८. अञ्ञतित्थियसुत्तवण्णना

६९. अट्ठमे भगवा मूलं कारणं एतेसं याथावतो अधिगमायाति भगवंमूलका. तेनाह ‘‘भगवन्तञ्हि निस्साय मयं इमे धम्मे आजानाम पटिविज्झामा’’ति. अम्हाकं धम्माति तेहि अत्तना अधिगन्तब्बताय वुत्तं. सेवितब्बासेवितब्बानञ्हि याथावतो अधिगमञ्ञाणानि अधिगच्छनकसम्बन्धीनि, तानि च सम्मासम्बुद्धमूलकानि अनञ्ञविसयत्ता. तेनाह ‘‘पुब्बे कस्सपसम्मासम्बुद्धेना’’तिआदि. इमे धम्माति इमे ञाणधम्मा. आजानामाति अभिमुखं पच्चक्खतो जानाम. पटिविज्झामाति तस्सेव वेवचनं, अधिगच्छामाति अत्थो. भगवा नेता एतेसन्ति भगवंनेत्तिका. नेताति सेवितब्बधम्मे वेनेय्यसन्तानं पापेता. विनेताति असेवितब्बधम्मे वेनेय्यसन्तानतो अपनेता. तदङ्गविनयादिवसेन वा विनेता. अथ वा यथा अलमरियञाणदस्सनविसेसो होति, एवं विसेसतो नेता. अनुनेताति ‘‘इमे धम्मा सेवितब्बा, इमे न सेवितब्बा’’ति उभयसम्पापनापनयनत्थं पञ्ञापेता. तेनाह ‘‘यथासभावतो’’तिआदि.

पटिसरन्ति एत्थाति पटिसरणं, भगवा पटिसरणं एतेसन्ति भगवंपटिसरणा. आपाथं उपगच्छन्ता हि भगवा पटिसरणं समोसरणट्ठानं. तेनाह ‘‘चतुभूमकधम्मा’’तिआदि. पटिसरति सभावसम्पटिवेधवसेन पच्चेकं उपगच्छतीति वा पटिसरणं, भगवा पटिसरणं एतेसन्ति भगवंपटिसरणा. पटिसरति पटिविज्झतीति वा पटिसरणं, तस्मा पटिविज्झनवसेन भगवा पटिसरणं एतेसन्ति भगवंपटिसरणा. तेनाह ‘‘अपिचा’’तिआदि. पटिवेधवसेनाति पटिविज्झितब्बतावसेन. असतिपि मुखे अत्थतो एवं वदन्तो विय होतीति आह ‘‘फस्सो आगच्छति अहं भगवा किन्नामो’’ति. फस्सो ञाणस्स आपाथं आगच्छन्तोयेव हि अत्तनो ‘‘अहं किन्नामो’’ति नामं पुच्छन्तो विय, भगवा चस्स नामं करोन्तो विय होति.

पटिभातूति एत्थ पटिसद्दापेक्खाय ‘‘भगवन्त’’न्ति उपयोगवचनं, अत्थो पन सामिवचनवसेनेव वेदितब्बोति दस्सेन्तो आह ‘‘भगवतो’’ति. पटिभातूति च भागो होतु. भगवतो हि एस भागो, यदिदं धम्मस्स देसना, अम्हाकं पन भागो सवनन्ति अधिप्पायो. एवञ्हि सद्दलक्खणेन समेति. केचि पन पटिभातूति पदस्स दिस्सतूति अत्थं वदन्ति, ञाणेन दिस्सतु, देसीयतूति वा अत्थो. उपट्ठातूति ञाणस्स पच्चुपतिट्ठतु. पाळियं को अधिप्पयासोति एत्थ को अधिकप्पयोगोति अत्थो.

लोकवज्जवसेनाति लोकियजनेहि पकतिया गरहितब्बवज्जवसेन. विपाकवज्जवसेनाति विपाकस्स अपायसंवत्तनिकवज्जवसेन. कथन्तिआदिना उभयवज्जवसेनपि अप्पसावज्जताय विसयं दस्सेति. सेसमेत्थ सुविञ्ञेय्यमेव.

अञ्ञतित्थियसुत्तवण्णना निट्ठिता.