२. पुरिसविमानं
५. महारथवग्गो
१. मण्डूकदेवपुत्तविमानवत्थु
८५७. ‘‘को मे वन्दति पादानि, इद्धिया यससा जलं;
अभिक्कन्तेन वण्णेन, सब्बा ओभासयं दिसा’’ति.
८५८. ‘‘मण्डूकोहं पुरे आसिं, उदके वारिगोचरो;
तव धम्मं सुणन्तस्स, अवधी वच्छपालको.
८५९. ‘‘मुहुत्तं चित्तपसादस्स, इद्धिं पस्स यसञ्च मे;
आनुभावञ्च मे पस्स, वण्णं पस्स जुतिञ्च मे.
८६०. ‘‘ये च ते दीघमद्धानं, धम्मं अस्सोसुं गोतम;
पत्ता ते अचलट्ठानं, यत्थ गन्त्वा न सोचरे’’ति.
मण्डूकदेवपुत्तविमानं पठमं.
२. रेवतीविमानवत्थु
८६१. [ध. प. २१९ धम्मपदे] ‘‘चिरप्पवासिं पुरिसं, दूरतो सोत्थिमागतं;
ञातिमित्ता सुहज्जा च, अभिनन्दन्ति आगतं;
८६२. [ध. प. २२० धम्मपदे] ‘‘तथेव कतपुञ्ञम्पि, अस्मा लोका परं गतं;
पुञ्ञानि पटिगण्हन्ति, पियं ञातीव आगतं.
८६३. [पे. व. ७१४]‘‘उट्ठेहि रेवते सुपापधम्मे, अपारुतद्वारे [अपारुभं द्वारं (सी. स्या.), अपारुतद्वारं (पी. क.)] अदानसीले;
नेस्साम तं यत्थ थुनन्ति दुग्गता, समप्पिता नेरयिका दुक्खेना’’ति.
८६४. इच्चेव [इच्चेवं (स्या. क.)] वत्वान यमस्स दूता, ते द्वे यक्खा लोहितक्खा ब्रहन्ता;
पच्चेकबाहासु गहेत्वा रेवतं, पक्कामयुं देवगणस्स सन्तिके.
८६५. ‘‘आदिच्चवण्णं रुचिरं पभस्सरं, ब्यम्हं सुभं कञ्चनजालछन्नं;
कस्सेतमाकिण्णजनं विमानं, सूरियस्स रंसीरिव जोतमानं.
८६६. ‘‘नारीगणा चन्दनसारलित्ता [चन्दनसारानुलित्ता (स्या.)], उभतो विमानं उपसोभयन्ति;
तं दिस्सति सूरियसमानवण्णं, को मोदति सग्गपत्तो विमाने’’ति.
८६७. ‘‘बाराणसियं नन्दियो नामासि, उपासको अमच्छरी दानपति वदञ्ञू;
तस्सेतमाकिण्णजनं विमानं, सूरियस्स रंसीरिव जोतमानं.
८६८. ‘‘नारीगणा चन्दनसारलित्ता, उभतो विमानं उपसोभयन्ति;
तं दिस्सति सूरियसमानवण्णं, सो मोदति सग्गपत्तो विमाने’’ति.
८६९. ‘‘नन्दियस्साहं भरिया, अगारिनी सब्बकुलस्स इस्सरा;
भत्तु विमाने रमिस्सामि दानहं, न पत्थये निरयं दस्सनाया’’ति.
८७०. ‘‘एसो ते निरयो सुपापधम्मे, पुञ्ञं तया अकतं जीवलोके;
न हि मच्छरी रोसको पापधम्मो, सग्गूपगानं लभति सहब्यत’’न्ति.
८७१. ‘‘किं नु गूथञ्च मुत्तञ्च, असुची पटिदिस्सति;
दुग्गन्धं किमिदं मीळ्हं, किमेतं उपवायती’’ति.
८७२. ‘‘एस संसवको नाम, गम्भीरो सतपोरिसो;
यत्थ वस्ससहस्सानि, तुवं पच्चसि रेवते’’ति.
८७३. ‘‘किं नु कायेन वाचाय, मनसा दुक्कटं कतं;
केन संसवको लद्धो, गम्भीरो सतपोरिसो’’ति.
८७४. ‘‘समणे ब्राह्मणे चापि, अञ्ञे वापि वनिब्बके [वणिब्बके (स्या. क.)];
मुसावादेन वञ्चेसि, तं पापं पकतं तया.
८७५. ‘‘तेन संसवको लद्धो, गम्भीरो सतपोरिसो;
तत्थ वस्ससहस्सानि, तुवं पच्चसि रेवते.
८७६. ‘‘हत्थेपि छिन्दन्ति अथोपि पादे, कण्णेपि छिन्दन्ति अथोपि नासं;
अथोपि काकोळगणा समेच्च, सङ्गम्म खादन्ति विफन्दमान’’न्ति.
८७७. ‘‘साधु खो मं पटिनेथ, काहामि कुसलं बहुं;
दानेन समचरियाय, संयमेन दमेन च;
यं कत्वा सुखिता होन्ति, न च पच्छानुतप्परे’’ति.
८७८. ‘‘पुरे तुवं पमज्जित्वा, इदानि परिदेवसि;
सयं कतानं कम्मानं, विपाकं अनुभोस्ससी’’ति.
८७९. ‘‘को देवलोकतो मनुस्सलोकं, गन्त्वान पुट्ठो मे एवं वदेय्य;
‘निक्खित्तदण्डेसु ददाथ दानं, अच्छादनं सेय्य [सयन (सी.)] मथन्नपानं;
नहि मच्छरी रोसको पापधम्मो, सग्गूपगानं लभति सहब्यतं’.
८८०. ‘‘साहं नून इतो गन्त्वा, योनिं लद्धान मानुसिं;
वदञ्ञू सीलसम्पन्ना, काहामि कुसलं बहुं;
दानेन समचरियाय, संयमेन दमेन च.
८८१. ‘‘आरामानि च रोपिस्सं, दुग्गे सङ्कमनानि च;
पपञ्च उदपानञ्च, विप्पसन्नेन चेतसा.
८८२. ‘‘चातुद्दसिं पञ्चदसिं, या च पक्खस्स अट्ठमी;
पाटिहारियपक्खञ्च, अट्ठङ्गसुसमागतं.
८८३. ‘‘उपोसथं उपवसिस्सं, सदा सीलेसु संवुता;
न च दाने पमज्जिस्सं, सामं दिट्ठमिदं मया’’ति;
८८४. इच्चेवं विप्पलपन्तिं, फन्दमानं ततो ततो;
खिपिंसु निरये घोरे, उद्धपादं अवंसिरं.
८८५. ‘‘अहं पुरे मच्छरिनी अहोसिं, परिभासिका समणब्राह्मणानं;
वितथेन च सामिकं वञ्चयित्वा, पच्चामहं निरये घोररूपे’’ति.
रेवतीविमानं दुतियं.
३. छत्तमाणवकविमानवत्थु
८८६. ‘‘ये वदतं पवरो मनुजेसु, सक्यमुनी भगवा कतकिच्चो;
पारगतो बलवीरियसमङ्गी [बलवीरसमङ्गी (क.)], तं सुगतं सरणत्थमुपेहि.
८८७. ‘‘रागविरागमनेजमसोकं, धम्ममसङ्खतमप्पटिकूलं;
मधुरमिमं पगुणं सुविभत्तं, धम्ममिमं सरणत्थमुपेहि.
८८८. ‘‘यत्थ च दिन्न महप्फलमाहु, चतूसु सुचीसु पुरिसयुगेसु;
अट्ठ च पुग्गलधम्मदसा ते, सङ्घमिमं सरणत्थमुपेहि.
८८९. ‘‘न तथा तपति नभे सूरियो, चन्दो च न भासति न फुस्सो;
यथा अतुलमिदं महप्पभासं, को नु त्वं तिदिवा महिं उपागा.
८९०. ‘‘छिन्दति रंसी पभङ्करस्स, साधिकवीसतियोजनानि आभा;
रत्तिमपि यथा दिवं करोति, परिसुद्धं विमलं सुभं विमानं.
८९१. ‘‘बहुपदुमविचित्रपुण्डरीकं, वोकिण्णं कुसुमेहि नेकचित्तं;
अरजविरजहेमजालछन्नं, आकासे तपति यथापि सूरियो.
८९२. ‘‘रत्तम्बरपीतवससाहि, अगरुपियङ्गुचन्दनुस्सदाहि;
कञ्चनतनुसन्निभत्तचाहि, परिपूरं गगनंव तारकाहि.
८९३. ‘‘नरनारियो [नरनारी (क.), नारियो (?)] बहुकेत्थनेकवण्णा, कुसुमविभूसिताभरणेत्थ सुमना;
अनिलपमुञ्चिता पवन्ति [पवायन्ति (क.)] सुरभिं, तपनियवितता सुवण्णछन्ना [सुवण्णच्छादना (सी.)].
८९४. ‘‘किस्स संयमस्स [समदमस्स (सी.)] अयं विपाको, केनासि कम्मफलेनिधूपपन्नो;
यथा च ते अधिगतमिदं विमानं, तदनुपदं अवचासि इङ्घ पुट्ठो’’ति.
८९५. ‘‘सयमिध [यमिध (सी. स्या. पी.)] पथे समेच्च माणवेन, सत्थानुसासि अनुकम्पमानो;
तव रतनवरस्स धम्मं सुत्वा, करिस्सामीति च ब्रवित्थ छत्तो.
८९६. ‘‘जिनवरपवरं [जिनपवरं (स्या. क.)] उपेहि [उपेमि (बहूसु)] सरणं, धम्मञ्चापि तथेव भिक्खुसङ्घं;
नोति पठमं अवोचहं [अवोचाहं (सी. स्या. क.)] भन्ते, पच्छा ते वचनं तथेवकासिं.
८९७. ‘‘मा च पाणवधं विविधं चरस्सु असुचिं,
न हि पाणेसु असञ्ञतं अवण्णयिंसु सप्पञ्ञा;
नोति पठमं अवोचहं भन्ते,
पच्छा ते वचनं तथेवकासिं.
८९८. ‘‘मा च परजनस्स रक्खितम्पि, आदातब्बममञ्ञिथो [ममञ्ञित्थ (सी. पी.)] अदिन्नं;
नोति पठमं अवोचहं भन्ते, पच्छा वचनं तथेवकासिं.
८९९. ‘‘मा च परजनस्स रक्खितायो, परभरिया अगमा अनरियमेतं;
नोति पठमं अवोचहं भन्ते, पच्छा ते वचनं तथेवकासिं;
९००. ‘‘मा च वितथं अञ्ञथा अभाणि,
न हि मुसावादं अवण्णयिंसु सप्पञ्ञा;
नोति पठमं अवोचहं भन्ते, पच्छा ते वचनं तथेवकासिं.
९०१. ‘‘येन च पुरिसस्स अपेति सञ्ञा, तं मज्जं परिवज्जयस्सु सब्बं;
नोति पठमं अवोचहं भन्ते, पच्छा ते वचनं तथेवकासिं.
९०२. ‘‘स्वाहं इध पञ्च सिक्खा करित्वा, पटिपज्जित्वा तथागतस्स धम्मे;
द्वेपथमगमासिं चोरमज्झे, ते मं तत्थ वधिंसु भोगहेतु.
९०३. ‘‘एत्तकमिदं अनुस्सरामि कुसलं, ततो परं न मे विज्जति अञ्ञं;
तेन सुचरितेन कम्मुनाहं [कम्मनाहं (सी.)], उप्पन्नो [उपपन्नो (बहूसु)] तिदिवेसु कामकामी.
९०४. ‘‘पस्स खणमुहुत्तसञ्ञमस्स, अनुधम्मप्पटिपत्तिया विपाकं;
जलमिव यससा समेक्खमाना, बहुका मं पिहयन्ति हीनकम्मा.
९०५. ‘‘पस्स कतिपयाय देसनाय, सुगतिञ्चम्हि गतो सुखञ्च पत्तो;
ये च ते सततं सुणन्ति धम्मं, मञ्ञे ते अमतं फुसन्ति खेमं.
९०६. ‘‘अप्पम्पि कतं महाविपाकं, विपुलं होति [विपुलफलं (क.)] तथागतस्स धम्मे;
पस्स कतपुञ्ञताय छत्तो, ओभासेति पथविं यथापि सूरियो.
९०७. ‘‘किमिदं कुसलं किमाचरेम, इच्चेके हि समेच्च मन्तयन्ति;
ते मयं पुनरेव [पुनपि (?)] लद्ध मानुसत्तं, पटिपन्ना विहरेमु सीलवन्तो.
९०८. ‘‘बहुकारो अनुकम्पको च सत्था, इति मे सति अगमा दिवा दिवस्स;
स्वाहं उपगतोम्हि सच्चनामं, अनुकम्पस्सु पुनपि सुणेमु [सुणोम (सी.), सुणोमि (स्या.)] धम्मं.
९०९. ‘‘ये चिध [येध (सी. स्या. पी.), ये इध (क.)] पजहन्ति कामरागं, भवरागानुसयञ्च पहाय मोहं;
न च ते पुनमुपेन्ति गब्भसेय्यं, परिनिब्बानगता हि सीतिभूता’’ति.
छत्तमाणवकविमानं ततियं.
४. कक्कटकरसदायकविमानवत्थु
९१०. ‘‘उच्चमिदं मणिथूणं विमानं, समन्ततो द्वादस योजनानि;
कूटागारा सत्तसता उळारा, वेळुरियथम्भा रुचकत्थता [रुचिरत्थता (स्या. क.) ६४६ गाथायं ‘‘रुचकुपकिण्णं’’ति पदस्स संवण्णना पस्सितब्बा] सुभा.
९११. ‘‘तत्थच्छसि पिवसि खादसि च, दिब्बा च वीणा पवदन्ति वग्गुं [वग्गु (सी. क.), वग्गू (स्या.)];
दिब्बा रसा कामगुणेत्थ पञ्च, नारियो च नच्चन्ति सुवण्णछन्ना.
९१२. ‘‘केन तेतादिसो वण्णो, केन ते इध मिज्झति;
उप्पज्जन्ति च ते भोगा, ये केचि मनसो पिया.
९१३. ‘‘पुच्छामि तं देव महानुभाव, मनुस्सभूतो किमकासि पुञ्ञं;
केनासि एवं जलितानुभावो, वण्णो च ते सब्बदिसा पभासती’’ति.
९१४. सो देवपुत्तो अत्तमनो, मोग्गल्लानेन पुच्छितो;
पञ्हं पुट्ठो वियाकासि, यस्स कम्मस्सिदं फलं.
९१५. ‘‘सतिसमुप्पादकरो, द्वारे कक्कटको ठितो;
निट्ठितो जातरूपस्स, सोभति दसपादको.
९१६. ‘‘तेन मेतादिसो वण्णो, तेन मे इध मिज्झति;
उप्पज्जन्ति च मे भोगा, ये केचि मनसो पिया.
९१७. ‘‘अक्खामि ते भिक्खु महानुभाव, मनुस्सभूतो यमकासि पुञ्ञं;
तेनम्हि एवं जलितानुभावो, वण्णो च मे सब्बदिसा पभासती’’ति.
कक्कटकरसदायकविमानं चतुत्थं.
(अनन्तरं पञ्चविमानं यथा कक्कटकरसदायकविमानं तथा वित्थारेतब्बं)
५. द्वारपालविमानवत्थु
९१८. ‘‘उच्चमिदं मणिथूणं विमानं, समन्ततो द्वादस योजनानि;
कूटागारा सत्तसता उळारा, वेळुरियथम्भा रुचकत्थता सुभा.
९१९. ‘‘तत्थच्छसि पिवसि खादसि च, दिब्बा च वीणा पवदन्ति वग्गुं;
दिब्बा रसा कामगुणेत्थ पञ्च, नारियो च नच्चन्ति सुवण्णछन्ना.
९२०. ‘‘केन तेतादिसो वण्णो…पे… वण्णो च ते सब्बदिसा पभासती’’ति.
९२२. सो देवपुत्तो अत्तमनो, मोग्गल्लानेन पुच्छितो;
पञ्हं पुट्ठो वियाकासि, यस्स कम्मस्सिदं फलं.
९२३. ‘‘दिब्बं ममं वस्ससहस्समायु, वाचाभिगीतं मनसा पवत्तितं;
एत्तावता ठस्सति पुञ्ञकम्मो, दिब्बेहि कामेहि समङ्गिभूतो.
९२४. ‘‘तेन मेतादिसो वण्णो…पे…वण्णो च मे सब्बदिसा पभासती’’ति.