किच्चसङ्गहवण्णना

१८. पटिसन्धादीनं किच्चानं विभागवसेन, तंकिच्चवन्तानञ्च परिच्छेदवसेन सङ्गहो किच्चसङ्गहो. भवतो भवस्स पटिसन्धानं पटिसन्धिकिच्चं. अविच्छेदप्पवत्तिहेतुभावेन भवस्स अङ्गभावो भवङ्गकिच्चं. आवज्जनकिच्चादीनि हेट्ठा वुत्तवचनत्थानुसारेन यथारहं योजेतब्बानि. आरम्मणे तंतंकिच्चसाधनवसेन अनेकक्खत्तुं, एकक्खत्तुं वा जवमानस्स विय पवत्ति जवनकिच्चं. तंतंजवनग्गहितारम्मणस्स आरम्मणकरणं तदारम्मणकिच्चं. निब्बत्तभवतो परिगळ्हनं चुतिकिच्चं.

१९. इमानि पन किच्चानि ठानवसेन पाकटानि होन्तीति तं दानि पभेदतो दस्सेतुं ‘‘पटिसन्धी’’त्यादि वुत्तं, तत्थ पटिसन्धिया ठानं पटिसन्धिठानं. कामं पटिसन्धिविनिमुत्तं ठानं नाम नत्थि, सुखग्गहणत्थं पन ‘‘सिलापुत्तकस्स सरीर’’न्त्यादीसु विय अभेदेपि भेदपरिकप्पनाति दट्ठब्बं. एवं सेसेसुपि. दस्सनादीनं पञ्चन्नं विञ्ञाणानं ठानं पञ्चविञ्ञाणठानं. आदि-सद्देन सम्पटिच्छनठानादीनं सङ्गहो.

तत्थ चुतिभवङ्गानं अन्तरा पटिसन्धिठानं. पटिसन्धिआवज्जनानं, जवनावज्जनानं, तदारम्मणावज्जनानं, वोट्ठब्बनावज्जनानं, कदाचि जवनचुतीनं, तदारम्मणचुतीनञ्च अन्तरा भवङ्गठानं. भवङ्गपञ्चविञ्ञाणानं, भवङ्गजवनानञ्च अन्तरा आवज्जनठानं. पञ्चद्वारावज्जनसम्पटिच्छनानमन्तरा पञ्चविञ्ञाणठानं. पञ्चविञ्ञाणसन्तीरणानमन्तरा सम्पटिच्छनठानं. सम्पटिच्छनवोट्ठब्बनानमन्तरा सन्तीरणठानं. सन्तीरणजवनानं, सन्तीरणभवङ्गानञ्च अन्तरा वोट्ठब्बनठानं. वोट्ठब्बनतदारम्मणानं, वोट्ठब्बनभवङ्गानं, वोट्ठब्बनचुतीनं, मनोद्वारावज्जनतदारम्मणानं, मनोद्वारावज्जनभवङ्गानं, मनोद्वारावज्जनचुतीनञ्च अन्तरा जवनठानं. जवनभवङ्गानं, जवनचुतीनञ्च अन्तरा तदारम्मणठानं. जवनपटिसन्धीनं, तदारम्मणपटिसन्धीनं, भवङ्गपटिसन्धीनं वा अन्तरा चुतिठानं नाम.

२०. द्वे उपेक्खासहगतसन्तीरणानि सुखसन्तीरणस्स पटिसन्धिवसप्पवत्तिभावाभावतोतिअधिप्पायो. एवञ्च कत्वा पट्ठाने ‘‘उपेक्खासहगतं धम्मं पटिच्च उपेक्खासहगतो धम्मो उप्पज्जति न हेतुपच्चया’’ति (पट्ठा. ४.१३.१७९) एवमागतस्स उपेक्खासहगतपदस्स विभङ्गे ‘‘अहेतुकं उपेक्खासहगतं एकं खन्धं पटिच्च द्वे खन्धा, द्वे खन्धे पटिच्च एको खन्धो, अहेतुकपटिसन्धिक्खणे उपेक्खासहगतं एकं खन्धं पटिच्च द्वे खन्धा, द्वे खन्धे पटिच्च एको खन्धो’’ति (पट्ठा. ४.१३.१७९) एवं पवत्तिपटिसन्धिवसेन पटिच्चनयो उद्धटो, पीतिसहगतसुखसहगतपदविभङ्गे पन ‘‘अहेतुकं पीतिसहगतं एकं खन्धं पटिच्चतयो खन्धा…पे… द्वे खन्धा. अहेतुकं सुखसहगतं एकं खन्धं पटिच्च द्वे खन्धा …पे… एको खन्धो’’ति (पट्ठा. ४.१३.१४४, १६७) पवत्तिवसेनेव उद्धटो, न पन ‘‘अहेतुकपटिसन्धिक्खणे’’त्यादिना पटिसन्धिवसेन, तस्मा यथाधम्मसासने अवचनम्पि अभावमेव दीपेतीति न तस्स पटिसन्धिवसेन पवत्ति अत्थि. यत्थ पन लब्भमानस्सपि कस्सचि अवचनं, तत्थ कारणं उपरि आवि भविस्सति.

२५. मनोद्वारावज्जनस्स परित्तारम्मणे द्वत्तिक्खत्तुं पवत्तमानस्सपि नत्थि जवनकिच्चं तस्स आरम्मणरसानुभवनाभावतोति वुत्तं ‘‘आवज्जनद्वयवज्जितानी’’ति. एवञ्च कत्वा वुत्तं अट्ठकथायं ‘‘जवनट्ठाने ठत्वा’’ति (ध. स. अट्ठ. ४९८ विपाकुद्धारकथा). इतरथा ‘‘जवनं हुत्वा’’ति वत्तब्बं सियाति. कुसलाकुसलफलकिरियचित्तानीति एकवीसति लोकियलोकुत्तरकुसलानि, द्वादस अकुसलानि, चत्तारि लोकुत्तरफलचित्तानि, अट्ठारस तेभूमककिरियचित्तानि. एकचित्तक्खणिकम्पि हि लोकुत्तरमग्गादिकं तंसभाववन्तताय जवनकिच्चं नाम, यथा एकेकगोचरविसयम्पि सब्बञ्ञुतञ्ञाणं सकलविसयावबोधनसामत्थिययोगतो न कदाचि तंनामं विजहतीति.

२७. एवं किच्चभेदेन वुत्तानेव यथासकं लब्भमानकिच्चगणनवसेन सम्पिण्डेत्वा दस्सेतुं ‘‘तेसु पना’’त्यादि वुत्तं.

३३. पटिसन्धादयो चित्तुप्पादा नामकिच्चभेदेन पटिसन्धादीनं नामानं, किच्चानञ्च भेदेन, अथ वा पटिसन्धादयो नाम तन्नामका चित्तुप्पादा पटिसन्धादीनं किच्चानं भेदेन चुद्दस, ठानभेदेन पटिसन्धादीनंयेव ठानानं भेदेन दसधा पकासिताति योजना. एककिच्चठानद्विकिच्चठानतिकिच्चठानचतुकिच्चठानपञ्चकिच्चठानानि चित्तानि यथाक्कमं अट्ठसट्ठि, तथा द्वे च नव च अट्ठ च द्वे चाति निद्दिसेति सम्बन्धो.

किच्चसङ्गहवण्णना निट्ठिता.