४. उप्पादासुत्तवण्णना
१३७. चतुत्थे उप्पादा वा तथागतानन्ति तथागतानं उप्पादेपि वेनेय्यपुग्गलानं मग्गफलुप्पत्ति विय सङ्खारानं अनिच्चादिसभावो न तथागतुप्पादायत्तो, अथ खो तथागतानं उप्पादेपि अनुप्पादेपि होतिमेवाति वुत्तं होति. ठिताव सा धातूति ठितो एव सो अनिच्चसभावो ब्यभिचाराभावतो न कदाचि सङ्खारा अनिच्चा न होति. कामं असङ्खता विय धातु न निच्चो सो सभावो, तथापि सब्बकालिकोयेवाति अधिप्पायो.
अपरो नयो – ठिताव सा धातूति ‘‘सब्बे सङ्खारा अनिच्चा’’ति एसा धातु एस सभावो तथागतानं उप्पादतो पुब्बे उद्धञ्च अप्पटिविज्झियमानो न तथागतेहि उप्पादितो, अथ खो सब्बकालं सब्बे सङ्खारा अनिच्चा, ठिताव सा धातु, केवलं पन सयम्भुञाणेन अभिसम्बुज्झनतो ‘‘अयं धम्मो तथागतेन अभिसम्बुद्धो’’ति पवेदनतो च तथागतो धम्मस्सामीति वुच्चति अपुब्बस्स तस्स उप्पादनतो. तेन वुत्तं ‘‘ठिताव सा धातू’’ति.
अभिसम्बुज्झतीति ञाणेन अभिसम्बुज्झति. अभिसमेतीति ञाणेन अभिसमागच्छति. आचिक्खतीति कथेति. देसेतीति दस्सेति. पञ्ञापेतीति जानापेति. पट्ठपेतीति ञाणमुखे ठपेति. विवरतीति विवरित्वा दस्सेति. विभजतीति विभागतो दस्सेति. उत्तानीकरोतीति पाकटं करोति.
अथ वा अभिसम्बुज्झतीति पच्चक्खकरणेन अभिमुखं बुज्झति, याथावतो पटिविज्झति. ततो एव अभिसमेति अभिमुखं समागच्छति. आदितो कथेन्तो आचिक्खति, उद्दिसतीति अत्थो. तमेव उद्देसं परियोसापेन्तो देसेति. यथाउद्दिट्ठमत्थं निदस्सनवसेन पकारेहि ञापेन्तो पञ्ञापेति. पकारेहि एतमत्थं पतिट्ठपेन्तो पट्ठपेति. यथाउद्दिट्ठं पटिनिदस्सनवसेन विवरति विभजति. विवटं विभत्तञ्च अत्थं हेतूदाहरणदस्सनेहि पाकटं करोन्तो उत्तानीकरोति.
उप्पादासुत्तवण्णना निट्ठिता.