१. इद्धिकम्मविपाकपञ्हो

१. ‘‘भन्ते नागसेन, भासितम्पेतं भगवता ‘एतदग्गं, भिक्खवे, मम सावकानं भिक्खूनं इद्धिमन्तानं यदिदं महामोग्गल्लानो’ति. पुन च किर सो लगुळेहि परिपोथितो भिन्नसीसो सञ्चुण्णितट्ठिमंसधमनिछिन्नपरिगत्तो परिनिब्बुतो [धमनिमज्जपरिकत्तो (सी. पी.), धम्मनिमिञ्जपरिगत्तो (स्या.)]. यदि, भन्ते नागसेन, थेरो महामोग्गल्लानो इद्धिया कोटिं गतो, तेन हि लगुळेहि पोथितो परिनिब्बुतोति यं वचनं, तं मिच्छा. यदि लगुळेहि परिपोथितो परिनिब्बुतो, तेन हि इद्धिया कोटिं गतोति तम्पि वचनं मिच्छा. किं न समत्थो इद्धिया अत्तनो उपघातं अपनयितुं, सदेवकस्सपि लोकस्स पटिसरणं भवितुं अरहोति? अयम्पि उभतो कोटिको पञ्हो तवानुप्पत्तो, सो तया निब्बाहितब्बो’’ति.

‘‘भासितम्पेतं, महाराज, भगवता ‘एतदग्गं, भिक्खवे, मम सावकानं भिक्खूनं इद्धिमन्तानं यदिदं महामोग्गल्लानो’ति. आयस्मा च महामोग्गल्लानो लगुळहतो परिनिब्बुतो, तञ्च पन कम्माधिग्गहितेना’’ति.

‘‘ननु, भन्ते नागसेन, इद्धिमतो इद्धिविसयोपि कम्मविपाकोपि द्वे अचिन्तिया, अचिन्तियेन अचिन्तियं अपनयितब्बं. यथा नाम, भन्ते, केचि फलकामा कपित्थेन कपित्थं पोथेन्ति, अम्बेन अम्बं पोथेन्ति, एवमेव खो, भन्ते नागसेन, अचिन्तियेन अचिन्तियं पोथयित्वा अपनेतब्ब’’न्ति? ‘‘अचिन्तियानम्पि, महाराज, एकं अधिमत्तं बलवतरं, यथा, महाराज, महिया राजानो होन्ति समजच्चा, समजच्चानम्पि तेसं एको सब्बे अभिभवित्वा आणं पवत्तेति. एवमेव खो, महाराज, तेसं अचिन्तियानं कम्मविपाकं येव अधिमत्तं बलवतरं, कम्मविपाकं येव सब्बे अभिभविय आणं पवत्तेति, कम्माधिग्गहितस्स अवसेसा किरिया ओकासं न लभन्ति.

‘‘इध पन, महाराज, कोचि पुरिसो किस्मिञ्चिदेव पकरणे अपरज्झति, न तस्स माता वा पिता वा भगिनी वा भातरो वा सखी वा सहायका वा [भगिनिभातरो वा सखिसहायका वा (सी. पी. क.)] तायन्ति, अथ खो राजा येव तत्थ अभिभविय आणं पवत्तेति. किं तत्थ कारणं? अपराधिकता. एवमेव खो, महाराज, तेसं अचिन्तियानं कम्मविपाकं येव अधिमत्तं बलवतरं, कम्मविपाकं येव सब्बे अभिभविय आणं पवत्तेति, कम्माधिग्गहितस्स अवसेसा किरिया ओकासं न लभन्ति.

‘‘यथा वा पन, महाराज, महिया दवडाहे समुट्ठिते घटसहस्सम्पि उदकं न सक्कोति निब्बापेतुं, अथ खो अग्गि येव तत्थ अभिभविय आणं पवत्तेति. किं तत्थ कारणं? बलवता तेजस्स. एवमेव खो, महाराज, तेसं अचिन्तियानं कम्मविपाकं येव अधिमत्तं बलवतरं, कम्मविपाकं येव सब्बे अभिभविय आणं पवत्तेति, कम्माधिग्गहितस्स अवसेसा किरिया ओकासं न लभन्ति, तस्मा, महाराज, आयस्मतो महामोग्गल्लानस्स कम्माधिग्गहितस्स लगुळेहि पोथियमानस्स इद्धिया समन्नाहारो नाहोसी’’ति. ‘‘साधु, भन्ते नागसेन, एवमेतं तथा सम्पटिच्छामी’’ति.

इद्धिकम्मविपाकपञ्हो पठमो.