५. मानत्थद्धसुत्तं

२०१. सावत्थिनिदानं. तेन खो पन समयेन मानत्थद्धो नाम ब्राह्मणो सावत्थियं पटिवसति. सो नेव मातरं अभिवादेति, न पितरं अभिवादेति, न आचरियं अभिवादेति, न जेट्ठभातरं अभिवादेति. तेन खो पन समयेन भगवा महतिया परिसाय परिवुतो धम्मं देसेति. अथ खो मानत्थद्धस्स ब्राह्मणस्स एतदहोसि – ‘‘अयं खो समणो गोतमो महतिया परिसाय परिवुतो धम्मं देसेति. यंनूनाहं येन समणो गोतमो तेनुपसङ्कमेय्यं. सचे मं समणो गोतमो आलपिस्सति, अहम्पि तं आलपिस्सामि. नो चे मं समणो गोतमो आलपिस्सति, अहम्पि नालपिस्सामी’’ति. अथ खो मानत्थद्धो ब्राह्मणो येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा तुण्हीभूतो एकमन्तं अट्ठासि. अथ खो भगवा तं नालपि. अथ खो मानत्थद्धो ब्राह्मणो – ‘नायं समणो गोतमो किञ्चि जानाती’ति ततोव पुन निवत्तितुकामो अहोसि. अथ खो भगवा मानत्थद्धस्स ब्राह्मणस्स चेतसा चेतोपरिवितक्कमञ्ञाय मानत्थद्धं ब्राह्मणं गाथाय अज्झभासि –

‘‘न मानं ब्राह्मण साधु, अत्थिकस्सीध ब्राह्मण;

येन अत्थेन आगच्छि, तमेवमनुब्रूहये’’ति.

अथ खो मानत्थद्धो ब्राह्मणो – ‘‘चित्तं मे समणो गोतमो जानाती’’ति तत्थेव भगवतो पादेसु सिरसा निपतित्वा भगवतो पादानि मुखेन च परिचुम्बति पाणीहि च परिसम्बाहति, नामञ्च सावेति – ‘‘मानत्थद्धाहं, भो गोतम, मानत्थद्धाहं, भो गोतमा’’ति. अथ खो सा परिसा अब्भुतचित्तजाता [अब्भुतचित्तजाता (सी. स्या. कं. पी.), अच्छरियब्भुतचित्तजाता (क.)] अहोसि – ‘अच्छरियं वत भो, अब्भुतं वत भो! अयञ्हि मानत्थद्धो ब्राह्मणो नेव मातरं अभिवादेति, न पितरं अभिवादेति, न आचरियं अभिवादेति, न जेट्ठभातरं अभिवादेति; अथ च पन समणे गोतमे एवरूपं परमनिपच्चकारं करोती’ति. अथ खो भगवा मानत्थद्धं ब्राह्मणं एतदवोच – ‘‘अलं, ब्राह्मण, उट्ठेहि, सके आसने निसीद. यतो ते मयि चित्तं पसन्न’’न्ति. अथ खो मानत्थद्धो ब्राह्मणो सके आसने निसीदित्वा भगवन्तं गाथाय अज्झभासि –

‘‘केसु न मानं कयिराथ, केसु चस्स सगारवो;

क्यस्स अपचिता अस्सु, क्यस्सु साधु सुपूजिता’’ति.

‘‘मातरि पितरि चापि, अथो जेट्ठम्हि भातरि;

आचरिये चतुत्थम्हि,

तेसु न मानं कयिराथ;

तेसु अस्स सगारवो,

त्यस्स अपचिता अस्सु;

त्यस्सु साधु सुपूजिता.

‘‘अरहन्ते सीतीभूते, कतकिच्चे अनासवे;

निहच्च मानं अथद्धो, ते नमस्से अनुत्तरे’’ति.

एवं वुत्ते, मानत्थद्धो ब्राह्मणो भगवन्तं एतदवोच – ‘‘अभिक्कन्तं, भो गोतम…पे… उपासकं मं भवं गोतमो धारेतु अज्जतग्गे पाणुपेतं सरणं गत’’न्ति.