१५-१६. भव-विभवदिट्ठिनिद्देसो
१४८. ओलीयनाभिनिवेसो भवदिट्ठि. अतिधावनाभिनिवेसो विभवदिट्ठि. अस्साददिट्ठिया पञ्चतिंसाय आकारेहि अभिनिवेसो कति भवदिट्ठियो, कति विभवदिट्ठियो? अत्तानुदिट्ठिया वीसतिया आकारेहि अभिनिवेसो कति भवदिट्ठियो कति विभवदिट्ठियो…पे… लोकवादपटिसंयुत्ताय दिट्ठिया अट्ठहि आकारेहि अभिनिवेसो कति भवदिट्ठियो कति विभवदिट्ठियो?
अस्साददिट्ठिया पञ्चतिंसाय आकारेहि अभिनिवेसो सिया भवदिट्ठियो, सिया विभवदिट्ठियो. अत्तानुदिट्ठिया वीसतिया आकारेहि अभिनिवेसो पन्नरस भवदिट्ठियो, पञ्च विभवदिट्ठियो. मिच्छादिट्ठिया दसहि आकारेहि अभिनिवेसो सब्बाव ता विभवदिट्ठियो. सक्कायदिट्ठिया वीसतिया आकारेहि अभिनिवेसो पन्नरस भवदिट्ठियो, पञ्च विभवदिट्ठियो. सक्कायवत्थुकाय सस्सतदिट्ठिया पन्नरसहि आकारेहि अभिनिवेसो सब्बाव ता भवदिट्ठियो. सक्कायवत्थुकाय उच्छेददिट्ठिया पञ्चहाकारेहि अभिनिवेसो सब्बाव ता विभवदिट्ठियो.
‘‘सस्सतो लोको’’ति – अन्तग्गाहिकाय दिट्ठिया पञ्चहाकारेहि अभिनिवेसो सब्बाव ता भवदिट्ठियो. ‘‘असस्सतो लोको’’ति – अन्तग्गाहिकाय दिट्ठिया पञ्चहाकारेहि अभिनिवेसो सब्बाव ता विभवदिट्ठियो. ‘‘अन्तवा लोको’’ति – अन्तग्गाहिकाय दिट्ठिया पञ्चहाकारेहि अभिनिवेसो सिया भवदिट्ठियो, सिया विभवदिट्ठियो. ‘‘अनन्तवा लोको’’ति – अन्तग्गाहिकाय दिट्ठिया पञ्चहाकारेहि अभिनिवेसो सिया भवदिट्ठियो, सिया विभवदिट्ठियो. ‘‘तं जीवं तं सरीर’’न्ति – अन्तग्गाहिकाय दिट्ठिया पञ्चहाकारेहि अभिनिवेसो सब्बाव ता विभवदिट्ठियो. ‘‘अञ्ञं जीवं अञ्ञं सरीर’’न्ति – अन्तग्गाहिकाय दिट्ठिया पञ्चहाकारेहि अभिनिवेसो सब्बाव ता भवदिट्ठियो. ‘‘होति तथागतो परं मरणा’’ति – अन्तग्गाहिकाय दिट्ठिया पञ्चहाकारेहि अभिनिवेसो सब्बाव ता भवदिट्ठियो. ‘‘न होति तथागतो परं मरणा’’ति – अन्तग्गाहिकाय दिट्ठिया पञ्चहाकारेहि अभिनिवेसो सब्बाव ता विभवदिट्ठियो. ‘‘होति च न च होति तथागतो परं मरणा’’ति – अन्तग्गाहिकाय दिट्ठिया पञ्चहाकारेहि अभिनिवेसो सिया भवदिट्ठियो, सिया विभवदिट्ठियो ‘‘नेव होति न न होति तथागतो परं मरणा’’ति – अन्तग्गाहिकाय दिट्ठिया पञ्चहाकारेहि अभिनिवेसो सिया भवदिट्ठियो, सिया विभवदिट्ठियो.
पुब्बन्तानुदिट्ठिया अट्ठारसहि आकारेहि अभिनिवेसो सिया भवदिट्ठियो, सिया विभवदिट्ठियो. अपरन्तानुदिट्ठिया चतुचत्तारीसाय आकारेहि अभिनिवेसो सिया भवदिट्ठियो, सिया विभवदिट्ठियो. सञ्ञोजनिकाय दिट्ठिया अट्ठारसहि आकारेहि अभिनिवेसो सिया भवदिट्ठियो, सिया विभवदिट्ठियो. अहन्ति – मानविनिबन्धाय दिट्ठिया अट्ठारसहि आकारेहि अभिनिवेसो सब्बाव ता विभवदिट्ठियो. ममन्ति – मानविनिबन्धाय दिट्ठिया अट्ठारसहि आकारेहि अभिनिवेसो सब्बाव ता भवदिट्ठियो. अत्तवादपटिसंयुत्ताय दिट्ठिया वीसतिया आकारेहि अभिनिवेसो पन्नरस भवदिट्ठियो, पञ्च विभवदिट्ठियो. लोकवादपटिसंयुत्ताय दिट्ठिया अट्ठहि आकारेहि अभिनिवेसो सिया भवदिट्ठियो, सिया विभवदिट्ठियो.
सब्बाव ता दिट्ठियो अस्साददिट्ठियो. सब्बाव ता दिट्ठियो अत्तानुदिट्ठियो. सब्बाव ता दिट्ठियो मिच्छादिट्ठियो. सब्बाव ता दिट्ठियो सक्कायदिट्ठियो. सब्बाव ता दिट्ठियो अन्तग्गाहिका दिट्ठियो. सब्बाव ता दिट्ठियो सञ्ञोजनिका दिट्ठियो. सब्बाव ता दिट्ठियो अत्तवादपटिसंयुत्ता दिट्ठियो.
भवञ्च दिट्ठिं विभवञ्च दिट्ठिं, एतं द्वयं तक्किका निस्सितासे;
तेसं निरोधम्हि न हत्थि ञाणं, यत्थायं लोको विपरीतसञ्ञीति.
१४९. ‘‘द्वीहि, भिक्खवे, दिट्ठिगतेहि परियुट्ठिता देवमनुस्सा ओलीयन्ति [ओलियन्ति (स्या. क.) इतिवु. ४९ पस्सितब्बा] एके, अतिधावन्ति एके; चक्खुमन्तो च पस्सन्ति. कथञ्च, भिक्खवे, ओलीयन्ति एके? भवारामा, भिक्खवे, देवमनुस्सा भवरता भवसम्मुदिता. तेसं भवनिरोधाय धम्मे देसियमाने चित्तं न पक्खन्दति न पसीदति न सन्तिट्ठति नाधिमुच्चति. एवं खो, भिक्खवे, ओलीयन्ति एके.
‘‘कथञ्च, भिक्खवे, अतिधावन्ति एके? भवेनेव खो पनेके अट्टीयमाना [अट्टियमाना (स्या. क.) इतिवु. ४९ पस्सितब्बा] हरायमाना जिगुच्छमाना विभवं अभिनन्दन्ति – ‘‘यतो किर, भो, अयं अत्ता कायस्स भेदा परं मरणा उच्छिज्जति विनस्सति न होति परं मरणा, एतं सन्तं एतं पणीतं एतं याथावन्ति. एवं खो, भिक्खवे, अतिधावन्ति एके.
‘‘कथञ्च, भिक्खवे, चक्खुमन्तो च पस्सन्ति? इध, भिक्खवे, भिक्खु भूतं भूततो पस्सति. भूतं भूततो दिस्वा भूतस्स निब्बिदाय विरागाय निरोधाय पटिपन्नो होति. एवं खो, भिक्खवे, चक्खुमन्तो च पस्सन्ति.
‘‘यो [अयं गाथा इतिवु. ४९ दिस्सति] भूतं भूततो दिस्वा, भूतस्स च अतिक्कमं;
यथाभूतेधिमुच्चति, भवतण्हा परिक्खया.
‘‘स वे भूतपरिञ्ञातो, वीततण्हो भवाभवे;
भूतस्स विभवा भिक्खु, नागच्छति पुनब्भव’’न्ति.
१५०. तयो पुग्गला विपन्नदिट्ठी, तयो पुग्गला सम्पन्नदिट्ठी. कतमे तयो पुग्गला विपन्नदिट्ठी? तित्थियो च, तित्थियसावको च, यो च मिच्छादिट्ठिको – इमे तयो पुग्गला विपन्नदिट्ठी.
कतमे तयो पुग्गला सम्पन्नदिट्ठी? तथागतो च, तथागतसावको च, यो च सम्मादिट्ठिको – इमे तयो पुग्गला सम्पन्नदिट्ठी.
‘‘कोधनो उपनाही च, पापमक्खी च यो नरो;
विपन्नदिट्ठि मायावी, तं जञ्ञा वसलो इति’’ [इमे (स्या.) सु. नि. ११६ पस्सितब्बा].
अक्कोधनो अनुपनाही, विसुद्धो [अमक्खी (स्या.) अट्ठकथा ओलोकेतब्बा] सुद्धतं गतो;
सम्पन्नदिट्ठि मेधावी, तं जञ्ञा अरियो इतीति.
तिस्सो विपन्नदिट्ठियो, तिस्सो सम्पन्नदिट्ठियो. कतमा तिस्सो विपन्नदिट्ठियो? एतं ममाति – विपन्नदिट्ठि. एसोहमस्मीति – विपन्नदिट्ठि. एसो मे अत्ताति – विपन्नदिट्ठि. इमा तिस्सो विपन्नदिट्ठियो.
कतमा तिस्सो सम्पन्नदिट्ठियो? नेतं ममाति – सम्पन्नदिट्ठि. नेसोहमस्मीति – सम्पन्नदिट्ठि. न मेसो अत्ताति – सम्पन्नदिट्ठि. इमा तिस्सो सम्पन्नदिट्ठियो.
एतं ममाति – का दिट्ठि, कति दिट्ठियो, कतमन्तानुग्गहिता ता दिट्ठियो? एसोहमस्मीति – का दिट्ठि, कति दिट्ठियो, कतमन्तानुग्गहिता ता दिट्ठियो? एसो मे अत्ताति – का दिट्ठि, कति दिट्ठियो, कतमन्तानुग्गहिता ता दिट्ठियो?
एतं ममाति – पुब्बन्तानुदिट्ठि. अट्ठारस दिट्ठियो. पुब्बन्तानुग्गहिता ता दिट्ठियो. एसोहमस्मीति – अपरन्तानुदिट्ठि. चतुचत्तारीसं दिट्ठियो. अपरन्तानुग्गहिता ता दिट्ठियो. एसो मे अत्ताति – वीसतिवत्थुका अत्तानुदिट्ठि. वीसतिवत्थुका सक्कायदिट्ठि. सक्कायदिट्ठिप्पमुखानि [सक्कायदिट्ठिप्पमुखेन (स्या.)] द्वासट्ठि दिट्ठिगतानि. पुब्बन्तापरन्तानुग्गहिता ता दिट्ठियो.
१५१. ‘‘ये केचि, भिक्खवे, मयि निट्ठं गता, सब्बे ते दिट्ठिसम्पन्ना. तेसं दिट्ठिसम्पन्नानं पञ्चन्नं इध निट्ठा, पञ्चन्नं इध विहाय निट्ठा. कतमेसं पञ्चन्नं इध निट्ठा? सत्तक्खत्तुपरमस्स, कोलंकोलस्स, एकबीजिस्स, सकदागामिस्स, यो च दिट्ठेव धम्मे अरहा – इमेसं पञ्चन्नं इध निट्ठा.
‘‘कतमेसं पञ्चन्नं इध विहाय निट्ठा? अन्तरापरिनिब्बायिस्स, उपहच्चपरिनिब्बायिस्स, असङ्खारपरिनिब्बायिस्स, ससङ्खारपरिनिब्बायिस्स, उद्धंसोतस्स, अकनिट्ठगामिनो – इमेसं पञ्चन्नं इध विहाय निट्ठा.
‘‘ये केचि, भिक्खवे, मयि निट्ठं गता, सब्बे ते दिट्ठिसम्पन्ना. तेसं दिट्ठिसम्पन्नानं इमेसं पञ्चन्नं इध निट्ठा, इमेसं पञ्चन्नं इध विहाय निट्ठा.
‘‘ये केचि, भिक्खवे, मयि अवेच्चप्पसन्ना, सब्बे ते सोतापन्ना. तेसं सोतापन्नानं पञ्चन्नं इध निट्ठा, पञ्चन्नं इध विहाय निट्ठा. कतमेसं पञ्चन्नं इध निट्ठा? सत्तक्खत्तुपरमस्स, कोलंकोलस्स, एकबीजिस्स, सकदागामिस्स, यो च दिट्ठेव धम्मे अरहा – इमेसं पञ्चन्नं इध निट्ठा.
‘‘कतमेसं पञ्चन्नं इध विहाय निट्ठा? अन्तरापरिनिब्बायिस्स, उपहच्चपरिनिब्बायिस्स, असङ्खारपरिनिब्बायिस्स, ससङ्खारपरिनिब्बायिस्स, उद्धंसोतस्स, अकनिट्ठगामिनो – इमेसं पञ्चन्नं इध विहाय निट्ठा.
‘‘ये केचि, भिक्खवे, मयि अवेच्चप्पसन्ना, सब्बे ते सोतापन्ना. तेसं सोतापन्नानं इमेसं पञ्चन्नं इध निट्ठा. इमेसं पञ्चन्नं इध विहाय निट्ठाति’’.
भवविभवदिट्ठिनिद्देसो सोळसमो.
दिट्ठिकथा निट्ठिता.