२. गोतमिवत्थदानपञ्हो

२. ‘‘भन्ते नागसेन, भासितम्पेतं भगवता मातुच्छाय महापजापतिया गोतमिया वस्सिकसाटिकाय दीयमानाय ‘सङ्घे गोतमि देहि, सङ्घे ते दिन्ने अहञ्चेव पूजितो भविस्सामि सङ्घो चा’ति. किं नु खो, भन्ते नागसेन, तथागतो सङ्घरतनतो न भारिको न गरुको न दक्खिणेय्यो, यं तथागतो सकाय मातुच्छाय सयं पिञ्जितं [पिच्छितं (सी. पी.)] सयं लुञ्चितं सयं पोथितं सयं कन्तितं सयं वायितं वस्सिकसाटिकं अत्तनो दीयमानं सङ्घस्स दापेसि. यदि, भन्ते नागसेन, तथागतो सङ्घरतनतो उत्तरो भवेय्य अधिको वा विसिट्ठो वा, ‘मयि दिन्ने महप्फलं भविस्सती’ति न तथागतो मातुच्छाय सयं पिञ्जितं सयं लुञ्चितं सयं पोथितं वस्सिकसाटिकं सङ्घे दापेय्य, यस्मा च खो भन्ते नागसेन तथागतो अत्तानं न पत्थयति [न पत्थीयति (सी. पी.)] न उपनिस्सयति, तस्मा तथागतो मातुच्छाय तं वस्सिकसाटिकं सङ्घस्स दापेसी’’ति.

‘‘भासितम्पेतं, महाराज, भगवता मातुच्छाय महापजापतिया गोतमिया वस्सिकसाटिकाय दीयमानाय ‘सङ्घे गोतमि देहि, सङ्घे ते दिन्ने अहञ्चेव पूजितो भविस्सामि सङ्घो चा’ति. तं पन न अत्तनो पतिमाननस्स अविपाकताय न अदक्खिणेय्यताय, अपि च खो, महाराज, हितत्थाय अनुकम्पाय अनागतमद्धानं सङ्घो ममच्चयेन चित्तीकतो भविस्सतीति विज्जमाने येव गुणे परिकित्तयन्तो एवमाह ‘सङ्घे गोतमि देहि, सङ्घे ते दिन्ने अहञ्चेव पूजितो भविस्सामि सङ्घो चा’ति.

‘‘यथा, महाराज, पिता धरमानो येव अमच्चभटबलदोवारिकअनीकट्ठपारिसज्जजनमज्झे रञ्ञो सन्तिके पुत्तस्स विज्जमानं येव गुणं पकित्तेति [परिकित्तेति (क.)] ‘इध ठपितो अनागतमद्धानं जनमज्झे पूजितो भविस्सती’ति. एवमेव खो, महाराज, तथागतो हितत्थाय अनुकम्पाय अनागतमद्धानं सङ्घो ममच्चयेन चित्तीकतो भविस्सतीति विज्जमाने येव गुणे पकित्तयन्तो एवमाह ‘सङ्घे गोतमि देहि, सङ्घे ते दिन्ने अहञ्चेव पुजितो भविस्सामि सङ्घो चा’ति.

‘‘न खो, महाराज, तावतकेन वस्सिकसाटिकानुप्पदानमत्तकेन सङ्घो तथागततो अधिको नाम होति विसिट्ठो वा. यथा, महाराज, मातापितरो पुत्तानं उच्छादेन्ति परिमद्दन्ति नहापेन्ति सम्बाहेन्ति, अपि नु खो, महाराज, तावतकेन उच्छादनपरिमद्दननहापनसम्बाहनमत्तकेन ‘पुत्तो मातापितूहि अधिको नाम होति विसिट्ठो वा’ति? ‘‘न हि, भन्ते, अकामकरणीया भन्ते पुत्ता मातापितूनं, तस्मा मातापितरो पुत्तानं उच्छादनपरिमद्दननहापनसम्बाहनं करोन्ती’’ति. एवमेव खो, महाराज, न तावतकेन वस्सिकसाटिकानुप्पदानमत्तकेन सङ्घो तथागततो अधिको नाम होति विसिट्ठो वाति. अपि च तथागतो अकामकरणीयं करोन्तो मातुच्छाय तं वस्सिकसाटिकं सङ्घस्स दापेसि.

‘‘यथा वा पन, महाराज, कोचिदेव पुरिसो रञ्ञो उपायनं आहरेय्य, तं राजा उपायनं अञ्ञतरस्स भटस्स वा बलस्स वा सेनापतिस्स वा पुरोहितस्स वा ददेय्य. अपि नु खो सो, महाराज, पुरिसो तावतकेन उपायनपटिलाभमत्तकेन रञ्ञा अधिको नाम होति विसिट्ठो वा’’ति? ‘‘न हि, भन्ते, राजभत्तिको, भन्ते, सो पुरिसो राजूपजीवी, तट्ठाने ठपेन्तो राजा उपायनं देती’’ति. ‘‘एवमेव खो, महाराज, न तावतकेन वस्सिकसाटिकानुप्पदानमत्तकेन सङ्घो तथागततो अधिको नाम होति विसिट्ठो वा, अथ खो तथागतभत्तिको तथागतूपजीवी. तट्ठाने ठपेन्तो तथागतो सङ्घस्स वस्सिकसाटिकं दापेसि.

‘‘अपि च, महाराज, तथागतस्स एवं अहोसि ‘सभावपटिपूजनीयो सङ्घो, मम सन्तकेन सङ्घं पटिपूजेस्सामी’ति सङ्घस्स वस्सिकसाटिकं दापेसि, न, महाराज, तथागतो अत्तनो येव पटिपूजनं वण्णेति, अथ खो ये लोके पटिपूजनारहा, तेसम्पि तथागतो पटिपूजनं वण्णेति.

‘‘भासितम्पेतं, महाराज, भगवता देवातिदेवेन मज्झिमनिकायवरलञ्छके धम्मदायादधम्मपरियाये अप्पिच्छप्पटिपत्तिं पकित्तयमानेन ‘असु येव मे पुरिमो भिक्खु पुज्जतरो च पासंसतरो चा’ति. ‘‘नत्थि, महाराज, भवेसु कोचि सत्तो तथागततो दक्खिणेय्यो वा उत्तरो वा अधिको वा विसिट्ठो वा, तथागतोव उत्तरो अधिको विसिट्ठो.

‘‘भासितम्पेतं, महाराज, संयुत्तनिकायवरे माणवगामिकेन देवपुत्तेन भगवतो पुरतो ठत्वा देवमनुस्समज्झे –

‘‘‘विपुलो राजगहीयानं [राजगहिकानं (क.) सं. नि. १.१११ पस्सितब्बं], गिरि सेट्ठो पवुच्चति;

सेतो हिमवतं सेट्ठो, आदिच्चो अघगामिनं.

‘‘‘समुद्दो उदधिनं सेट्ठो, नक्खत्तानञ्च चन्दिमा;

सदेवकस्स लोकस्स, बुद्धो अग्गो पवुच्चती’ति.

‘‘ता खो पनेता, महाराज, माणवगामिकेन देवपुत्तेन गाथा सुगीता न दुग्गीता, सुभासिता न दुब्भासिता, अनुमता च भगवता, ननु, महाराज, थेरेनपि सारिपुत्तेन धम्मसेनापतिना भणितं –

‘‘‘एको मनोपसादो; सरणगमनमञ्जलिपणामो वा;

उस्सहते तारयितुं, मारबलनिसूदने बुद्धे’ति.

‘‘भगवता च भणितं देवातिदेवेन ‘एकपुग्गलो, भिक्खवे, लोके उप्पज्जमानो उप्पज्जति बहुजनहिताय बहुजनसुखाय लोकानुकम्पाय अत्थाय हिताय सुखाय देवमनुस्सानं. कतमो एकपुग्गलो? तथागतो अरहं सम्मासम्बुद्धो…पे… देवमनुस्सान’’’न्ति. ‘‘साधु, भन्ते नागसेन, एवमेतं तथा सम्पटिच्छामी’’ति.

गोतमिवत्थदानपञ्हो दुतियो.