकामा होन्ति, तत्थेव सयनं उपलब्भति. मते च सत्ते दिस्वा न रोदन्ति न सोचन्ति. तञ्च मण्डयित्वा निक्खिपन्ति. तावदेव च नेसं तथारूपा सकुणा उपगन्त्वा मतं दीपन्तरं नेन्ति, तस्मा सुसानं वा असुचिट्ठानं वा तत्थ नत्थि, न च ततो मता निरयं वा तिरच्छानयोनिं वा पेत्तिविसयं वा उपपज्जन्ति. धम्मतासिद्धस्स पञ्चसीलस्स आनुभावेन ते देवलोके निब्बत्तन्तीति वदन्ति. वस्ससहस्समेव च नेसं सब्बकालं आयुप्पमाणं, सब्बमेतं तेसं पञ्चसीलं विय धम्मतासिद्धमेवाति.
तिठानसुत्तवण्णना निट्ठिता.