५. बुद्धलाभन्तरायपञ्हो

५. ‘‘भन्ते नागसेन, तुम्हे भणथ ‘लाभी तथागतो चीवरपिण्डपातसेनासनगिलानप्पच्चयभेसज्जपरिक्खारान’न्ति. पुन च तथागतो पञ्चसालं ब्राह्मणगामं पिण्डाय पविसित्वा किञ्चिदेव अलभित्वा यथाधोतेन पत्तेन निक्खन्तोति. यदि, भन्ते नागसेन, तथागतो लाभी चीवरपिण्डपातसेनासनगिलानप्पच्चयभेसज्जपरिक्खारानं, तेन हि पञ्चसालं ब्राह्मणगामं पिण्डाय पविसित्वा किञ्चिदेव अलभित्वा यथाधोतेन पत्तेन निक्खन्तोति यं वचनं, तं मिच्छा. यदि पञ्चसालं ब्राह्मणगामं पिण्डाय पविसित्वा किञ्चिदेव अलभित्वा यथाधोतेन पत्तेन निक्खन्तो, तेन हि लाभी तथागतो चीवरपिण्डपातसेनासनगिलानप्पच्चयभेसज्जपरिक्खारानन्ति तम्पि वचनं मिच्छा. अयम्पि उभतो कोटिको पञ्हो सुमहन्तो दुन्निब्बेठो तवानुप्पत्तो, सो तया निब्बाहितब्बो’’ति.

‘‘लाभी, महाराज, तथागतो चीवरपिण्डपातसेनासनगिलानप्पच्चयभेसज्जपरिक्खारानं, पञ्चसालञ्च ब्राह्मणगामं पिण्डाय पविसित्वा किञ्चिदेव अलभित्वा यथाधोतेन पत्तेन निक्खन्तो, तञ्च पन मारस्स पापिमतो कारणा’’ति. ‘‘तेन हि, भन्ते नागसेन, भगवतो गणनपथं वीतिवत्तकप्पे [गणनपथवीतिवत्ते कप्पे (सी.)] अभिसङ्खतं कुसलं किन्ति निट्ठितं, अधुनुट्ठितेन मारेन पापिमता तस्स कुसलस्स बलवेगं [तं कुसलबलवेगविप्फारं (सी.)] किन्ति पिहितं, तेन हि, भन्ते नागसेन, तस्मिं वत्थुस्मिं द्वीसु ठानेसु उपवादो आगच्छति, कुसलतोपि अकुसलं बलवतरं होति, बुद्धबलतोपि मारबलं बलवतरं होतीति, तेन हि रुक्खस्स मूलतोपि अग्गं भारतरं होति, गुणसम्परिकिण्णतोपि पापियं बलवतरं होती’’ति. ‘‘न, महाराज, तावतकेन कुसलतोपि अकुसलं बलवतरं नाम होति, न बुद्धबलतोपि मारबलं बलवतरं नाम होति. अपि चेत्थ कारणं इच्छितब्बं.

‘‘यथा, महाराज, पुरिसो रञ्ञो चक्कवत्तिस्स मधुं वा मधुपिण्डिकं वा अञ्ञं वा उपायनं अभिहरेय्य, तमेनं रञ्ञो द्वारपालो एवं वदेय्य ‘अकालो, भो, अयं रञ्ञो दस्सनाय, तेन हि, भो, तव उपायनं गहेत्वा सीघसीघं पटिनिवत्त, पुरे तव राजा दण्डं धारेस्सती’ति [मा ते राजा दण्डं पापेय्याति (सी.)]. ततो सो पुरिसो दण्डभया तसितो उब्बिग्गो तं उपायनं आदाय सीघसीघं पटिनिवत्तेय्य, अपि नु खो सो, महाराज, राजा चक्कवत्ती तावतकेन उपायनविकलमत्तकेन द्वारपालतो दुब्बलतरो नाम होति, अञ्ञं वा पन किञ्चि उपायनं न लभेय्या’’ति? ‘‘न हि, भन्ते, इस्सापकतो सो, भन्ते, द्वारपालो उपायनं निवारेसि, अञ्ञेन पन द्वारेन सतसहस्सगुणम्पि रञ्ञो उपायनं उपेती’’ति. ‘‘एवमेव खो, महाराज, इस्सापकतो मारो पापिमा पञ्चसालके ब्राह्मणगहपतिके अन्वाविसि, अञ्ञानि पन अनेकानि देवतासतसहस्सानि अमतं दिब्बं ओजं गहेत्वा उपगतानि ‘भगवतो काये ओजं ओदहिस्सामा’ति भगवन्तं नमस्समानानि पञ्जलिकानि ठितानी’’ति.

‘‘होतु, भन्ते नागसेन, सुलभा भगवतो चत्तारो पच्चया लोके उत्तमपुरिसस्स, याचितोव भगवा देवमनुस्सोहि चत्तारो पच्चये परिभुञ्जति, अपि च खो पन मारस्स यो अधिप्पायो, सो तावतकेन सिद्धो, यं सो भगवतो भोजनस्स अन्तरायमकासि. एत्थ मे, भन्ते, कङ्खा न छिज्जति, विमतिजातोहं तत्थ संसयपक्खन्दो. न मे तत्थ मानसं पक्खन्दति, यं तथागतस्स अरहतो सम्मासम्बुद्धस्स सदेवके लोके अग्गपुग्गलवरस्स कुसलवरपुञ्ञसम्भवस्स असमसमस्स अनुपमस्स अप्पटिसमस्स छवकं लामकं परित्तं पापं अनरियं विपन्नं मारो लाभन्तरायमकासी’’ति.

‘‘चत्तारो खो, महाराज, अन्तराया अदिट्ठन्तरायो उद्दिस्स कतन्तरायो उपक्खटन्तरायो परिभोगन्तरायोति. तत्थ कतमो अदिट्ठन्तरायो? अनोदिस्स अदस्सनेन अनभिसङ्खतं कोचि अन्तरायं करोति ‘किं परस्स दिन्नेना’ति, अयं अदिट्ठन्तरायो नाम.

‘‘कतमो उद्दिस्स कतन्तरायो? इधेकच्चं पुग्गलं उपदिसित्वा उद्दिस्स भोजनं पटियत्तं होति, तं कोचि अन्तरायं करोति, अयं उद्दिस्स कतन्तरायो नाम.

‘‘कतमो उपक्खटन्तरायो? इध यं किञ्चि उपक्खटं होति अप्पटिग्गहितं, तत्थ कोचि अन्तरायं करोति, अयं उपक्खटन्तरायो नाम.

‘‘कतमो परिभोगन्तरायो? इध यं किञ्चि परिभोगं, तत्थ कोचि अन्तरायं करोति, अयं परिभोगन्तरायो नाम. इमे खो, महाराज, चत्तारो अन्तराया.

‘‘यं पन मारो पापिमा पञ्चसालके ब्राह्मणगहपतिके अन्वाविसि, तं नेव भगवतो परिभोगं न उपक्खटं न उद्दिस्सकतं, अनागतं असम्पत्तं अदस्सनेन अन्तरायं कतं, तं पन नेकस्स भगवतो येव, अथ खो ये ते तेन समयेन निक्खन्ता अब्भागता, सब्बेपि ते तं दिवसं भोजनं न लभिंसु, नाहं तं, महाराज, पस्सामि सदेवके लोके समारके सब्रह्मके सस्समणब्राह्मणिया पजाय सदेवमनुस्साय, यो तस्स भगवतो उद्दिस्स कतं उपक्खटं परिभोगं अन्तरायं करेय्य. सचे कोचि इस्साय उद्दिस्स कतं उपक्खटं परिभोगं अन्तरायं करेय्य, फलेय्य तस्स मुद्धा सतधा वा सहस्सधा वा.

‘‘चत्तारोमे, महाराज, तथागतस्स केनचि अनावरणीया गुणा. कतमे चत्तारो? लाभो, महाराज, भगवतो उद्दिस्स कतो उपक्खटो न सक्का केनचि अन्तरायं कातुं; सरीरानुगता, महाराज, भगवतो ब्यामप्पभा न सक्का केनचि अन्तरायं कातुं; सब्बञ्ञुतं, महाराज, भगवतो ञाणरतनं न सक्का केनचि अन्तरायं कातुं; जीवितं, महाराज, भगवतो न सक्का केनचि अन्तरायं कातुं. इमे खो, महाराज, चत्तारो तथागतस्स केनचि अनावरणीया गुणा, सब्बेपेते, महाराज, गुणा एकरसा अरोगा अकुप्पा अपरूपक्कमा अफुसानि किरियानि. अदस्सनेन, महाराज, मारो पापिमा निलीयित्वा पञ्चसालके ब्राह्मणगहपतिके अन्वाविसि.

‘‘यथा, महाराज, रञ्ञो पच्चन्ते देसे विसमे अदस्सनेन निलीयित्वा चोरा पन्थं दूसेन्ति. यदि पन राजा ते चोरे पस्सेय्य, अपि नु खो ते चोरा सोत्थिं लभेय्यु’’न्ति? ‘‘न हि, भन्ते, फरसुना फालापेय्य सतधा वा सहस्सधा वा’’ति. ‘‘एवमेव खो, महाराज, अदस्सनेन मारो पापिमा निलीयित्वा पञ्चसालके ब्राह्मणगहपतिके अन्वाविसि.

‘‘यथा वा पन, महाराज, इत्थी सपतिका अदस्सनेन निलीयित्वा परपुरिसं सेवति, एवमेव खो, महाराज, अदस्सनेन मारो पापिमा निलीयित्वा पञ्चसालके ब्राह्मणगहपतिके अन्वाविसि. यदि, महाराज, इत्थी सामिकस्स सम्मुखा परपुरिसं सेवति, अपि नु खो सा इत्थी सोत्थिं लभेय्या’’ति? ‘‘न हि, भन्ते, हनेय्यापि तं, भन्ते, सामिको वधेय्यापि बन्धेय्यापि दासित्तं वा उपनेय्या’’ति. ‘‘एवमेव खो, महाराज, अदस्सनेन मारो पापिमा निलीयित्वा पञ्चसालके ब्राह्मणगहपतिके अन्वाविसि. यदि, महाराज, मारो पापिमा भगवतो उद्दिस्स कतं उपक्खटं परिभोगं अन्तरायं करेय्य, फलेय्य तस्स मुद्धा सतधा वा सहस्सधा वा’’ति. ‘‘एवमेतं, भन्ते नागसेन, चोरिकाय कतं मारेन पापिमता, निलीयित्वा मारो पापिमा पञ्चसालके ब्राह्मणगहपतिके अन्वाविसि. सचे सो, भन्ते, मारो पापिमा भगवतो उद्दिस्स कतं उपक्खटं परिभोगं अन्तरायं करेय्य, मुद्धा वास्स फलेय्य सतधा वा सहस्सधा वा, कायो वास्स भुसमुट्ठि विय विकिरेय्य, साधु, भन्ते नागसेन, एवमेतं तथा सम्पटिच्छामी’’ति.

बुद्धलाभन्तरायपञ्हो पञ्चमो.