६. सभियसुत्तं
एवं मे सुतं – एकं समयं भगवा राजगहे विहरति वेळुवने कलन्दकनिवापे. तेन खो पन समयेन सभियस्स परिब्बाजकस्स पुराणसालोहिताय देवताय पञ्हा उद्दिट्ठा होन्ति – ‘‘यो ते, सभिय, समणो वा ब्राह्मणो वा इमे पञ्हे पुट्ठो ब्याकरोति तस्स सन्तिके ब्रह्मचरियं चरेय्यासी’’ति.
अथ खो सभियो परिब्बाजको तस्सा देवताय सन्तिके ते पञ्हे उग्गहेत्वा ये ते समणब्राह्मणा सङ्घिनो गणिनो गणाचरिया ञाता यसस्सिनो तित्थकरा साधुसम्मता बहुजनस्स, सेय्यथिदं – पूरणो कस्सपो मक्खलिगोसालो अजितो केसकम्बलो पकुधो [ककुधो (सी.) पकुद्धो (स्या. कं.)] कच्चानो सञ्चयो [सञ्जयो (सी. स्या. कं. पी.)] बेलट्ठपुत्तो [बेल्लट्ठिपुत्तो (सी. पी.), वेळट्ठपुत्तो (स्या.)] निगण्ठो नाटपुत्तो [नातपुत्तो (सी. पी.)], ते उपसङ्कमित्वा ते पञ्हे पुच्छति. ते सभियेन परिब्बाजकेन पञ्हे पुट्ठा न सम्पायन्ति; असम्पायन्ता कोपञ्च दोसञ्च अप्पच्चयञ्च पातुकरोन्ति. अपि च सभियं येव परिब्बाजकं पटिपुच्छन्ति.
अथ खो सभियस्स परिब्बाजकस्स एतदहोसि – ‘‘ये खो ते भोन्तो समणब्राह्मणा सङ्घिनो गणिनो गणाचरिया ञाता यसस्सिनो तित्थकरा साधुसम्मता बहुजनस्स, सेय्यथिदं – पूरणो कस्सपो…पे… निगण्ठो नाटपुत्तो, ते मया पञ्हे पुट्ठा न सम्पायन्ति, असम्पायन्ता कोपञ्च दोसञ्च अप्पच्चयञ्च पातुकरोन्ति; अपि च मञ्ञेवेत्थ पटिपुच्छन्ति. यन्नून्नाहं हीनायावत्तित्वा कामे परिभुञ्जेय्य’’न्ति.
अथ खो सभियस्स परिब्बाजकस्स एतदहोसि – ‘‘अयम्पि खो समणो गोतमो सङ्घी चेव गणी च गणाचरियो च ञातो यसस्सी तित्थकरो साधुसम्मतो बहुजनस्स; यंनूनाहं समणं गोतमं उपसङ्कमित्वा इमे पञ्हे पुच्छेय्य’’न्ति.
अथ खो सभियस्स परिब्बाजकस्स एतदहोसि – ‘‘येपि खो ते [ये खो ते (स्या.), यं खो ते (क.)] भोन्तो समणब्राह्मणा जिण्णा वुड्ढा महल्लका अद्धगता वयोअनुप्पत्ता थेरा रत्तञ्ञू चिरपब्बजिता सङ्घिनो गणिनो गणाचरिया ञाता यसस्सिनो तित्थकरा साधुसम्मता बहुजनस्स, सेय्यथिदं – पूरणो कस्सपो…पे. … निगण्ठो नाटपुत्तो, तेपि मया पञ्हे पुट्ठा न सम्पायन्ति, असम्पायन्ता कोपञ्च दोसञ्च अप्पच्चयञ्च पातुकरोन्ति, अपि च मञ्ञेवेत्थ पटिपुच्छन्ति; किं पन मे समणो गोतमो इमे पञ्हे पुट्ठो ब्याकरिस्सति! समणो हि गोतमो दहरो चेव जातिया, नवो च पब्बज्जाया’’ति.
अथ खो सभियस्स परिब्बाजकस्स एतदहोसि – ‘‘समणो खो [समणो खो गोतमो (स्या. क.)] दहरोति न उञ्ञातब्बो न परिभोतब्बो. दहरोपि चेस समणो गोतमो महिद्धिको होति महानुभावो, यंनूनाहं समणं गोतमं उपसङ्कमित्वा इमे पञ्हे पुच्छेय्य’’न्ति.
अथ खो सभियो परिब्बाजको येन राजगहं तेन चारिकं पक्कामि. अनुपुब्बेन चारिकं चरमानो येन राजगहं वेळुवनं कलन्दकनिवापो, येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवता सद्धिं सम्मोदि. सम्मोदनीयं कथं सारणीयं वीतिसारेत्वा एकमन्तं निसीदि. एकमन्तं निसिन्नो खो सभियो परिब्बाजको भगवन्तं गाथाय अज्झभासि –
५१५. ‘‘कङ्खी वेचिकिच्छी आगमं, (इति सभियो)
पञ्हे पुच्छितुं अभिकङ्खमानो;
तेसन्तकरो भवाहि [भवाहि मे (पी. क.)] पञ्हे मे पुट्ठो,
अनुपुब्बं अनुधम्मं ब्याकरोहि मे’’.
५१६. ‘‘दूरतो आगतोसि सभिय, (इति भगवा)
पञ्हे पुच्छितुं अभिकङ्खमानो;
तेसन्तकरो भवामि [तेसमन्तकरोमि ते (क.)] पञ्हे ते पुट्ठो,
अनुपुब्बं अनुधम्मं ब्याकरोमि ते.
५१७. ‘‘पुच्छ मं सभिय पञ्हं, यं किञ्चि मनसिच्छसि;
तस्स तस्सेव पञ्हस्स, अहं अन्तं करोमि ते’’ति.
अथ खो सभियस्स परिब्बाजकस्स एतदहोसि – ‘‘अच्छरियं वत, भो, अब्भुतं वत, भो! यं वताहं अञ्ञेसु समणब्राह्मणेसु ओकासकम्ममत्तम्पि [ओकासमत्तम्पि (सी. पी.)] नालत्थं तं मे इदं समणेन गोतमेन ओकासकम्मं कत’’न्ति. अत्तमनो पमुदितो उदग्गो पीतिसोमनस्सजातो भगवन्तं पञ्हं अपुच्छि –
५१८. ‘‘किं पत्तिनमाहु भिक्खुनं, (इति सभियो)
सोरतं केन कथञ्च दन्तमाहु;
बुद्धोति कथं पवुच्चति,
पुट्ठो मे भगवा ब्याकरोहि’’.
५१९. ‘‘पज्जेन कतेन अत्तना, (सभियाति भगवा)
परिनिब्बानगतो वितिण्णकङ्खो;
विभवञ्च भवञ्च विप्पहाय,
वुसितवा खीणपुनब्भवो स भिक्खु.
५२०. ‘‘सब्बत्थ उपेक्खको सतिमा, न सो हिंसति कञ्चि सब्बलोके;
तिण्णो समणो अनाविलो, उस्सदा यस्स न सन्ति सोरतो सो.
५२१. ‘‘यस्सिन्द्रियानि भावितानि, अज्झत्तं बहिद्धा च सब्बलोके;
निब्बिज्झ इमं परञ्च लोकं, कालं कङ्खति भावितो स दन्तो.
५२२. ‘‘कप्पानि विचेय्य केवलानि, संसारं दुभयं चुतूपपातं;
विगतरजमनङ्गणं विसुद्धं, पत्तं जातिखयं तमाहु बुद्ध’’न्ति.
अथ खो सभियो परिब्बाजको भगवतो भासितं अभिनन्दित्वा अनुमोदित्वा अत्तमनो पमुदितो उदग्गो पीतिसोमनस्सजातो भगवन्तं उत्तरिं [उत्तरि (क.)] पञ्हं अपुच्छि –
५२३. ‘‘किं पत्तिनमाहु ब्राह्मणं, (इति सभियो)
समणं केन कथञ्च न्हातकोति;
नागोति कथं पवुच्चति,
पुट्ठो मे भगवा ब्याकरोहि’’.
५२४. ‘‘बाहित्वा सब्बपापकानि, (सभियाति भगवा)
विमलो साधुसमाहितो ठितत्तो;
संसारमतिच्च केवली सो,
असितो तादि पवुच्चते स ब्रह्मा.
५२५. ‘‘समितावि पहाय पुञ्ञपापं, विरजो ञत्वा इमं परञ्च लोकं;
जातिमरणं उपातिवत्तो, समणो तादि पवुच्चते तथत्ता.
५२६. ‘‘निन्हाय [निनहाय (स्या.)] सब्बपापकानि, अज्झत्तं बहिद्धा च सब्बलोके;
देवमनुस्सेसु कप्पियेसु, कप्पं नेति तमाहु न्हातको’’ति.
५२७. ‘‘आगुं न करोति किञ्चि लोके, सब्बसंयोगे [सब्बयोगे (क.)] विसज्ज बन्धनानि;
सब्बत्थ न सज्जती विमुत्तो, नागो तादि पवुच्चते तथत्ता’’ति.
अथ खो सभियो परिब्बाजको…पे… भगवन्तं उत्तरिं पञ्हं अपुच्छि –
५२८. ‘‘कं खेत्तजिनं वदन्ति बुद्धा, (इति सभियो)
कुसलं केन कथञ्च पण्डितोति;
मुनि नाम कथं पवुच्चति,
पुट्ठो मे भगवा ब्याकरोहि’’.
५२९. ‘‘खेत्तानि विचेय्य केवलानि, (सभियाति भगवा)
दिब्बं मानुसकञ्च ब्रह्मखेत्तं;
सब्बखेत्तमूलबन्धना पमुत्तो,
खेत्तजिनो तादि पवुच्चते तथत्ता.
५३०. ‘‘कोसानि विचेय्य केवलानि, दिब्बं मानुसकञ्च ब्रह्मकोसं;
सब्बकोसमूलबन्धना पमुत्तो, कुसलो तादि पवुच्चते तथत्ता.
५३१. ‘‘दुभयानि विचेय्य पण्डरानि, अज्झत्तं बहिद्धा च सुद्धिपञ्ञो;
कण्हं सुक्कं उपातिवत्तो, पण्डितो तादि पवुच्चते तथत्ता.
५३२. ‘‘असतञ्च सतञ्च ञत्वा धम्मं, अज्झत्तं बहिद्धा च सब्बलोके;
देवमनुस्सेहि पूजनीयो, सङ्गं जालमतिच्च सो मुनी’’ति.
अथ खो सभियो परिब्बाजको…पे… भगवन्तं उत्तरिं पञ्हं अपुच्छि –
५३३. ‘‘किं पत्तिनमाहु वेदगुं, (इति सभियो)
अनुविदितं केन कथञ्च वीरियवाति;
आजानियो किन्ति नाम होति,
पुट्ठो मे भगवा ब्याकरोहि’’.
५३४. ‘‘वेदानि विचेय्य केवलानि, (सभियाति भगवा)
समणानं यानिधत्थि [यानिपत्थि (सी. स्या. पी.)] ब्राह्मणानं;
सब्बवेदनासु वीतरागो,
सब्बं वेदमतिच्च वेदगू सो.
५३५. ‘‘अनुविच्च पपञ्चनामरूपं, अज्झत्तं बहिद्धा च रोगमूलं;
सब्बरोगमूलबन्धना पमुत्तो, अनुविदितो तादि पवुच्चते तथत्ता.
५३६. ‘‘विरतो इध सब्बपापकेहि, निरयदुक्खं अतिच्च वीरियवा सो;
सो वीरियवा पधानवा, धीरो तादि पवुच्चते तथत्ता.
५३७. ‘‘यस्सस्सु लुनानि बन्धनानि, अज्झत्तं बहिद्धा च सङ्गमूलं;
सब्बसङ्गमूलबन्धना पमुत्तो, आजानियो तादि पवुच्चते तथत्ता’’ति.
अथ खो सभियो परिब्बाजको…पे… भगवन्तं उत्तरिं पञ्हं अपुच्छि –
५३८. ‘‘किं पत्तिनमाहु सोत्तियं, (इति सभियो)
अरियं केन कथञ्च चरणवाति;
परिब्बाजको किन्ति नाम होति,
पुट्ठो मे भगवा ब्याकरोहि’’.
५३९. ‘‘सुत्वा सब्बधम्मं अभिञ्ञाय लोके, (सभियाति भगवा)
सावज्जानवज्जं यदत्थि किञ्चि;
अभिभुं अकथंकथिं विमुत्तं,
अनिघं सब्बधिमाहु सोत्तियोति.
५४०. ‘‘छेत्वा आसवानि आलयानि, विद्वा सो न उपेति गब्भसेय्यं;
सञ्ञं तिविधं पनुज्ज पङ्कं, कप्पं नेति तमाहु अरियोति.
५४१. ‘‘यो इध चरणेसु पत्तिपत्तो, कुसलो सब्बदा आजानाति [आजानि (स्या.)] धम्मं;
सब्बत्थ न सज्जति विमुत्तचित्तो [विमुत्तो (सी.)], पटिघा यस्स न सन्ति चरणवा सो.
५४२. ‘‘दुक्खवेपक्कं यदत्थि कम्मं, उद्धमधो तिरियं वापि [तिरियञ्चापि (स्या.)] मज्झे;
परिब्बाजयित्वा परिञ्ञचारी, मायं मानमथोपि लोभकोधं;
परियन्तमकासि नामरूपं, तं परिब्बाजकमाहु पत्तिपत्त’’न्ति.
अथ खो सभियो परिब्बाजको भगवतो भासितं अभिनन्दित्वा अनुमोदित्वा अत्तमनो पमुदितो उदग्गो पीतिसोमनस्सजातो उट्ठायासना एकंसं उत्तरासङ्गं करित्वा येन भगवा तेनञ्जलिं पणामेत्वा भगवन्तं सम्मुखा सारुप्पाहि गाथाहि अभित्थवि –
५४३. ‘‘यानि च तीणि यानि च सट्ठि, समणप्पवादसितानि [समणप्पवादनिस्सितानि (स्या. क.)] भूरिपञ्ञ;
सञ्ञक्खरसञ्ञनिस्सितानि, ओसरणानि विनेय्य ओघतमगा.
५४४. ‘‘अन्तगूसि पारगू [पारगूसि (स्या. पी. क.)] दुक्खस्स, अरहासि सम्मासम्बुद्धो खीणासवं तं मञ्ञे;
जुतिमा मुतिमा पहूतपञ्ञो, दुक्खस्सन्तकरं अतारेसि मं.
५४५. ‘‘यं मे कङ्खितमञ्ञासि, विचिकिच्छा मं तारयि नमो ते;
मुनि मोनपथेसु पत्तिपत्त, अखिल आदिच्चबन्धु सोरतोसि.
५४६. ‘‘या मे कङ्खा पुरे आसि, तं मे ब्याकासि चक्खुमा;
अद्धा मुनीसि सम्बुद्धो, नत्थि नीवरणा तव.
५४७. ‘‘उपायासा च ते सब्बे, विद्धस्ता विनळीकता;
सीतिभूतो दमप्पत्तो, धितिमा सच्चनिक्कमो.
५४८. ‘‘तस्स ते नागनागस्स, महावीरस्स भासतो;
सब्बे देवानुमोदन्ति, उभो नारदपब्बता.
५४९. ‘‘नमो ते पुरिसाजञ्ञ, नमो ते पुरिसुत्तम;
सदेवकस्मिं लोकस्मिं, नत्थि ते पटिपुग्गलो.
५५०. ‘‘तुवं बुद्धो तुवं सत्था, तुवं माराभिभू मुनि;
तुवं अनुसये छेत्वा, तिण्णो तारेसि मं पजं.
५५१. ‘‘उपधी ते समतिक्कन्ता, आसवा ते पदालिता;
सीहोसि अनुपादानो, पहीनभयभेरवो.
५५२. ‘‘पुण्डरीकं यथा वग्गु, तोये न उपलिम्पति [तोयेन न उपलिप्पति (सी.), तोये न उपलिप्पति (पी.), तोयेन न उपलिम्पति (क.)];
एवं पुञ्ञे च पापे च, उभये त्वं न लिम्पसि;
पादे वीर पसारेहि, सभियो वन्दति सत्थुनो’’ति.
अथ खो सभियो परिब्बाजको भगवतो पादेसु सिरसा निपतित्वा भगवन्तं एतदवोच – ‘‘अभिक्कन्तं, भन्ते…पे… एसाहं भगवन्तं सरणं गच्छामि धम्मञ्च भिक्खुसङ्घञ्च; लभेय्याहं, भन्ते, भगवतो सन्तिके पब्बज्जं, लभेय्यं उपसम्पद’’न्ति.
‘‘यो खो, सभिय, अञ्ञतित्थियपुब्बो इमस्मिं धम्मविनये आकङ्खति पब्बज्जं, आकङ्खति उपसम्पदं, सो चत्तारो मासे परिवसति; चतुन्नं मासानं अच्चयेन आरद्धचित्ता भिक्खू पब्बाजेन्ति, उपसम्पादेन्ति भिक्खुभावाय. अपि च मेत्थ पुग्गलवेमत्तता विदिता’’ति.
‘‘सचे, भन्ते, अञ्ञतित्थियपुब्बा इमस्मिं धम्मविनये आकङ्खन्ता पब्बज्जं, आकङ्खन्ता उपसम्पदं चत्तारो मासे परिवसन्ति, चतुन्नं मासानं अच्चयेन आरद्धचित्ता भिक्खू पब्बाजेन्ति, उपसम्पादेन्ति भिक्खुभावाय, अहं चत्तारि वस्सानि परिवसिस्सामि; चतुन्नं वस्सानं अच्चयेन आरद्धचित्ता भिक्खू पब्बाजेन्तु उपसम्पादेन्तु भिक्खुभावाया’’ति. अलत्थ खो सभियो परिब्बाजको भगवतो सन्तिके पब्बज्जं अलत्थ उपसम्पदं…पे… अञ्ञतरो खो पनायस्मा सभियो अरहतं अहोसीति.
सभियसुत्तं छट्ठं निट्ठितं.