२. पञ्चराजसुत्तं

१२३. सावत्थिनिदानं. तेन खो पन समयेन पञ्चन्नं राजूनं पसेनदिपमुखानं पञ्चहि कामगुणेहि समप्पितानं समङ्गीभूतानं परिचारयमानानं अयमन्तराकथा उदपादि – ‘‘किं नु खो कामानं अग्ग’’न्ति? तत्रेकच्चे [तत्रेके (सी. पी.)] एवमाहंसु – ‘‘रूपा कामानं अग्ग’’न्ति. एकच्चे एवमाहंसु – ‘‘सद्दा कामानं अग्ग’’न्ति. एकच्चे एवमाहंसु – ‘‘गन्धा कामानं अग्ग’’न्ति. एकच्चे एवमाहंसु – ‘‘रसा कामानं अग्ग’’न्ति. एकच्चे एवमाहंसु – ‘‘फोट्ठब्बा कामानं अग्ग’’न्ति. यतो खो ते राजानो नासक्खिंसु अञ्ञमञ्ञं सञ्ञापेतुं.

अथ खो राजा पसेनदि कोसलो ते राजानो एतदवोच – ‘‘आयाम, मारिसा, येन भगवा तेनुपसङ्कमिस्साम; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं एतमत्थं पटिपुच्छिस्साम. यथा नो भगवा ब्याकरिस्सति तथा नं धारेस्सामा’’ति [धारेय्यामाति (सी. स्या. कं. पी.)]. ‘‘एवं, मारिसा’’ति खो ते राजानो रञ्ञो पसेनदिस्स कोसलस्स पच्चस्सोसुं.

अथ खो ते पञ्च राजानो पसेनदिपमुखा येन भगवा तेनुपसङ्कमिंसु; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदिंसु. एकमन्तं निसिन्नो खो राजा पसेनदि कोसलो भगवन्तं एतदवोच – ‘‘इध, भन्ते, अम्हाकं पञ्चन्नं राजूनं पञ्चहि कामगुणेहि समप्पितानं समङ्गीभूतानं परिचारयमानानं अयमन्तराकथा उदपादि – ‘किं नु खो कामानं अग्ग’न्ति? एकच्चे एवमाहंसु – ‘रूपा कामानं अग्ग’न्ति. एकच्चे एवमाहंसु – ‘सद्दा कामानं अग्ग’न्ति. एकच्चे एवमाहंसु – ‘गन्धा कामानं अग्ग’न्ति. एकच्चे एवमाहंसु – ‘रसा कामानं अग्ग’न्ति. एकच्चे एवमाहंसु – ‘फोट्ठब्बा कामानं अग्ग’न्ति. किं नु खो, भन्ते, कामानं अग्ग’’न्ति?

‘‘मनापपरियन्तं ख्वाहं, महाराज, पञ्चसु कामगुणेसु अग्गन्ति वदामि. तेव [ते च (सी. पी. क.), ये च (स्या. कं.)], महाराज, रूपा एकच्चस्स मनापा होन्ति, तेव [ते च (सी. पी. क.)] रूपा एकच्चस्स अमनापा होन्ति. येहि च यो रूपेहि अत्तमनो होति परिपुण्णसङ्कप्पो, सो तेहि रूपेहि अञ्ञं रूपं उत्तरितरं वा पणीततरं वा न पत्थेति. ते तस्स रूपा परमा होन्ति. ते तस्स रूपा अनुत्तरा होन्ति.

‘‘तेव, महाराज, सद्दा एकच्चस्स मनापा होन्ति, तेव सद्दा एकच्चस्स अमनापा होन्ति. येहि च यो सद्देहि अत्तमनो होति परिपुण्णसङ्कप्पो, सो तेहि सद्देहि अञ्ञं सद्दं उत्तरितरं वा पणीततरं वा न पत्थेति. ते तस्स सद्दा परमा होन्ति. ते तस्स सद्दा अनुत्तरा होन्ति.

‘‘तेव, महाराज, गन्धा एकच्चस्स मनापा होन्ति, तेव गन्धा एकच्चस्स अमनापा होन्ति. येहि च यो गन्धेहि अत्तमनो होति परिपुण्णसङ्कप्पो, सो तेहि गन्धेहि अञ्ञं गन्धं उत्तरितरं वा पणीततरं वा न पत्थेति. ते तस्स गन्धा परमा होन्ति. ते तस्स गन्धा अनुत्तरा होन्ति.

‘‘तेव, महाराज, रसा एकच्चस्स मनापा होन्ति, तेव रसा एकच्चस्स अमनापा होन्ति. येहि च यो रसेहि अत्तमनो होति परिपुण्णसङ्कप्पो, सो तेहि रसेहि अञ्ञं रसं उत्तरितरं वा पणीततरं वा न पत्थेति. ते तस्स रसा परमा होन्ति. ते तस्स रसा अनुत्तरा होन्ति.

‘‘तेव, महाराज, फोट्ठब्बा एकच्चस्स मनापा होन्ति, तेव फोट्ठब्बा एकच्चस्स अमनापा होन्ति. येहि च यो फोट्ठब्बेहि अत्तमनो होति परिपुण्णसङ्कप्पो, सो तेहि फोट्ठब्बेहि अञ्ञं फोट्ठब्बं उत्तरितरं वा पणीततरं वा न पत्थेति. ते तस्स फोट्ठब्बा परमा होन्ति. ते तस्स फोट्ठब्बा अनुत्तरा होन्ती’’ति.

तेन खो पन समयेन चन्दनङ्गलिको उपासको तस्सं परिसायं निसिन्नो होति. अथ खो चन्दनङ्गलिको उपासको उट्ठायासना एकंसं उत्तरासङ्गं करित्वा येन भगवा तेनञ्जलिं पणामेत्वा भगवन्तं एतदवोच – ‘‘पटिभाति मं भगवा, पटिभाति मं सुगता’’ति. ‘‘पटिभातु तं चन्दनङ्गलिका’’ति भगवा अवोच.

अथ खो चन्दनङ्गलिको उपासको भगवतो सम्मुखा तदनुरूपाय गाथाय अभित्थवि –

‘‘पदुमं यथा कोकनदं सुगन्धं,

पातो सिया फुल्लमवीतगन्धं;

अङ्गीरसं पस्स विरोचमानं,

तपन्तमादिच्चमिवन्तलिक्खे’’ति.

अथ खो ते पञ्च राजानो चन्दनङ्गलिकं उपासकं पञ्चहि उत्तरासङ्गेहि अच्छादेसुं. अथ खो चन्दनङ्गलिको उपासको तेहि पञ्चहि उत्तरासङ्गेहि भगवन्तं अच्छादेसीति.