३. ततियसुत्तन्तनिद्देसो

१९४. सावत्थिनिदानं [सं. नि. ५.४७८-४७९ पस्सितब्बा]. ‘‘पञ्चिमानि, भिक्खवे, इन्द्रियानि. कतमानि पञ्च? सद्धिन्द्रियं, वीरियिन्द्रियं, सतिन्द्रियं, समाधिन्द्रियं, पञ्ञिन्द्रियं. कत्थ च, भिक्खवे, सद्धिन्द्रियं दट्ठब्बं? चतूसु सोतापत्तियङ्गेसु – एत्थ सद्धिन्द्रियं दट्ठब्बं. कत्थ च, भिक्खवे, वीरियिन्द्रियं दट्ठब्बं? चतूसु सम्मप्पधानेसु – एत्थ वीरियिन्द्रियं दट्ठब्बं. कत्थ च, भिक्खवे, सतिन्द्रियं दट्ठब्बं? चतूसु सतिपट्ठानेसु – एत्थ सतिन्द्रियं दट्ठब्बं. कत्थ च, भिक्खवे, समाधिन्द्रियं दट्ठब्बं? चतूसु झानेसु – एत्थ समाधिन्द्रियं दट्ठब्बं. कत्थ च, भिक्खवे, पञ्ञिन्द्रियं दट्ठब्बं? चतूसु अरियसच्चेसु – एत्थ पञ्ञिन्द्रियं दट्ठब्बं’’.

चतूसु सोतापत्तियङ्गेसु सद्धिन्द्रियस्स वसेन कतिहाकारेहि पञ्चिन्द्रियानि दट्ठब्बानि? चतूसु सम्मप्पधानेसु वीरियिन्द्रियस्स वसेन कतिहाकारेहि पञ्चिन्द्रियानि दट्ठब्बानि? चतूसु सतिपट्ठानेसु सतिन्द्रियस्स वसेन कतिहाकारेहि पञ्चिन्द्रियानि दट्ठब्बानि? चतूसु झानेसु समाधिन्द्रियस्स वसेन कतिहाकारेहि पञ्चिन्द्रियानि दट्ठब्बानि? चतूसु अरियसच्चेसु पञ्ञिन्द्रियस्स वसेन कतिहाकारेहि पञ्चिन्द्रियानि दट्ठब्बानि?

चतूसु सोतापत्तियङ्गेसु सद्धिन्द्रियस्स वसेन वीसतिया आकारेहि पञ्चिन्द्रियानि दट्ठब्बानि. चतूसु सम्मप्पधानेसु वीरियिन्द्रियस्स वसेन वीसतिया आकारेहि पञ्चिन्द्रियानि दट्ठब्बानि. चतूसु सतिपट्ठानेसु सतिन्द्रियस्स वसेन वीसतिया आकारेहि पञ्चिन्द्रियानि दट्ठब्बानि. चतूसु झानेसु समाधिन्द्रियस्स वसेन वीसतिया आकारेहि पञ्चिन्द्रियानि दट्ठब्बानि. चतूसु अरियसच्चेसु पञ्ञिन्द्रियस्स वसेन वीसतिया आकारेहि पञ्चिन्द्रियानि दट्ठब्बानि.

क. पभेदगणननिद्देसो

१९५. चतूसु सोतापत्तियङ्गेसु सद्धिन्द्रियस्स वसेन कतमेहि वीसतिया आकारेहि पञ्चिन्द्रियानि दट्ठब्बानि? सप्पुरिससंसेवे सोतापत्तियङ्गे अधिमोक्खाधिपतेय्यट्ठेन सद्धिन्द्रियं दट्ठब्बं, सद्धिन्द्रियस्स वसेन पग्गहट्ठेन वीरियिन्द्रियं दट्ठब्बं, उपट्ठानट्ठेन सतिन्द्रियं दट्ठब्बं, अविक्खेपट्ठेन समाधिन्द्रियं दट्ठब्बं, दस्सनट्ठेन पञ्ञिन्द्रियं दट्ठब्बं; सद्धम्मसवने सोतापत्तियङ्गे… योनिसोमनसिकारे सोतापत्तियङ्गे… धम्मानुधम्मपटिपत्तिया सोतापत्तियङ्गे अधिमोक्खाधिपतेय्यट्ठेन सद्धिन्द्रियं दट्ठब्बं, सद्धिन्द्रियस्स वसेन पग्गहट्ठेन वीरियिन्द्रियं दट्ठब्बं, उपट्ठानट्ठेन सतिन्द्रियं दट्ठब्बं, अविक्खेपट्ठेन समाधिन्द्रियं दट्ठब्बं, दस्सनट्ठेन पञ्ञिन्द्रियं दट्ठब्बं. चतूसु सोतापत्तियङ्गेसु सद्धिन्द्रियस्स वसेन इमेहि वीसतिया आकारेहि पञ्चिन्द्रियानि दट्ठब्बानि.

चतूसु सम्मप्पधानेसु वीरियिन्द्रियस्स वसेन कतमेहि वीसतिया आकारेहि पञ्चिन्द्रियानि दट्ठब्बानि? अनुप्पन्नानं पापकानं अकुसलानं धम्मानं अनुप्पादाय सम्मप्पधाने पग्गहाधिपतेय्यट्ठेन वीरियिन्द्रियं दट्ठब्बं, वीरियिन्द्रियस्स वसेन उपट्ठानट्ठेन सतिन्द्रियं दट्ठब्बं, अविक्खेपट्ठेन समाधिन्द्रियं दट्ठब्बं, दस्सनट्ठेन पञ्ञिन्द्रियं दट्ठब्बं, अधिमोक्खट्ठेन सद्धिन्द्रियं दट्ठब्बं. उप्पन्नानं पापकानं अकुसलानं धम्मानं पहानाय सम्मप्पधाने…पे… अनुप्पन्नानं कुसलानं धम्मानं उप्पादाय सम्मप्पधाने…पे… उप्पन्नानं कुसलानं धम्मानं ठितिया असम्मोसाय भिय्योभावाय वेपुल्लाय भावनाय पारिपूरिया सम्मप्पधाने पग्गहाधिपतेय्यट्ठेन वीरियिन्द्रियं दट्ठब्बं, वीरियिन्द्रियस्स वसेन उपट्ठानट्ठेन सतिन्द्रियं दट्ठब्बं, अविक्खेपट्ठेन समाधिन्द्रियं दट्ठब्बं, दस्सनट्ठेन पञ्ञिन्द्रियं दट्ठब्बं, अधिमोक्खट्ठेन सद्धिन्द्रियं दट्ठब्बं. चतूसु सम्मप्पधानेसु वीरियिन्द्रियस्स वसेन इमेहि वीसतिया आकारेहि पञ्चिन्द्रियानि दट्ठब्बानि.

चतूसु सतिपट्ठानेसु सतिन्द्रियस्स वसेन कतमेहि वीसतिया आकारेहि पञ्चिन्द्रियानि दट्ठब्बानि? काये कायानुपस्सनासतिपट्ठाने उपट्ठानाधिपतेय्यट्ठेन सतिन्द्रियं दट्ठब्बं, सतिन्द्रियस्स वसेन अविक्खेपट्ठेन समाधिन्द्रियं दट्ठब्बं, दस्सनट्ठेन पञ्ञिन्द्रियं दट्ठब्बं, अधिमोक्खट्ठेन सद्धिन्द्रियं दट्ठब्बं, पग्गहट्ठेन वीरियिन्द्रियं दट्ठब्बं. वेदनासु वेदनानुपस्सनासतिपट्ठाने…पे… चित्ते चित्तानुपस्सनासतिपट्ठाने… धम्मेसु धम्मानुपस्सनासतिपट्ठाने उपट्ठानाधिपतेय्यट्ठेन सतिन्द्रियं दट्ठब्बं, सतिन्द्रियस्स वसेन अविक्खेपट्ठेन समाधिन्द्रियं दट्ठब्बं, दस्सनट्ठेन पञ्ञिन्द्रियं दट्ठब्बं, अधिमोक्खट्ठेन सद्धिन्द्रियं दट्ठब्बं, पग्गहट्ठेन वीरियिन्द्रियं दट्ठब्बं. चतूसु सतिपट्ठानेसु सतिन्द्रियस्स वसेन इमेहि वीसतिया आकारेहि पञ्चिन्द्रियानि दट्ठब्बानि.

चतूसु झानेसु समाधिन्द्रियस्स वसेन कतमेहि वीसतिया आकारेहि पञ्चिन्द्रियानि दट्ठब्बानि? पठमे झाने अविक्खेपाधिपतेय्यट्ठेन समाधिन्द्रियं दट्ठब्बं, समाधिन्द्रियस्स वसेन दस्सनट्ठेन पञ्ञिन्द्रियं दट्ठब्बं, अधिमोक्खट्ठेन सद्धिन्द्रियं दट्ठब्बं, पग्गहट्ठेन वीरियिन्द्रियं दट्ठब्बं, उपट्ठानट्ठेन सतिन्द्रियं दट्ठब्बं. दुतिये झाने…पे… ततिये झाने… चतुत्थे झाने अविक्खेपाधिपतेय्यट्ठेन समाधिन्द्रियं दट्ठब्बं, समाधिन्द्रियस्स वसेन दस्सनट्ठेन पञ्ञिन्द्रियं दट्ठब्बं, अधिमोक्खट्ठेन सद्धिन्द्रियं दट्ठब्बं, पग्गहट्ठेन वीरियिन्द्रियं दट्ठब्बं, उपट्ठानट्ठेन सतिन्द्रियं दट्ठब्बं. चतूसु झानेसु समाधिन्द्रियस्स वसेन इमेहि वीसतिया आकारेहि पञ्चिन्द्रियानि दट्ठब्बानि.

चतूसु अरियसच्चेसु पञ्ञिन्द्रियस्स वसेन कतमेहि वीसतिया आकारेहि पञ्चिन्द्रियानि दट्ठब्बानि? दुक्खे अरियसच्चे दस्सनाधिपतेय्यट्ठेन पञ्ञिन्द्रियं दट्ठब्बं, पञ्ञिन्द्रियस्स वसेन अधिमोक्खट्ठेन सद्धिन्द्रियं दट्ठब्बं, पग्गहट्ठेन वीरियिन्द्रियं दट्ठब्बं, उपट्ठानट्ठेन सतिन्द्रियं दट्ठब्बं, अविक्खेपट्ठेन समाधिन्द्रियं दट्ठब्बं. दुक्खसमुदये अरियसच्चे…पे… दुक्खनिरोधे अरियसच्चे… दुक्खनिरोधगामिनिया पटिपदाय अरियसच्चे दस्सनाधिपतेय्यट्ठेन पञ्ञिन्द्रियं दट्ठब्बं, पञ्ञिन्द्रियस्स वसेन अधिमोक्खट्ठेन सद्धिन्द्रियं दट्ठब्बं, पग्गहट्ठेन वीरियिन्द्रियं दट्ठब्बं, उपट्ठानट्ठेन सतिन्द्रियं दट्ठब्बं, अविक्खेपट्ठेन समाधिन्द्रियं दट्ठब्बं. चतूसु अरियसच्चेसु पञ्ञिन्द्रियस्स वसेन इमेहि वीसतिया आकारेहि पञ्चिन्द्रियानि दट्ठब्बानि.

ख. चरियवारो

१९६. चतूसु सोतापत्तियङ्गेसु सद्धिन्द्रियस्स वसेन कतिहाकारेहि पञ्चन्नं इन्द्रियानं चरिया दट्ठब्बा?

चतूसु सम्मप्पधानेसु…पे… चतूसु सतिपट्ठानेसु… चतूसु झानेसु… चतूसु अरियसच्चेसु पञ्ञिन्द्रियस्स वसेन कतिहाकारेहि पञ्चन्नं इन्द्रियानं चरिया दट्ठब्बा? चतूसु सोतापत्तियङ्गेसु सद्धिन्द्रियस्स वसेन वीसतिया आकारेहि पञ्चन्नं इन्द्रियानं चरिया दट्ठब्बा. चतूसु सम्मप्पधानेसु…पे… चतूसु सतिपट्ठानेसु… चतूसु झानेसु… चतूसु अरियसच्चेसु पञ्ञिन्द्रियस्स वसेन वीसतिया आकारेहि पञ्चन्नं इन्द्रियानं चरिया दट्ठब्बा.

चतूसु सोतापत्तियङ्गेसु सद्धिन्द्रियस्स वसेन कतमेहि वीसतिया आकारेहि पञ्चन्नं इन्द्रियानं चरिया दट्ठब्बा? सप्पुरिससंसेवे सोतापत्तियङ्गे अधिमोक्खाधिपतेय्यट्ठेन सद्धिन्द्रियस्स चरिया दट्ठब्बा, सद्धिन्द्रियस्स वसेन पग्गहट्ठेन वीरियिन्द्रियस्स चरिया दट्ठब्बा, उपट्ठानट्ठेन सतिन्द्रियस्स चरिया दट्ठब्बा, अविक्खेपट्ठेन समाधिन्द्रियस्स चरिया दट्ठब्बा, दस्सनट्ठेन पञ्ञिन्द्रियस्स चरिया दट्ठब्बा. सद्धम्मसवने सोतापत्तियङ्गे…पे… योनिसो मनसिकारे सोतापत्तियङ्गे… धम्मानुधम्मपटिपत्तिया सोतापत्तियङ्गे अधिमोक्खाधिपतेय्यट्ठेन सद्धिन्द्रियस्स चरिया दट्ठब्बा, सद्धिन्द्रियस्स वसेन पग्गहट्ठेन वीरियिन्द्रियस्स चरिया दट्ठब्बा, उपट्ठानट्ठेन सतिन्द्रियस्स चरिया दट्ठब्बा, अविक्खेपट्ठेन समाधिन्द्रियस्स चरिया दट्ठब्बा, दस्सनट्ठेन पञ्ञिन्द्रियस्स चरिया दट्ठब्बा. चतूसु सोतापत्तियङ्गेसु सद्धिन्द्रियस्स वसेन इमेहि वीसतिया आकारेहि पञ्चन्नं इन्द्रियानं चरिया दट्ठब्बा.

चतूसु सम्मप्पधानेसु वीरियिन्द्रियस्स वसेन कतमेहि वीसतिया आकारेहि पञ्चन्नं इन्द्रियानं चरिया दट्ठब्बा? अनुप्पन्नानं पापकानं अकुसलानं धम्मानं अनुप्पादाय सम्मप्पधाने पग्गहाधिपतेय्यट्ठेन वीरियिन्द्रियस्स चरिया दट्ठब्बा, वीरियिन्द्रियस्स वसेन उपट्ठानट्ठेन सतिन्द्रियस्स चरिया दट्ठब्बा, अविक्खेपट्ठेन समाधिन्द्रियस्स चरिया दट्ठब्बा, दस्सनट्ठेन पञ्ञिन्द्रियस्स चरिया दट्ठब्बा, अधिमोक्खट्ठेन सद्धिन्द्रियस्स चरिया दट्ठब्बा. उप्पन्नानं पापकानं अकुसलानं धम्मानं पहानाय सम्मप्पधाने…पे… अनुप्पन्नानं कुसलानं धम्मानं उप्पादाय सम्मप्पधाने…पे… उप्पन्नानं कुसलानं धम्मानं ठितिया असम्मोसाय भिय्योभावाय वेपुल्लाय भावनाय पारिपूरिया सम्मप्पधाने पग्गहाधिपतेय्यट्ठेन वीरियिन्द्रियस्स चरिया दट्ठब्बा…पे… चतूसु सम्मप्पधानेसु वीरियिन्द्रियस्स वसेन इमेहि वीसतिया आकारेहि पञ्चन्नं इन्द्रियानं चरिया दट्ठब्बा.

चतूसु सतिपट्ठानेसु सतिन्द्रियस्स वसेन कतमेहि वीसतिया आकारेहि पञ्चन्नं इन्द्रियानं चरिया दट्ठब्बा? काये कायानुपस्सनासतिपट्ठाने उपट्ठानाधिपतेय्यट्ठेन सतिन्द्रियस्स चरिया दट्ठब्बा, सतिन्द्रियस्स वसेन अविक्खेपट्ठेन समाधिन्द्रियस्स चरिया दट्ठब्बा, दस्सनट्ठेन पञ्ञिन्द्रियस्स चरिया दट्ठब्बा, अधिमोक्खट्ठेन सद्धिन्द्रियस्स चरिया दट्ठब्बा, पग्गहट्ठेन वीरियिन्द्रियस्स चरिया दट्ठब्बा. वेदनासु वेदनानुपस्सनासतिपट्ठाने…पे… चित्ते चित्तानुपस्सनासतिपट्ठाने…पे… धम्मेसु धम्मानुपस्सनासतिपट्ठाने उपट्ठानाधिपतेय्यट्ठेन सतिन्द्रियस्स चरिया दट्ठब्बा…पे… चतूसु सतिपट्ठानेसु सतिन्द्रियस्स वसेन इमेहि वीसतिया आकारेहि पञ्चन्नं इन्द्रियानं चरिया दट्ठब्बा.

चतूसु झानेसु समाधिन्द्रियस्स वसेन कतमेहि वीसतिया आकारेहि पञ्चन्नं इन्द्रियानं चरिया दट्ठब्बा? पठमे झाने अविक्खेपाधिपतेय्यट्ठेन समाधिन्द्रियस्स चरिया दट्ठब्बा, समाधिन्द्रियस्स वसेन दस्सनट्ठेन पञ्ञिन्द्रियस्स चरिया दट्ठब्बा, अधिमोक्खट्ठेन सद्धिन्द्रियस्स चरिया दट्ठब्बा, पग्गहट्ठेन वीरियिन्द्रियस्स चरिया दट्ठब्बा, उपट्ठानट्ठेन सतिन्द्रियस्स चरिया दट्ठब्बा. दुतिये झाने…पे… ततिये झाने…पे… चतुत्थे झाने अविक्खेपाधिपतेय्यट्ठेन समाधिन्द्रियस्स चरिया दट्ठब्बा…पे… चतूसु झानेसु समाधिन्द्रियस्स वसेन इमेहि वीसतिया आकारेहि पञ्चन्नं इन्द्रियानं चरिया दट्ठब्बा.

चतूसु अरियसच्चेसु पञ्ञिन्द्रियस्स वसेन कतमेहि वीसतिया आकारेहि पञ्चन्नं इन्द्रियानं चरिया दट्ठब्बा? दुक्खे अरियसच्चे दस्सनाधिपतेय्यट्ठेन पञ्ञिन्द्रियस्स चरिया दट्ठब्बा, पञ्ञिन्द्रियस्स वसेन अधिमोक्खट्ठेन सद्धिन्द्रियस्स चरिया दट्ठब्बा, पग्गहट्ठेन वीरियिन्द्रियस्स चरिया दट्ठब्बा, उपट्ठानट्ठेन सतिन्द्रियस्स चरिया दट्ठब्बा, अविक्खेपट्ठेन समाधिन्द्रियस्स चरिया दट्ठब्बा. दुक्खसमुदये अरियसच्चे…पे… दुक्खनिरोधे अरियसच्चे… दुक्खनिरोधगामिनिया पटिपदाय अरियसच्चे दस्सनाधिपतेय्यट्ठेन पञ्ञिन्द्रियस्स चरिया दट्ठब्बा, पञ्ञिन्द्रियस्स वसेन अधिमोक्खट्ठेन सद्धिन्द्रियस्स चरिया दट्ठब्बा, पग्गहट्ठेन वीरियिन्द्रियस्स चरिया दट्ठब्बा, उपट्ठानट्ठेन सतिन्द्रियस्स चरिया दट्ठब्बा, अविक्खेपट्ठेन समाधिन्द्रियस्स चरिया दट्ठब्बा. चतूसु अरियसच्चेसु पञ्ञिन्द्रियस्स वसेन इमेहि वीसतिया आकारेहि पञ्चन्नं इन्द्रियानं चरिया दट्ठब्बा.

ग. चारविहारनिद्देसो

१९७. चारो च विहारो च अनुबुद्धो होति पटिविद्धो, यथाचरन्तं यथाविहरन्तं विञ्ञू सब्रह्मचारी गम्भीरेसु ठानेसु ओकप्पेय्युं – ‘‘अद्धा, अयमायस्मा पत्तो वा पापुणिस्सति वा’’.

चरियाति अट्ठ चरियायो – इरियापथचरिया, आयतनचरिया, सतिचरिया, समाधिचरिया, ञाणचरिया, मग्गचरिया, पत्तिचरिया, लोकत्थचरियाति. इरियापथचरियाति चतूसु इरियापथेसु. आयतनचरियाति छसु अज्झत्तिकबाहिरेसु आयतनेसु. सतिचरियाति चतूसु सतिपट्ठानेसु. समाधिचरियाति चतूसु झानेसु. ञाणचरियाति चतूसु अरियसच्चेसु. मग्गचरियाति चतूसु अरियमग्गेसु. पत्तिचरियाति चतूसु सामञ्ञफलेसु. लोकत्थचरियाति तथागतेसु अरहन्तेसु सम्मासम्बुद्धेसु, पदेसे पच्चेकबुद्धेसु, पदेसे सावकेसु. इरियापथचरिया च पणिधिसम्पन्नानं, आयतनचरिया च इन्द्रियेसु गुत्तद्वारानं, सतिचरिया च अप्पमादविहारीनं, समाधिचरिया च अधिचित्तमनुयुत्तानं, ञाणचरिया च बुद्धिसम्पन्नानं, मग्गचरिया च सम्मापटिपन्नानं, पत्तिचरिया च अधिगतफलानं, लोकत्थचरिया च तथागतानं अरहन्तानं सम्मासम्बुद्धानं, पदेसे पच्चेकबुद्धानं, पदेसे सावकानं. इमा अट्ठ चरियायो.

अपरापि अट्ठ चरियायो. अधिमुच्चन्तो सद्धाय चरति, पग्गण्हन्तो वीरियेन चरति, उपट्ठापेन्तो सतिया चरति, अविक्खेपं करोन्तो समाधिना चरति, पजानन्तो पञ्ञाय चरति, विजानन्तो विञ्ञाणचरियाय चरति, एवं पटिपन्नस्स कुसला धम्मा आयापेन्तीति आयतनचरियाय चरति, एवं पटिपन्नो विसेसमधिगच्छतीति विसेसचरियाय चरति – इमा अट्ठ चरियायो.

अपरापि अट्ठ चरियायो. दस्सनचरिया च सम्मादिट्ठिया, अभिनिरोपनचरिया च सम्मासङ्कप्पस्स, परिग्गहचरिया च सम्मावाचाय, समुट्ठानचरिया च सम्माकम्मन्तस्स, वोदानचरिया च सम्माआजीवस्स, पग्गहचरिया च सम्मावायामस्स, उपट्ठानचरिया च सम्मासतिया, अविक्खेपचरिया च सम्मासमाधिस्स – इमा अट्ठ चरियायो.

विहारोति अधिमुच्चन्तो सद्धाय विहरति, पग्गण्हन्तो वीरियेन विहरति, उपट्ठापेन्तो सतिया विहरति, अविक्खेपं करोन्तो समाधिना विहरति, पजानन्तो पञ्ञाय विहरति.

अनुबुद्धोति सद्धिन्द्रियस्स अधिमोक्खट्ठो अनुबुद्धो होति, वीरियिन्द्रियस्स पग्गहट्ठो अनुबुद्धो होति, सतिन्द्रियस्स उपट्ठानट्ठो अनुबुद्धो होति, समाधिन्द्रियस्स अविक्खेपट्ठो अनुबुद्धो होति, पञ्ञिन्द्रियस्स दस्सनट्ठो अनुबुद्धो होति.

पटिविद्धोति सद्धिन्द्रियस्स अधिमोक्खट्ठो पटिविद्धो होति, वीरियिन्द्रियस्स पग्गहट्ठो पटिविद्धो होति, सतिन्द्रियस्स उपट्ठानट्ठो पटिविद्धो होति, समाधिन्द्रियस्स अविक्खेपट्ठो पटिविद्धो होति, पञ्ञिन्द्रियस्स दस्सनट्ठो पटिविद्धो होति. यथाचरन्तन्ति एवं सद्धाय चरन्तं, एवं वीरियेन चरन्तं, एवं सतिया चरन्तं, एवं समाधिना चरन्तं, एवं पञ्ञाय चरन्तं. यथाविहरन्तन्ति एवं सद्धाय विहरन्तं, एवं वीरियेन विहरन्तं, एवं सतिया विहरन्तं, एवं समाधिना विहरन्तं, एवं पञ्ञाय विहरन्तं. विञ्ञूति विञ्ञू विभावी मेधावी पण्डिता बुद्धिसम्पन्ना. सब्रह्मचारीति एककम्मं एकुद्देसो समसिक्खता. गम्भीरेसु ठानेसूति गम्भीरानि ठानानि वुच्चन्ति झाना च विमोक्खा च समाधी च समापत्तियो च मग्गा च फलानि च अभिञ्ञायो च पटिसम्भिदा च. ओकप्पेय्युन्ति सद्दहेय्युं अधिमुच्चेय्युं. अद्धाति एकंसवचनमेतं निस्संसयवचनमेतं निक्कङ्खवचनमेतं अद्वेज्झवचनमेतं अद्वेळ्हकवचनमेतं नियोगवचनमेतं अपण्णकवचनमेतं अवत्थापनवचनमेतं – अद्धाति. आयस्माति पियवचनमेतं गरुवचनमेतं सगारवसप्पतिस्साधिवचनमेतं – आयस्माति. पत्तो वाति अधिगतो वा. पापुणिस्सति वाति अधिगमिस्सति वा.

सुत्तन्तनिद्देसो ततियो.