११. अहिंसानिग्गहपञ्हो

११. ‘‘भन्ते नागसेन, भासितम्पेतं भगवता ‘अहिंसयं परं लोके, पियो होहिसि मामको’ति. पुन च भणितं ‘निग्गण्हे निग्गहारहं, पग्गण्हे पग्गहारह’न्ति. निग्गहो नाम, भन्ते नागसेन, हत्थच्छेदो पादच्छेदो वधो बन्धनं कारणा मारणं सन्ततिविकोपनं, न एतं वचनं भगवतो युत्तं, न च भगवा अरहति एतं वचनं वत्तुं. यदि, भन्ते नागसेन, भगवता भणितं ‘अहिंसयं परं लोके, पियो होहिसि मामको’’ति, तेन हि ‘‘निग्गण्हे निग्गहारहं, पग्गण्हे पग्गहारह’’न्ति यं वचनं, तं मिच्छा. यदि तथागतेन भणितं ‘‘निग्गण्हे निग्गहारहं, पग्गण्हे पग्गहारह’’न्ति, तेन हि ‘‘अहिंसयं परं लोके, पियो होहिसि मामको’’ति तम्पि वचनं मिच्छा. अयम्पि उभतो कोटिको पञ्हो तवानुप्पत्तो, सो तया निब्बाहितब्बो’’ति.

‘‘भासितम्पेतं, महाराज, भगवता ‘अहिंसयं परं लोके, पियो होहिसि मामको’ति, भणितञ्च ‘निग्गण्हे निग्गहारहं, पग्गण्हे पग्गहारह’न्ति. ‘अहिंसयं परं लोके, पियो होहिसि मामको’ति सब्बेसं, महाराज, तथागतानं अनुमतं एतं, एसा अनुसिट्ठि, एसा धम्मदेसना, धम्मो हि, महाराज, अहिंसालक्खणो, सभाववचनं एतं. यं पन, महाराज, तथागतो आह ‘निग्गण्हे निग्गहारहं, पग्गण्हे पग्गहारह’न्ति, भासा एसा, उद्धतं, महाराज, चित्तं निग्गहेतब्बं, लीनं चित्तं पग्गहेतब्बं. अकुसलं चित्तं निग्गहेतब्बं, कुसलं चित्तं पग्गहेतब्बं. अयोनिसो मनसिकारो निग्गहेतब्बो, योनिसो मनसिकारो पग्गहेतब्बो. मिच्छापटिपन्नो निग्गहेतब्बो, सम्मापटिपन्नो पग्गहेतब्बो. अनरियो निग्गहेतब्बो अरियो पग्गहेतब्बो. चोरो निग्गहेतब्बो, अचोरो पग्गहेतब्बो’’ति.

‘‘होतु, भन्ते नागसेन, इदानि त्वं पच्चागतोसि मम विसयं, यमहं पुच्छामि, सो मे अत्थो उपगतो. चोरो पन, भन्ते नागसेन, निग्गण्हन्तेन कथं निग्गहेतब्बो’’ति? ‘‘चोरो, महाराज, निग्गण्हन्तेन एवं निग्गहेतब्बो, परिभासनीयो परिभासितब्बो, दण्डनीयो दण्डेतब्बो, पब्बाजनीयो पब्बाजेतब्बो, बन्धनीयो बन्धितब्बो, घातनीयो घातेतब्बो’’ति. ‘‘यं पन, भन्ते नागसेन, चोरानं घातनं, तं तथागतानं अनुमत’’न्ति? ‘‘न हि, महाराजा’’ति. ‘‘किस्स पन चोरो अनुसासनीयो अनुमतो तथागतान’’न्ति? ‘‘यो सो, महाराज, घातीयति, न सो तथागतानं अनुमतिया घातीयति, सयंकतेन सो घातीयति, अपि च धम्मानुसिट्ठिया अनुसासीयति, सक्का पन, महाराज, तया पुरिसं अकारकं अनपराधं वीथियं चरन्तं गहेत्वा घातयितु’’न्ति? ‘‘न सक्का, भन्ते’’ति. ‘‘केन कारणेन, महाराजा’’ति? ‘‘अकारकत्ता, भन्ते’’ति. ‘‘एवमेव खो, महाराज, न चोरो तथागतानं अनुमतिया हञ्ञति, सयंकतेन सो हञ्ञति, किं पनेत्थ अनुसासको किञ्चि दोसं आपज्जती’’ति? ‘‘न हि भन्ते’’ति. ‘‘तेन हि, महाराज, तथागतानं अनुसिट्ठि सम्मानुसिट्ठि होती’’ति. ‘‘साधु, भन्ते नागसेन, एवमेतं तथा सम्पटिच्छामी’’ति.

अहिंसानिग्गहपञ्हो एकादसमो.