६. मेत्ताभावनानिसंसपञ्हो

६. ‘‘भन्ते नागसेन, भासितम्पेतं भगवता ‘मेत्ताय, भिक्खवे, चेतोविमुत्तिया आसेविताय भाविताय बहुलीकताय यानीकताय वत्थुकताय अनुट्ठिताय परिचिताय सुसमारद्धाय एकादसानिसंसा पाटिकङ्खा. कतमे एकादस? सुखं सुपति, सुखं पटिबुज्झति, न पापकं सुपिनं पस्सति, मनुस्सानं पियो होति, अमनुस्सानं पियो होति, देवता रक्खन्ति, नास्स अग्गि वा विसं वा सत्थं वा कमति [सत्थं कमति (स्या.) अ. नि. ११.१५ पस्सितब्बं], तुवटं चित्तं समाधियति, मुखवण्णो विप्पसीदति, असम्मूळ्हो कालं करोति, उत्तरिं अप्पटिविज्झन्तो ब्रह्मलोकूपगो होती’ति. पुन च तुम्हे भणथ ‘सामो कुमारो मेत्ताविहारी मिगसङ्घेन परिवुतो पवने विचरन्तो पीळियक्खेन रञ्ञा विद्धो विसपीतेन सल्लेन तत्थेव मुच्छितो पतितो’ति.

‘‘यदि, भन्ते नागसेन, भगवता भणितं ‘मेत्ताय भिक्खवे…पे… ब्रह्मलोकूपगो होती’ति, तेन हि ‘‘सामो कुमारो मेत्ताविहारी मिगसङ्घेन परिवुतो पवने विचरन्तो पीळियक्खेन रञ्ञा विद्धो विसपीतेन सल्लेन तत्थेव मुच्छितो पतितो’ति यं वचनं, तं मिच्छा. यदि सामो कुमारो मेत्ताविहारी मिगसङ्घेन परिवुतो पवने विचरन्तो पीळियक्खेन रञ्ञा विद्धो विसपीतेन सल्लेन तत्थेव मुच्छितो पतितो, तेन हि ‘मेत्ताय, भिक्खवे…पे… सत्थं वा कमती’ति तम्पि वचनं मिच्छा. अयम्पि उभतो कोटिको पञ्हो सुनिपुणो परिसण्हो सुखुमो गम्भीरो, अपि सुनिपुणानं मनुजानं गत्ते सेदं मोचेय्य, सो तवानुप्पत्तो, विजटेहि तं महाजटाजटितं, अनागतानं जिनपुत्तानं चक्खुं देहि निब्बाहनाया’’ति.

‘‘भासितम्पेतं, महाराज, भगवता ‘मेत्ताय भिक्खवे…पे... सत्थं वा कमती’ति. सामो च कुमारो मेत्ताविहारी मिगसङ्घेन परिवुतो पवने विचरन्तो पीळियक्खेन रञ्ञा विद्धो विसपीतेन सल्लेन तत्थेव मुच्छितो पतितो, तत्थ पन, महाराज, कारणं अत्थि. कतमं तत्थ कारणं? नेते, महाराज, गुणा पुग्गलस्स, मेत्ताभावनायेते गुणा, सामो, महाराज, कुमारो घटं उक्खिपन्तो तस्मिं खणे मेत्ताभावनाय पमत्तो अहोसि.

‘‘यस्मिं, महाराज, खणे पुग्गलो मेत्तं समापन्नो होति, न तस्स पुग्गलस्स तस्मिं खणे अग्गि वा विसं वा सत्थं वा कमति. तस्स ये केचि अहितकामा उपगन्त्वा तं न पस्सन्ति, न तस्मिं ओकासं लभन्ति. नेते, महाराज, गुणा पुग्गलस्स, मेत्ताभावनायेते गुणा. इध, महाराज, पुरिसो सङ्गामसूरो अभेज्जकवचजालिकं सन्नय्हित्वा सङ्गामं ओतरेय्य, तस्स सरा खित्ता उपगन्त्वा पतन्ति विकिरन्ति, न तस्मिं ओकासं लभन्ति, नेसो, महाराज, गुणो सङ्गामसूरस्स, अभेज्जकवचजालिकायेसो गुणो, यस्स सरा खित्ता उपगन्त्वा पतन्ति विकिरन्ति. एवमेव खो, महाराज, नेते गुणा पुग्गलस्स, मेत्ताभावनायेते गुणा.

‘‘यस्मिं, महाराज, खणे पुग्गलो मेत्तं समापन्नो होति, न तस्स पुग्गलस्स तस्मिं खणे अग्गि वा विसं वा सत्थं वा कमति. तस्स ये केचि अहितकामा उपगन्त्वा तं न पस्सन्ति, तस्मिं ओकासं न लभन्ति, नेते, महाराज, गुणा पुग्गलस्स, मेत्ताभावनायेते गुणा. इध पन, महाराज, पुरिसो दिब्बं अन्तरधानं मूलं हत्थे करेय्य, याव तं मूलं तस्स हत्थगतं होति, ताव न अञ्ञो कोचि पकतिमनुस्सो तं पुरिसं पस्सति. नेसो, महाराज, गुणो पुरिसस्स, मूलस्सेसो गुणो अन्तरधानस्स, यं सो पकतिमनुस्सानं चक्खुपथे न दिस्सति. एवमेव खो, महाराज, नेते गुणा पुग्गलस्स, मेत्ताभावनायेते गुणा.

‘‘यस्मिं, महाराज, खणे पुग्गलो मेत्तं समापन्नो होति, न तस्स पुग्गलस्स तस्मिं खणे अग्गि वा विसं वा सत्थं वा कमति. तस्स ये केचि अहितकामा उपगन्त्वा तं न पस्सन्ति, न तस्मिं ओकासं लभन्ति. नेते, महाराज, गुणा पुग्गलस्स, मेत्ताभावनायेते गुणा. यथा वा पन, महाराज, पुरिसं सुकतं महालेणमनुप्पविट्ठं महतिमहामेघो अभिवस्सन्तो न सक्कोति तेमयितुं, नेसो, महाराज, गुणो पुरिसस्स, महालेणस्सेसो गुणो, यं महामेघो अभिवस्समानो न तं तेमेति. एवमेव खो, महाराज, नेते गुणा पुग्गलस्स, मेत्ताभावनायेते गुणा.

‘‘यस्मिं, महाराज, खणे पुग्गलो मेत्तं समापन्नो होति, न तस्स पुग्गलस्स तस्मिं खणे अग्गि वा विसं वा सत्थं वा कमति. तस्स ये केचि अहितकामा उपगन्त्वा तं न पस्सन्ति, न तस्स सक्कोन्ति अहितं कातुं नेते, महाराज, गुणा पुग्गलस्स, मेत्ताभावनायेते गुणा’’ति. ‘‘अच्छरियं, भन्ते नागसेन, अब्भुतं भन्ते नागसेन, सब्बपापनिवारणा मेत्ताभावना’’ति. ‘‘सब्बकुसलगुणावहा, महाराज, मेत्ताभावना हितानम्पि अहितानम्पि, ये ते सत्ता विञ्ञाणबद्धा, सब्बेसं महानिसंसा मेत्ताभावना संविभजितब्बा’’ति.

मेत्ताभावनानिसंसपञ्हो छट्ठो.