९. उदकसत्तजीवपञ्हो

९. ‘‘भन्ते नागसेन, इमं उदकं अग्गिम्हि तप्पमानं चिच्चिटायति चिटिचिटायति सद्दायति बहुविधं, किं नु खो, भन्ते नागसेन, उदकं जीवति, किं कीळमानं सद्दायति, उदाहु अञ्ञेन पटिपीळितं सद्दायती’’ति? ‘‘न हि, महाराज, उदकं जीवति, नत्थि उदके जीवो वा सत्तो वा, अपि च, महाराज, अग्गिसन्तापवेगस्स महन्तताय उदकं चिच्चिटायति चिटिचिटायति सद्दायति बहुविध’’न्ति.

‘‘भन्ते नागसेन, इधेकच्चे तित्थिया उदकं जीवतीति सीतोदकं पटिक्खिपित्वा उदकं तापेत्वा वेकतिकवेकतिकं परिभुञ्जन्ति, ते तुम्हे गरहन्ति परिभवन्ति ‘एकिन्द्रियं समणा सक्यपुत्तिया जीवं विहेठेन्ती’ति, तं तेसं गरहं परिभवं विनोदेहि अपनेहि निच्छारेही’’ति. ‘‘न हि, महाराज, उदकं जीवति, नत्थि, महाराज, उदके जीवो वा सत्तो वा, अपि च, महाराज, अग्गिसन्तापवेगस्स महन्तताय उदकं चिच्चिटायति चिटिचिटायति सद्दायति बहुविधं.

‘‘यथा, महाराज, उदकं सोब्भसरसरितदहतळाककन्दरपदरउदपाननिन्नपोक्खरणिगतं वातातपवेगस्स महन्तताय परियादियति परिक्खयं गच्छति, अपि नु तत्थ उदकं चिच्चिटायति चिटिचिटायति सद्दायति बहुविध’’न्ति? ‘‘न हि, भन्ते’’ति. ‘‘यदि, महाराज, उदकं जीवेय्य, तत्थापि उदकं सद्दायेय्य, इमिनापि, महाराज, कारणेन जानाहि ‘नत्थि उदके जीवो वा सत्तो वा, अग्गिसन्तापवेगस्स महन्तताय उदकं चिच्चिटायति चिटिचिटायति सद्दायति बहुविध’न्ति.

‘‘अपरम्पि, महाराज, उत्तरिं कारणं सुणोहि ‘नत्थि उदके जीवो वा सत्तो वा, अग्गिसन्तापवेगस्स महन्तताय उदकं सद्दायती’ति. यदा पन, महाराज, उदकं तण्डुलेहि सम्मिस्सितं भाजनगतं होति पिहितं उद्धने अठपितं, अपि नु तत्थ उदकं सद्दायती’’ति? ‘‘न हि, भन्ते, अचलं होति सन्तसन्त’’न्ति. ‘‘तं येव पन, महाराज, उदकं भाजनगतं अग्गिं उज्जालेत्वा उद्धने ठपितं होति, अपि नु तत्थ उदकं अचलं होति सन्तसन्त’’न्ति? ‘‘न हि, भन्ते, चलति खुब्भति लुळति आविलति ऊमिजातं होति, उद्धमधो दिसाविदिसं गच्छति, उत्तरति पतरति फेणमाली होतीति. किस्स पन तं, महाराज, पाकतिकं उदकं न चलति सन्तसन्तं होति, किस्स पन अग्गिगतं चलति खुब्भति लुळति आविलति ऊमिजातं होति, उद्धमधो दिसाविदिसं गच्छति, उत्तरति पतरति फेणमाली होती’’ति? ‘‘पाकतिकं, भन्ते, उदकं न चलति, अग्गिकतं पन उदकं अग्गिसन्तापवेगस्स महन्तताय चिच्चिटायति चिटिचिटायति सद्दायति बहुविध’’न्ति. ‘‘इमिनापि महाराज, कारणेन जानाहि ‘नत्थि उदके जीवो वा सत्तो वा, अग्गिसन्तापवेगस्स महन्तताय उदकं सद्दायती’ति.

‘‘अपरम्पि, महाराज, उत्तरं कारणं सुणोहि, नत्थि उदके जीवो वा सत्तो वा, अग्गिसन्तापवेगस्स महन्तताय उदकं सद्दायति. होति तं, महाराज, उदकं घरे घरे उदकवारकगतं पिहित’’न्ति? ‘‘आम, भन्ते’’ति. ‘‘अपि नु तं, महाराज, उदकं चलति खुब्भति लुळति आविलति ऊमिजातं होति, उद्धमधो दिसाविदिसं गच्छति, उत्तरति पतरति फेणमाली होती’’ति. ‘‘न हि, भन्ते, अचलं तं होति पाकतिकं उदकवारकगतं उदक’’न्ति.

‘‘सुतपुब्बं पन तया, महाराज, ‘महासमुद्दे उदकं चलति खुब्भति लुळति आविलति ऊमिजातं होति, उद्धमधो दिसाविदिसं गच्छति, उत्तरति पतरति फेणमाली होति, उस्सक्कित्वा ओस्सक्कित्वा [ओस्सक्कित्वा’’ति पदं सी. पी. पोत्थकेसु नत्थि] वेलाय पहरति सद्दायति बहुविध’’’न्ति? ‘‘आम, भन्ते, सुतपुब्बं एतं मया दिट्ठपुब्बञ्च ‘महासमुद्दे उदकं हत्थसतम्पि द्वेपि हत्थसतानि गगने उस्सक्कती’’’ति. ‘‘किस्स, महाराज, उदकवारकगतं उदकं न चलति न सद्दायति, किस्स पन महासमुद्दे उदकं चलति सद्दायती’’ति? ‘‘वातवेगस्स महन्तताय, भन्ते, महासमुद्दे उदकं चलति सद्दायति, उदकवारकगतं उदकं अघट्टितं केहिचि न चलति न सद्दायती’’ति. ‘‘यथा, महाराज, वातवेगस्स महन्तताय महासमुद्दे उदकं चलति सद्दायति एवमेव अग्गिसन्तापवेगस्स महन्तताय उदकं सद्दायती’’ति.

‘‘ननु, महाराज, भेरिपोक्खरं सुक्खं सुक्खेन गोचम्मेन ओनन्धन्ती’’ति? ‘‘आम, भन्ते’’. ‘‘अपि नु, महाराज, भेरिया जीवो वा सत्तो वा अत्थी’’ति. ‘‘न हि, भन्ते’’ति. ‘‘किस्स पन, महाराज, भेरी सद्दायती’’ति? ‘‘इत्थिया वा, भन्ते, पुरिसस्स वा तज्जेन वायामेना’’ति. ‘‘यथा, महाराज, इत्थिया वा पुरिसस्स वा तज्जेन वायामेन भेरी सद्दायति, एवमेव अग्गिसन्तापवेगस्स महन्तताय उदकं सद्दायति. इमिनापि, महाराज, कारणेन जानाहि ‘नत्थि उदके जीवो वा सत्तो वा, अग्गिसन्तापवेगस्स महन्तताय उदकं सद्दायती’ति.

‘‘मय्हम्पि ताव, महाराज, तव पुच्छितब्बं अत्थि, एवमेसो पञ्हो सुविनिच्छितो होति, किं नु खो, महाराज, सब्बेहिपि भाजनेहि उदकं तप्पमानं सद्दायति, उदाहु एकच्चेहि येव भाजनेहि तप्पमानं सद्दायती’’ति? ‘‘न हि, भन्ते, सब्बेहिपि भाजनेहि उदकं तप्पमानं सद्दायति, एकच्चेहि येव भाजनेहि उदकं तप्पमानं सद्दायती’’ति. ‘‘तेन हि, महाराज, जहितोसि सकसमयं, पच्चागतोसि मम विसयं, नत्थि उदके जीवो वा सत्तो वा. यदि, महाराज, सब्बेहिपि भाजनेहि उदकं तप्पमानं सद्दायेय्य, युत्तमिदं ‘उदकं जीवती’ति वत्तुं. न हि, महाराज, उदकं द्वयं होति, यं सद्दायति, तं जीवति, यं न सद्दायति, तं न जीवतीति. यदि, महाराज, उदकं जीवेय्य, महन्तानं हत्थिनागानं उस्सन्नकायानं पभिन्नानं सोण्डाय उस्सिञ्चित्वा मुखे पक्खिपित्वा कुच्छिं पवेसयन्तानं, तम्पि उदकं तेसं दन्तन्तरे चिप्पियमानं सद्दायेय्य. हत्थसतिकापि महानावा गरुका भारिका अनेकसतसहस्सभारपरिपूरा महासमुद्दे विचरन्ति, ताहिपि चिप्पियमानं उदकं सद्दायेय्य. महतिमहन्तापि मच्छा अनेकसतयोजनिककाया तिमी तिमिङ्गला तिमिरपिङ्गला अब्भन्तरे निमुग्गा महासमुद्दे निवासट्ठानताय पटिवसन्ता महाउदकधारा आचमन्ति धमन्ति च, तेसम्पि तं दन्तन्तरेपि उदरन्तरेपि चिप्पियमानं उदकं सद्दायेय्य. यस्मा च खो, महाराज, एवरूपेहि एवरूपेहि महन्तेहि पटिपीळनेहि पटिपीळितं उदकं न सद्दायति तस्मापि नत्थि उदके जीवो वा सत्तो वाति, एवमेतं, महाराज, धारेही’’ति.

‘‘साधु, भन्ते नागसेन, दोसागतो पञ्हो अनुच्छविकाय विभत्तिया विभत्तो, यथा नाम, भन्ते नागसेन, महग्घं मणिरतनं छेकं आचरियं कुसलं सिक्खितं मणिकारं पापुणित्वा कित्तिं लभेय्य थोमनं पसंसं, मुत्तारतनं वा मुत्तिकं दुस्सरतनं वा दुस्सिकं, लोहितचन्दनं वा गन्धिकं पापुणित्वा कित्तिं लभेय्य थोमनं पसंसं. एवमेव खो, भन्ते नागसेन, दोसागतो [देसागतो (सी. पी.)] पञ्हो अनुच्छविकाय विभत्तिया विभत्तो, एवमेतं तथा सम्पटिच्छामी’’ति.

उदकसत्तजीवपञ्हो नवमो.

बुद्धवग्गो पठमो.

इमस्मिं वग्गे नव पञ्हा.