४. अट्ठकवग्गो

१. कामसुत्तं

७७२. कामं कामयमानस्स, तस्स चे तं समिज्झति;

अद्धा पीतिमनो होति, लद्धा मच्चो यदिच्छति.

७७३. तस्स चे कामयानस्स [कामयमानस्स (क.)], छन्दजातस्स जन्तुनो;

ते कामा परिहायन्ति, सल्लविद्धोव रुप्पति.

७७४. यो कामे परिवज्जेति, सप्पस्सेव पदा सिरो;

सोमं [सो इमं (सी. पी.)] विसत्तिकं लोके, सतो समतिवत्तति.

७७५. खेत्तं वत्थुं हिरञ्ञं वा, गवस्सं [गवास्सं (सी. स्या. पी.)] दासपोरिसं;

थियो बन्धू पुथु कामे, यो नरो अनुगिज्झति.

७७६. अबला नं बलीयन्ति, मद्दन्तेनं परिस्सया;

ततो नं दुक्खमन्वेति, नावं भिन्नमिवोदकं.

७७७. तस्मा जन्तु सदा सतो, कामानि परिवज्जये;

ते पहाय तरे ओघं, नावं सित्वाव [सिञ्चित्वा (सी.)] पारगूति.

कामसुत्तं पठमं निट्ठितं.

२. गुहट्ठकसुत्तं

७७८. सत्तो गुहायं बहुनाभिछन्नो, तिट्ठं नरो मोहनस्मिं पगाळ्हो;

दूरे विवेका हि तथाविधो सो, कामा हि लोके न हि सुप्पहाया.

७७९. इच्छानिदाना भवसातबद्धा, ते दुप्पमुञ्चा न हि अञ्ञमोक्खा;

पच्छा पुरे वापि अपेक्खमाना, इमेव कामे पुरिमेव जप्पं.

७८०. कामेसु गिद्धा पसुता पमूळ्हा, अवदानिया ते विसमे निविट्ठा;

दुक्खूपनीता परिदेवयन्ति, किंसू भविस्साम इतो चुतासे.

७८१. तस्मा हि सिक्खेथ इधेव जन्तु, यं किञ्चि जञ्ञा विसमन्ति लोके;

न तस्स हेतू विसमं चरेय्य, अप्पञ्हिदं जीवितमाहु धीरा.

७८२. पस्सामि लोके परिफन्दमानं, पजं इमं तण्हगतं भवेसु;

हीना नरा मच्चुमुखे लपन्ति, अवीततण्हासे भवाभवेसु.

७८३. ममायिते पस्सथ फन्दमाने, मच्छेव अप्पोदके खीणसोते;

एतम्पि दिस्वा अममो चरेय्य, भवेसु आसत्तिमकुब्बमानो.

७८४. उभोसु अन्तेसु विनेय्य छन्दं, फस्सं परिञ्ञाय अनानुगिद्धो;

यदत्तगरही तदकुब्बमानो, न लिप्पती [न लिम्पती (स्या. क.)] दिट्ठसुतेसु धीरो.

७८५. सञ्ञं परिञ्ञा वितरेय्य ओघं, परिग्गहेसु मुनि नोपलित्तो;

अब्बूळ्हसल्लो चरमप्पमत्तो, नासीसती [नासिंसती (सी. स्या. पी.)] लोकमिमं परञ्चाति.

गुहट्ठकसुत्तं दुतियं निट्ठितं.

३. दुट्ठट्ठकसुत्तं

७८६. वदन्ति वे दुट्ठमनापि एके, अथोपि वे सच्चमना वदन्ति;

वादञ्च जातं मुनि नो उपेति, तस्मा मुनी नत्थि खिलो कुहिञ्चि.

७८७. सकञ्हि दिट्ठिं कथमच्चयेय्य, छन्दानुनीतो रुचिया निविट्ठो;

सयं समत्तानि पकुब्बमानो, यथा हि जानेय्य तथा वदेय्य.

७८८. यो अत्तनो सीलवतानि जन्तु, अनानुपुट्ठोव परेस [परस्स (क.)] पाव [पावा (सी. स्या. पी.)];

अनरियधम्मं कुसला तमाहु, यो आतुमानं सयमेव पाव.

७८९. सन्तो च भिक्खु अभिनिब्बुतत्तो, इतिहन्ति सीलेसु अकत्थमानो;

तमरियधम्मं कुसला वदन्ति, यस्सुस्सदा नत्थि कुहिञ्चि लोके.

७९०. पकप्पिता सङ्खता यस्स धम्मा, पुरक्खता [पुरेक्खता (सी.)] सन्ति अवीवदाता;

यदत्तनि पस्सति आनिसंसं, तं निस्सितो कुप्पपटिच्च सन्तिं.

७९१. दिट्ठीनिवेसा न हि स्वातिवत्ता, धम्मेसु निच्छेय्य समुग्गहीतं;

तस्मा नरो तेसु निवेसनेसु, निरस्सती आदियती च धम्मं.

७९२. धोनस्स हि नत्थि कुहिञ्चि लोके, पकप्पिता दिट्ठि भवाभवेसु;

मायञ्च मानञ्च पहाय धोनो, स केन गच्छेय्य अनूपयो सो.

७९३. उपयो हि धम्मेसु उपेति वादं, अनूपयं केन कथं वदेय्य;

अत्ता निरत्ता [अत्तं निरत्तं (बहूसु)] न हि तस्स अत्थि, अधोसि सो दिट्ठिमिधेव सब्बन्ति.

दुट्ठट्ठकसुत्तं ततियं निट्ठितं.

४. सुद्धट्ठकसुत्तं

७९४. पस्सामि सुद्धं परमं अरोगं, दिट्ठेन संसुद्धि नरस्स होति;

एवाभिजानं [एताभिजानं (सी. पी.)] परमन्ति ञत्वा, सुद्धानुपस्सीति पच्चेति ञाणं.

७९५. दिट्ठेन चे सुद्धि नरस्स होति, ञाणेन वा सो पजहाति दुक्खं;

अञ्ञेन सो सुज्झति सोपधीको, दिट्ठी हि नं पाव तथा वदानं.

७९६. न ब्राह्मणो अञ्ञतो सुद्धिमाह, दिट्ठे सुते सीलवते मुते वा;

पुञ्ञे च पापे च अनूपलित्तो, अत्तञ्जहो नयिध पकुब्बमानो.

७९७. पुरिमं पहाय अपरं सितासे, एजानुगा ते न तरन्ति सङ्गं;

ते उग्गहायन्ति निरस्सजन्ति, कपीव साखं पमुञ्चं गहायं [पमुखं गहाय (स्या.), पमुञ्च गहाय (क.)].

७९८. सयं समादाय वतानि जन्तु, उच्चावचं गच्छति सञ्ञसत्तो;

विद्वा च वेदेहि समेच्च धम्मं, न उच्चावचं गच्छति भूरिपञ्ञो.

७९९. स सब्बधम्मेसु विसेनिभूतो, यं किञ्चि दिट्ठं व सुतं मुतं वा;

तमेव दस्सिं विवटं चरन्तं, केनीध लोकस्मि विकप्पयेय्य.

८००. न कप्पयन्ति न पुरेक्खरोन्ति, अच्चन्तसुद्धीति न ते वदन्ति;

आदानगन्थं गथितं विसज्ज, आसं न कुब्बन्ति कुहिञ्चि लोके.

८०१. सीमातिगो ब्राह्मणो तस्स नत्थि, ञत्वा व दिस्वा व [ञत्वा च दिस्वा च (क. सी. क.)] समुग्गहीतं;

न रागरागी न विरागरत्तो, तस्सीध नत्थी परमुग्गहीतन्ति.

सुद्धट्ठकसुत्तं चतुत्थं निट्ठितं.

५. परमट्ठकसुत्तं

८०२. परमन्ति दिट्ठीसु परिब्बसानो, यदुत्तरि कुरुते जन्तु लोके;

हीनाति अञ्ञे ततो सब्बमाह, तस्मा विवादानि अवीतिवत्तो.

८०३. यदत्तनी पस्सति आनिसंसं, दिट्ठे सुते सीलवते [सीलब्बते (स्या.)] मुते वा;

तदेव सो तत्थ समुग्गहाय, निहीनतो पस्सति सब्बमञ्ञं.

८०४. तं वापि गन्थं कुसला वदन्ति, यं निस्सितो पस्सति हीनमञ्ञं;

तस्मा हि दिट्ठं व सुतं मुतं वा, सीलब्बतं भिक्खु न निस्सयेय्य.

८०५. दिट्ठिम्पि लोकस्मिं न कप्पयेय्य, ञाणेन वा सीलवतेन वापि;

समोति अत्तानमनूपनेय्य, हीनो न मञ्ञेथ विसेसि वापि.

८०६. अत्तं पहाय अनुपादियानो, ञाणेपि सो निस्सयं नो करोति;

स वे वियत्तेसु [वियुत्तेसु (सी. अट्ठ.), द्वियत्तेसु (क.)] न वग्गसारी, दिट्ठिम्पि [दिट्ठिमपि (क.)] सो न पच्चेति किञ्चि.

८०७. यस्सूभयन्ते पणिधीध नत्थि, भवाभवाय इध वा हुरं वा;

निवेसना तस्स न सन्ति केचि, धम्मेसु निच्छेय्य समुग्गहीतं.

८०८. तस्सीध दिट्ठे व सुते मुते वा, पकप्पिता नत्थि अणूपि सञ्ञा;

तं ब्राह्मणं दिट्ठिमनादियानं, केनीध लोकस्मिं विकप्पयेय्य.

८०९. न कप्पयन्ति न पुरेक्खरोन्ति, धम्मापि तेसं न पटिच्छितासे;

न ब्राह्मणो सीलवतेन नेय्यो, पारङ्गतो न पच्चेति तादीति.

परमट्ठकसुत्तं पञ्चमं निट्ठितं.

६. जरासुत्तं

८१०. अप्पं वत जीवितं इदं, ओरं वस्ससतापि मिय्यति [मीयति (सी. अट्ठ.)];

यो चेपि अतिच्च जीवति, अथ खो सो जरसापि मिय्यति.

८११. सोचन्ति जना ममायिते, न हि सन्ति [न हि सन्ता (सी.), न ही सन्ति (कत्थचि)] निच्चा परिग्गहा;

विनाभावसन्तमेविदं, इति दिस्वा नागारमावसे.

८१२. मरणेनपि तं पहीयति [पहिय्यति (सी. स्या. क.)], यं पुरिसो ममिदन्ति [ममयिदन्ति (सी. स्या. क.), ममायन्ति (क.)] मञ्ञति;

एतम्पि विदित्वा [एतं दिस्वान (निद्देसे), एतम्पि विदित्व (?)] पण्डितो, न ममत्ताय नमेथ मामको.

८१३. सुपिनेन यथापि सङ्गतं, पटिबुद्धो पुरिसो न पस्सति;

एवम्पि पियायितं जनं, पेतं कालकतं न पस्सति.

८१४. दिट्ठापि सुतापि ते जना, येसं नाममिदं पवुच्चति [नाममेवा वसिस्सति (सी. स्या. पी.)];

नामंयेवावसिस्सति, अक्खेय्यं पेतस्स जन्तुनो.

८१५. सोकप्परिदेवमच्छरं [सोकपरिदेवमच्छरं (सी. स्या. पी.), सोकं परिदेवमच्छरं (?)], न जहन्ति गिद्धा ममायिते;

तस्मा मुनयो परिग्गहं, हित्वा अचरिंसु खेमदस्सिनो.

८१६. पतिलीनचरस्स भिक्खुनो, भजमानस्स विवित्तमासनं;

सामग्गियमाहु तस्स तं, यो अत्तानं भवने न दस्सये.

८१७. सब्बत्थ मुनी अनिस्सितो, न पियं कुब्बति नोपि अप्पियं;

तस्मिं परिदेवमच्छरं, पण्णे वारि यथा न लिम्पति [लिप्पति (सी. पी.)].

८१८. उदबिन्दु यथापि पोक्खरे, पदुमे वारि यथा न लिम्पति;

एवं मुनि नोपलिम्पति, यदिदं दिट्ठसुतं मुतेसु वा.

८१९. धोनो न हि तेन मञ्ञति, यदिदं दिट्ठसुतं मुतेसु वा;

नाञ्ञेन विसुद्धिमिच्छति, न हि सो रज्जति नो विरज्जतीति.

जरासुत्तं छट्ठं निट्ठितं.

७. तिस्समेत्तेय्यसुत्तं

८२०. ‘‘मेथुनमनुयुत्तस्स, (इच्चायस्मा तिस्सो मेत्तेय्यो) विघातं ब्रूहि मारिस;

सुत्वान तव सासनं, विवेके सिक्खिस्सामसे.

८२१. ‘‘मेथुनमनुयुत्तस्स, (मेत्तेय्याति भगवा) मुस्सते वापि सासनं;

मिच्छा च पटिपज्जति, एतं तस्मिं अनारियं.

८२२. ‘‘एको पुब्बे चरित्वान, मेथुनं यो निसेवति;

यानं भन्तं व तं लोके, हीनमाहु पुथुज्जनं.

८२३. ‘‘यसो कित्ति च या पुब्बे, हायते वापि तस्स सा;

एतम्पि दिस्वा सिक्खेथ, मेथुनं विप्पहातवे.

८२४. ‘‘सङ्कप्पेहि परेतो सो, कपणो विय झायति;

सुत्वा परेसं निग्घोसं, मङ्कु होति तथाविधो.

८२५. ‘‘अथ सत्थानि कुरुते, परवादेहि चोदितो;

एस ख्वस्स महागेधो, मोसवज्जं पगाहति.

८२६. ‘‘पण्डितोति समञ्ञातो, एकचरियं अधिट्ठितो;

अथापि [स चापि (निद्देसे)] मेथुने युत्तो, मन्दोव परिकिस्सति [परिकिलिस्सति (सी.)].

८२७. ‘‘एतमादीनवं ञत्वा, मुनि पुब्बापरे इध;

एकचरियं दळ्हं कयिरा, न निसेवेथ मेथुनं.

८२८. ‘‘विवेकञ्ञेव सिक्खेथ, एतदरियानमुत्तमं;

न तेन सेट्ठो मञ्ञेथ, स वे निब्बानसन्तिके.

८२९. ‘‘रित्तस्स मुनिनो चरतो, कामेसु अनपेक्खिनो;

ओघतिण्णस्स पिहयन्ति, कामेसु गधिता [गथिता (सी.)] पजा’’ति.

तिस्समेत्तेय्यसुत्तं सत्तमं निट्ठितं.

८. पसूरसुत्तं

८३०. इधेव सुद्धि इति वादयन्ति [विदियन्ति (सी. पी.)], नाञ्ञेसु धम्मेसु विसुद्धिमाहु;

यं निस्सिता तत्थ सुभं वदाना, पच्चेकसच्चेसु पुथू निविट्ठा.

८३१. ते वादकामा परिसं विगय्ह, बालं दहन्ती मिथु अञ्ञमञ्ञं;

वदन्ति ते अञ्ञसिता कथोज्जं, पसंसकामा कुसला वदाना.

८३२. युत्तो कथायं परिसाय मज्झे, पसंसमिच्छं विनिघाति होति;

अपाहतस्मिं पन मङ्कु होति, निन्दाय सो कुप्पति रन्धमेसी.

८३३. यमस्स वादं परिहीनमाहु, अपाहतं पञ्हविमंसकासे;

परिदेवति सोचति हीनवादो, उपच्चगा मन्ति अनुत्थुनाति.

८३४. एते विवादा समणेसु जाता, एतेसु उग्घाति निघाति होति;

एतम्पि दिस्वा विरमे कथोज्जं, न हञ्ञदत्थत्थिपसंसलाभा.

८३५. पसंसितो वा पन तत्थ होति, अक्खाय वादं परिसाय मज्झे;

सो हस्सती उण्णमती [उन्नमती (?)] च तेन, पप्पुय्य तमत्थं यथा मनो अहु.

८३६. या उण्णती [उन्नती (?)] सास्स विघातभूमि, मानातिमानं वदते पनेसो;

एतम्पि दिस्वा न विवादयेथ, न हि तेन सुद्धिं कुसला वदन्ति.

८३७. सूरो यथा राजखादाय पुट्ठो, अभिगज्जमेति पटिसूरमिच्छं;

येनेव सो तेन पलेहि सूर, पुब्बेव नत्थि यदिदं युधाय.

८३८. ये दिट्ठिमुग्गय्ह विवादयन्ति [विवादियन्ति (सी. पी.)], इदमेव सच्चन्ति च वादयन्ति;

ते त्वं वदस्सू न हि तेध अत्थि, वादम्हि जाते पटिसेनिकत्ता.