७. अभिसमयन्तरायकरपञ्हो

७. ‘‘भन्ते नागसेन, इध यो कोचि गिही पाराजिकं अज्झापन्नो भवेय्य, सो अपरेन समयेन पब्बाजेय्य, अत्तनापि सो न जानेय्य ‘गिहिपाराजिकं अज्झापन्नोस्मी’ति, नपि तस्स अञ्ञो कोचि आचिक्खेय्य ‘गिहिपाराजिकं अज्झापन्नोसी’ति. सो च तथत्ताय पटिपज्जेय्य, अपि नु तस्स धम्माभिसमयो भवेय्या’’ति? ‘‘न हि, महाराजा’’ति. ‘‘केन, भन्ते, कारणेना’’ति? ‘‘यो तस्स हेतु धम्माभिसमयाय, सो तस्स समुच्छिन्नो, तस्मा धम्माभिसमयो न भवती’’ति.

‘‘भन्ते नागसेन, तुम्हे भणथ ‘जानन्तस्स कुक्कुच्चं होति, कुक्कुच्चे सति आवरणं होति, आवटे चित्ते धम्माभिसमयो न होती’ति. इमस्स पन अजानन्तस्स अकुक्कुच्चजातस्स सन्तचित्तस्स विहरतो केन कारणेन धम्माभिसमयो न होति, विसमेन विसमेनेसो पञ्हो गच्छति, चिन्तेत्वा विसज्जेथा’’ति.

‘‘रुहति, महाराज, सुकट्ठे सुकलले मण्डखेत्ते सारदं सुखसयितं बीज’’न्ति? ‘‘आम, भन्ते’’ति. ‘‘अपि नु, महाराज, तञ्ञेव बीजं घनसेलसिलातले रुहेय्या’’ति? ‘‘न हि, भन्ते’’ति. ‘‘किस्स पन, महाराज, तञ्ञेव बीजं कलले रुहति, किस्स घनसेले न रुहती’’ति? ‘‘नत्थि, भन्ते, तस्स बीजस्स रुहनाय घनसेले हेतु, अहेतुना बीजं न रुहती’’ति. ‘‘एवमेव खो, महाराज, येन हेतुना तस्स धम्माभिसमयो भवेय्य, सो तस्स हेतु समुच्छिन्नो, अहेतुना धम्माभिसमयो न होति.

‘‘यथा वा पन, महाराज, दण्डलेड्डुलगुळमुग्गरा पथविया ठानमुपगच्छन्ति, अपि नु, महाराज, ते येव दण्डलेड्डुलगुळमुग्गरा गगने ठानमुपगच्छन्ती’’ति? ‘‘न हि भन्ते’’ति. ‘‘किं पनेत्थ, महाराज, कारणं, येन कारणेन ते येव दण्डलेड्डुलगुळमुग्गरा पथविया ठानमुपगच्छन्ति, केन कारणेन गगने न तिट्ठन्ती’’ति? ‘‘नत्थि, भन्ते, तेसं दण्डलेड्डुलगुळमुग्गरानं पतिट्ठानाय आकासे हेतु, अहेतुना न तिट्ठन्ती’’ति. ‘‘एवमेव खो, महाराज, तस्स तेन दोसेन अभिसमयहेतु समुच्छिन्नो, हेतुसमुग्घाते अहेतुना अभिसमयो न होतीति.

‘‘यथा वा पन, महाराज, थले अग्गि जलति, अपि नु खो, महाराज, सो येव अग्गि उदके जलती’’ति? ‘‘न हि, भन्ते’’ति. ‘‘किं पनेत्थ, महाराज, कारणं, येन कारणेन सो येव अग्गि थले जलति, केन कारणेन उदके न जलती’’ति? ‘‘नत्थि, भन्ते, अग्गिस्स जलनाय उदके हेतु, अहेतुना न जलती’’ति. ‘‘एवमेव खो, महाराज, तस्स तेन दोसेन अभिसमयहेतु समुच्छिन्नो, हेतुसमुग्घाते अहेतुना धम्माभिसमयो न होती’’ति.

‘‘भन्ते नागसेन, पुनपेतं अत्थं चिन्तेहि, न मे तत्थ चित्तसञ्ञत्ति भवति, अजानन्तस्स असति कुक्कुच्चे आवरणं होतीति, कारणेन मं सञ्ञापेही’’ति. ‘‘अपि नु, महाराज, विसं हलाहलं अजानन्तेन खायितं जीवितं हरती’’ति? ‘‘आम, भन्ते’’ति. ‘‘एवमेव खो, महाराज, अजानन्तेनपि कतं पापं अभिसमयन्तरायकरं होति.

‘‘अपि नु, महाराज, अग्गि अजानित्वा अक्कमन्तं डहती’’ति? ‘‘आम, भन्ते’’ति. ‘‘एवमेव खो, महाराज, अजानन्तेनपि कतं पापं अभिसमयन्तरायकरं होति.

‘‘अपि नु, महाराज, अजानन्तं आसीविसो डंसित्वा जीवितं हरती’’ति? ‘‘आम, भन्ते’’ति. ‘‘एवमेव खो, महाराज, अजानन्तेनपि कतं पापं अभिसमयन्तरायकरं होति.

‘‘ननु, महाराज, कालिङ्गराजा समणकोलञ्ञो सत्तरतनपरिकिण्णो हत्थिरतनमभिरुय्ह कुलदस्सनाय गच्छन्तो अजानन्तोपि नासक्खि बोधिमण्डस्स उपरितो गन्तुं, इदमेत्थ, महाराज, कारणं, येन कारणेन अजानन्तेनपि कतं पापं अभिसमयन्तरायकरं होती’’ति? ‘‘जिनभासितं, भन्ते नागसेन, कारणं न सक्का पटिक्कोसितुं, एसोवेतस्स अत्थो तथा सम्पटिच्छामी’’ति.

अभिसमयन्तरायकरपञ्हो सत्तमो.