९. अकुसलमूलसुत्तवण्णना
७०. नवमे लुब्भतीति लोभो. दुस्सतीति दोसो. मुय्हतीति मोहो. लोभादीनि पनेतानि असहजातानं पाणातिपातादीनं केसञ्चि अकुसलानं उपनिस्सयपच्चयट्ठेन, सहजातानं अदिन्नादानादीनं केसञ्चि सम्पयुत्ता हुत्वा उप्पादकट्ठेन, सयञ्च अकुसलानीति सावज्जदुक्खविपाकट्ठेनाति आह ‘‘अकुसलानं मूलानि, अकुसलानि च तानि मूलानी’’ति. वुत्तम्पि चेतं ‘‘रत्तो खो, आवुसो, रागेन अभिभूतो परियादिन्नचित्तो पाणम्पि हनती’’तिआदि. यदपीति लिङ्गविपल्लासेन वुत्तन्ति आह ‘‘योपि, भिक्खवे, लोभो’’ति. तदपीति एत्थापि एसेव नयोति आह ‘‘सोपि अकुसलमूल’’न्ति. विनापि लिङ्गविपल्लासेन अत्थयोजनं दस्सेन्तो ‘‘अकुसलमूलं वा’’तिआदिमाह. सब्बत्थाति ‘‘यदपि, भिक्खवे, दोसो, तदपि अकुसलमूल’’न्तिआदीसु. अभिसङ्खरोतीति एत्थ आयूहतीति अत्थं वत्वा तञ्च आयूहनं पच्चयसमवायसिद्धितो सम्पिण्डनं रासिकरणं विय होतीति आह ‘‘सम्पिण्डेति रासिं करोती’’ति.
पाळियं ‘‘वधेना’’तिआदीसु वधेनाति मारणेन वा पोथनेन वा. वधसद्दो हि हिंसनत्थो विहेठनत्थो च होति. बन्धनेनाति अद्दुबन्धनादिना. जानियाति धनजानिया, ‘‘सतं गण्हथ, सहस्सं गण्हथा’’ति एवं पवत्तितदण्डेनाति अत्थो. गरहायाति पञ्चसिखमुण्डककरणं, गोमयसिञ्चनं, गीवाय कुरण्डकबन्धनन्ति एवमादीनि कत्वा गरहपापनेन. तत्थ पञ्चसिखमुण्डककरणं नाम काकपक्खकरणं. गोमयसिञ्चनं सीसेन कणोदकावसेचनं. कुरण्डकबन्धनं गद्दुलबन्धनं.
कालस्मिं न वदतीति युत्तकाले न वदति, वत्तब्बकालस्स पुब्बे वा पच्छा वा अयुत्तकाले वत्ता होति. अभूतवादीति यं नत्थि, तस्स वत्ता. तेनाह ‘‘भूतं न वदती’’ति. अत्थं न वदतीति कारणं न वदति, अकारणनिस्सितं निप्फलं वत्ता होति. धम्मं न वदतीति सभावं न वदति, असभावं वत्ता अयथावादीति अत्थो. विनयं न वदतीति संवरविनयं न वदति, न संवरविनयप्पटिसंयुत्तस्स वत्ता होति, अत्तनो सुणन्तस्स च न संवरविनयावहस्स वत्ताति अत्थो.
अतच्छन्ति अभूतत्थं. तेनाह ‘‘इतरं तस्सेव वेवचन’’न्ति. अथ वा अभूतन्ति असन्तं अविज्जमानं. अतच्छन्ति अतथाकारं.
पुञ्ञकम्मतो एति उप्पज्जतीति अयो, वड्ढि. तप्पटिक्खेपेन अनयो, अवड्ढीति आह ‘‘अनयं आपज्जतीति अवड्ढिं आपज्जती’’ति. मालुवासिपाटिका नाम दीघसण्ठानं मालुवापक्कं, मालुवाफलपोट्ठलिकाति अत्थो. फलितायाति आतपेन सुस्सित्वा भिन्नाय. वटरुक्खादीनं मूलेति वटरुक्खादीनं समीपे. सकभावेन सण्ठातुं न सक्कोन्तीति कस्मा न सक्कोन्ति? भवनविनासभया. रुक्खमूले पतितमालुवाबीजतो हि लता उप्पज्जित्वा रुक्खं अभिरुहति. सा महापत्ता चेव बहुपत्ता च महाकोलिरपत्तसण्ठानेहि ततो च महन्ततरेहि साखाविटपन्तरेहि पत्तेहि समन्नागता. अथ नं रुक्खं मूलतो पट्ठाय विनन्धमाना सब्बविटपानि सञ्छादेत्वा महन्तं भारं जनेत्वा तिट्ठति, सा वाते वायन्ते देवे वा वस्सन्ते ओघनहेट्ठागता ओलम्बनहेतुभूतं घनभावं जनेत्वा तस्स रुक्खस्स सब्बसाखं भिज्जति, भूमियं निपातेति. ततो तस्मिं रुक्खे पतिट्ठितविमानं भिज्जति विनस्सति. इति ता देवतायो भवनविनासभया सकभावेन सण्ठातुं न सक्कोन्ति. एत्थ च यं साखट्ठकविमानं होति, तं साखासु भिज्जमानासु तत्थ तत्थेव भिज्जित्वा सब्बसाखासु भिन्नासु सब्बं भिज्जति, रुक्खट्ठकविमानं पन याव रुक्खस्स मूलमत्तम्पि तिट्ठति, ताव न नस्सतीति वेदितब्बं. तत्थ तत्थ पलुज्जित्वाति तत्थ तत्थ भिज्जित्वा. सेसमेत्थ सुविञ्ञेय्यमेव.
अकुसलमूलसुत्तवण्णना निट्ठिता.