अप्पमञ्ञाविभङ्गमातिकत्थवण्णना

अप्पमञ्ञाविभङ्गमातिकाय पन अत्थतो ताव – चतस्सो अप्पमञ्ञायोतिआदीसु फरणअप्पमाणवसेन अप्पमञ्ञायो. एता हि आरम्मणवसेन अप्पमाणे वा सत्ते फरन्ति, एकसत्तम्हि वा अनवसेसफरणवसेन अप्पमाणतो फरन्तीति एवं फरणअप्पमाणवसेन ‘‘अप्पमञ्ञायो’’ति वुच्चन्ति, सत्त अप्पमाणवसेनापि वत्तुं वट्टति. मेत्तासहगतेनाति मेत्ताय समन्नागतेन. एकं दिसन्ति पुरत्थिमादीसु चतूसु दिसासु यं किञ्चि एकं दिसं, तंदिसापरियापन्नसत्तफरणवसेन चेतं वुत्तं. फरित्वाति फुसित्वा आरम्मणं कत्वा. विहरतीति पवत्तेति. तथा दुतियन्तिआदीसु. यथा एकं दिसं फरित्वा, तथेव तदनन्तरं दुतियं, ततियं, चतुत्थञ्चाति अत्थो. इति उद्धमधो तिरियन्ति एतेनेव नयेन उपरिमं दिसं, हेट्ठिमं दिसं, अनुदिसञ्च अनुक्कमेन मेत्तासहगतेन चेतसा फरित्वा विहरतीति अत्थो. एत्तावता एकमेकं दिसं परिग्गहेत्वा ओधिसो मेत्ताफरणतं दस्सितं.

सब्बधीतिआदि पन अनोधिसो दस्सनत्थं वुत्तं. तत्थ सब्बधीति सब्बत्थ. सब्बत्ततायाति सब्बेसु हीनमज्झिमुक्कट्ठमित्तसपत्तमज्झत्तादिप्पभेदेसु अत्तताय, तेसु विभागं अकत्वा अत्तसमतायाति वुत्तं होति. अथ वा सब्बत्ततायाति सब्बेन चित्तभावेन, ईसकम्पि बहि अविक्खेपमानोति अत्थो. सब्बावन्तन्ति सब्बसत्तवन्तं, सब्बसत्तयुत्तन्ति अत्थो. लोकन्ति सत्तलोकं. पुन ‘‘मेत्तासहगतेना’’ति इदं ‘‘विपुलेना’’तिआदीहि विसेसनेहि सम्बन्धदस्सनवसेन वा वुत्तं, निगमनवसेन वा. तत्थ फरणवसेन विपुलता वेदितब्बा. भूमिवसेन पन महग्गतता. पगुणवसेन, अप्पमाणसत्तारम्मणवसेन च अप्पमाणता. ब्यापादपच्चत्थिकप्पहानेन अवेरता. दोमनस्सप्पहानेन निद्दुक्खता, सङ्खतता, अब्यापज्जता च दट्ठब्बा. एवं करुणासहगतेनातिआदीसुपि अत्थो वेदितब्बोति अयं तावेत्थ पदत्थो.

धम्मभेदो पनेत्थ सुविञ्ञेय्योव. विभङ्गनयेन पन तीसु रूपावचरकुसलविपाककिरियाचित्तेसु सम्पयुत्ता सत्तेसु मेत्तादिब्रह्मविहारभूता अदोसो करुणा मुदिता तत्रमज्झत्तताति चत्तारो धम्मा नानानयेहि विभत्ता, तंसम्पयुत्ता पन कामावचरभूता च एता इध न गहिता. अरूपावचरलोकुत्तरेसु पनेता अप्पमञ्ञा नत्थेवाति. पञ्हापुच्छके पनेता ताव सिया कुसला, सिया अब्याकता. तिस्सो सुखाय, चतुत्था अदुक्खमसुखाय वेदनाय सम्पयुत्ता. विपाकत्तिके तिधापि, उपेक्खा अवितक्कअविचारा, सेसा तिधापि, महग्गताव, परित्तारम्मणअतीतारम्मणत्तिकेसु न वत्तब्बाव, बहिद्धारम्मणाव, अनिदस्सनअप्पटिघाव, मेत्ता हेतु, सेसा न हेतू, नो चित्ता, चेतसिका, रूपावचरा, सउत्तराव. सेसं सुविञ्ञेय्यमेवाति.

अप्पमञ्ञाविभङ्गमातिकत्थवण्णना निट्ठिता.