४. इस्सत्तसुत्तं

१३५. सावत्थिनिदानं. एकमन्तं निसिन्नो खो राजा पसेनदि कोसलो भगवन्तं एतदवोच – ‘‘कत्थ नु खो, भन्ते, दानं दातब्ब’’न्ति? ‘‘यत्थ खो, महाराज, चित्तं पसीदती’’ति. ‘‘कत्थ पन, भन्ते, दिन्नं महप्फल’’न्ति? ‘‘अञ्ञं खो एतं, महाराज, कत्थ दानं दातब्बं, अञ्ञं पनेतं कत्थ दिन्नं महप्फलन्ति? सीलवतो खो, महाराज, दिन्नं महप्फलं, नो तथा दुस्सीले. तेन हि, महाराज, तञ्ञेवेत्थ पटिपुच्छिस्सामि. यथा, ते खमेय्य, तथा नं ब्याकरेय्यासि. तं किं मञ्ञसि, महाराज, इध त्यस्स युद्धं पच्चुपट्ठितं सङ्गामो समुपब्यूळ्हो [समूपब्बूळ्हो (सी.), समुपब्बुळ्हो (पी.)]. अथ आगच्छेय्य खत्तियकुमारो असिक्खितो अकतहत्थो अकतयोग्गो अकतूपासनो भीरु छम्भी उत्रासी पलायी. भरेय्यासि तं पुरिसं, अत्थो च ते तादिसेन पुरिसेना’’ति? ‘‘नाहं, भन्ते, भरेय्यं तं पुरिसं, न च मे अत्थो तादिसेन पुरिसेना’’ति. ‘‘अथ आगच्छेय्य ब्राह्मणकुमारो असिक्खितो…पे… अथ आगच्छेय्य वेस्सकुमारो असिक्खितो…पे… अथ आगच्छेय्य सुद्दकुमारो असिक्खितो…पे… न च मे अत्थो तादिसेन पुरिसेना’’ति.

‘‘तं किं मञ्ञसि, महाराज, इध त्यस्स युद्धं पच्चुपट्ठितं सङ्गामो समुपब्यूळ्हो. अथ आगच्छेय्य खत्तियकुमारो सुसिक्खितो कतहत्थो कतयोग्गो कतूपासनो अभीरु अच्छम्भी अनुत्रासी अपलायी. भरेय्यासि तं पुरिसं, अत्थो च ते तादिसेन पुरिसेना’’ति? ‘‘भरेय्याहं, भन्ते, तं पुरिसं, अत्थो च मे तादिसेन पुरिसेना’’ति. ‘‘अथ आगच्छेय्य ब्राह्मणकुमारो…पे… अथ आगच्छेय्य वेस्सकुमारो…पे… अथ आगच्छेय्य सुद्दकुमारो सुसिक्खितो कतहत्थो कतयोग्गो कतूपासनो अभीरु अच्छम्भी अनुत्रासी अपलायी. भरेय्यासि तं पुरिसं, अत्थो च ते तादिसेन पुरिसेना’’ति? ‘‘भरेय्याहं, भन्ते, तं पुरिसं, अत्थो च मे तादिसेन पुरिसेना’’ति.

‘‘एवमेव खो, महाराज, यस्मा कस्मा चेपि [यस्मा चेपि (सी. स्या. कं. क.)] कुला अगारस्मा अनगारियं पब्बजितो होति, सो च होति पञ्चङ्गविप्पहीनो पञ्चङ्गसमन्नागतो, तस्मिं दिन्नं महप्फलं होति. कतमानि पञ्चङ्गानि पहीनानि होन्ति? कामच्छन्दो पहीनो होति, ब्यापादो पहीनो होति, थिनमिद्धं पहीनं होति, उद्धच्चकुक्कुच्चं पहीनं होति, विचिकिच्छा पहीना होति. इमानि पञ्चङ्गानि पहीनानि होन्ति. कतमेहि पञ्चहङ्गेहि समन्नागतो होति? असेक्खेन सीलक्खन्धेन समन्नागतो होति, असेक्खेन समाधिक्खन्धेन समन्नागतो होति, असेक्खेन पञ्ञाक्खन्धेन समन्नागतो होति, असेक्खेन विमुत्तिक्खन्धेन समन्नागतो होति, असेक्खेन विमुत्तिञाणदस्सनक्खन्धेन समन्नागतो होति. इमेहि पञ्चहङ्गेहि समन्नागतो होति. इति पञ्चङ्गविप्पहीने पञ्चङ्गसमन्नागते दिन्नं महप्फल’’न्ति. इदमवोच भगवा…पे… सत्था –

‘‘इस्सत्तं [इस्सत्थं (सी. स्या. कं.)] बलवीरियञ्च [बलविरियञ्च (सी. स्या. कं. पी.)], यस्मिं विज्जेथ माणवे;

तं युद्धत्थो भरे राजा, नासूरं जातिपच्चया.

‘‘तथेव खन्तिसोरच्चं, धम्मा यस्मिं पतिट्ठिता;

अरियवुत्तिं मेधाविं, हीनजच्चम्पि पूजये.

‘‘कारये अस्समे रम्मे, वासयेत्थ बहुस्सुते;

पपञ्च विवने कयिरा, दुग्गे सङ्कमनानि च.

‘‘अन्नं पानं खादनीयं, वत्थसेनासनानि च;

ददेय्य उजुभूतेसु, विप्पसन्नेन चेतसा.

‘‘यथा हि मेघो थनयं, विज्जुमाली सतक्ककु;

थलं निन्नञ्च पूरेति, अभिवस्सं वसुन्धरं.

‘‘तथेव सद्धो सुतवा, अभिसङ्खच्च भोजनं;

वनिब्बके तप्पयति, अन्नपानेन पण्डितो.

‘‘आमोदमानो पकिरेति, देथ देथाति भासति;

तं हिस्स गज्जितं होति, देवस्सेव पवस्सतो;

सा पुञ्ञधारा विपुला, दातारं अभिवस्सती’’ति.