४. फरुसवाचाभावपञ्हो

४. ‘‘भन्ते नागसेन, भासितम्पेतं थेरेन सारिपुत्तेन धम्मसेनापतिना ‘परिसुद्धवचीसमाचारो आवुसो तथागतो, नत्थि तथागतस्स वचीदुच्चरितं, यं तथागतो रक्खेय्य ‘मा मे इदं परो अञ्ञासी’ति. पुन च तथागतो थेरस्स सुदिन्नस्स कलन्दपुत्तस्स अपराधे पाराजिकं पञ्ञपेन्तो फरुसाहि वाचाहि मोघपुरिसवादेन समुदाचरि, तेन च सो थेरो मोघपुरिसवादेन मङ्कुचित्तवसेन रुन्धितत्ता विप्पटिसारी नासक्खि अरियमग्गं पटिविज्झितुं. यदि, भन्ते नागसेन, परिसुद्धवचीसमाचारो तथागतो, नत्थि तथागतस्स वचीदुच्चरितं, तेन हि तथागतेन थेरस्स सुदिन्नस्स कलन्दपुत्तस्स अपराधे मोघपुरिसवादेन समुदाचिण्णन्ति यं वचनं, तं मिच्छा. यदि भगवता थेरस्स सुदिन्नस्स कलन्दपुत्तस्स अपराधे मोघपुरिसवादेन समुदाचिण्णं, तेन हि परिसुद्धवचीसमाचारो तथागतो, नत्थि तथागतस्स वचीदुच्चरितन्ति तम्पि वचनं मिच्छा. अयम्पि उभतो कोटिको पञ्हो तवानुप्पत्तो, सो तया निब्बाहितब्बो’’ति.

‘‘भासितम्पेतं, महाराज, थेरेन सारिपुत्तेन धम्मसेनापतिना ‘परिसुद्धवचीसमाचारो आवुसो तथागतो, नत्थि तथागतस्स वचीदुच्चरितं, यं तथागतो रक्खेय्य ‘मा मे इदं परो अञ्ञासी’ति. आयस्मतो च सुदिन्नस्स कलन्दपुत्तस्स अपराधे पाराजिकं पञ्ञपेन्तेन भगवता मोघपुरिसवादेन समुदाचिण्णं, तञ्च पन अदुट्ठचित्तेन असारम्भेन याथावलक्खणेन. किञ्च तत्थ याथावलक्खणं, यस्स, महाराज, पुग्गलस्स इमस्मिं अत्तभावे चतुसच्चाभिसमयो न होति, तस्स पुरिसत्तनं मोघं अञ्ञं कयिरमानं अञ्ञेन सम्भवति, तेन वुच्चति ‘मोघपुरिसो’ति. इति, महाराज, भगवता आयस्मतो सुदिन्नस्स कलन्दपुत्तस्स सताववचनेन समुदाचिण्णं, नो अभूतवादेना’’ति.

‘‘सभावम्पि, भन्ते नागसेन, यो अक्कोसन्तो भणति, तस्स मयं कहापणं दण्डं धारेम, अपराधो येव सो वत्थुं निस्साय विसुं वोहारं आचरन्तो अक्कोसती’’ति. ‘‘अत्थि पन, महाराज, सुतपुब्बं तया खलितस्स अभिवादनं वा पच्चुट्ठानं वा सक्कारं वा उपायनानुप्पदानं वा’’ति? ‘‘न हि, भन्ते, यतो कुतोचि यत्थ कत्थचि खलितो, सो परिभासनारहो होति तज्जनारहो, उत्तमङ्गम्पिस्स छिन्दन्ति हनन्तिपि बन्धन्तिपि घातेन्तिपि झापेन्तिपी’’ति [जापेन्तिपीति (सी. पी.)]. ‘‘तेन हि, महाराज, भगवता किरिया येव कता, नो अकिरिया’’ति.

‘‘किरियम्पि, भन्ते नागसेन, कुरुमानेन पतिरूपेन कातब्बं अनुच्छविकेन, सवनेनपि, भन्ते नागसेन, तथागतस्स सदेवको लोको ओत्तप्पति हिरियति भिय्यो दस्सनेन ततुत्तरिं उपसङ्कमनेन पयिरुपासनेना’’ति. ‘‘अपि नु खो, महाराज, तिकिच्छको अभिसन्ने काये कुपिते दोसे सिनेहनीयानि भेसज्जानि देती’’ति? ‘‘न हि, भन्ते, तिण्हानि लेखनीयानि भेसज्जानि देती’’ति. ‘‘एवमेव खो, महाराज, तथागतो सब्बकिलेसब्याधिवूपसमाय अनुसिट्ठिं देति, फरुसापि, महाराज, तथागतस्स वाचा सत्ते सिनेहयति, मुदुके करोति. यथा, महाराज, उण्हम्पि उदकं यं किञ्चि सिनेहनीयं सिनेहयति, मुदुकं करोति, एवमेव खो, महाराज, फरुसापि तथागतस्स वाचा अत्थवती होति करुणासहगता. यथा, महाराज, पितुवचनं पुत्तानं अत्थवन्तं होति करुणासहगतं, एवमेव खो, महाराज, फरुसापि तथागतस्स वाचा अत्थवती होति करुणासहगता. फरुसापि, महाराज, तथागतस्स वाचा सत्तानं किलेसप्पहाना [किलेसप्पहानाय (सी.)] होति. यथा, महाराज, दुग्गन्धम्पि गोमुत्तं पीतं विरसम्पि अगदं खायितं सत्तानं ब्याधिं हनति, एवमेव खो, महाराज, फरुसापि तथागतस्स वाचा अत्थवती करुणासहगता. यथा, महाराज, महन्तोपि तूलपुञ्जो [तूलपिचु (सी. स्या.)] परस्स काये निपतित्वा रुजं न करोति, एवमेव खो, महाराज, फरुसापि तथागतस्स वाचा न कस्सचि दुक्खं उप्पादेती’’ति. ‘‘सुविनिच्छितो, भन्ते नागसेन, पञ्हो बहूहि कारणेहि, साधु, भन्ते नागसेन, एवमेतं तथा सम्पटिच्छामी’’ति.

फरुसवाचाभावपञ्हो चतुत्थो.