१५. विञ्ञाणनानत्थपञ्हो
१५. राजा आह ‘‘भन्ते नागसेन, ‘विञ्ञाण’न्ति वा ‘पञ्ञा’ति वा ‘भूतस्मिं जीवो’ति वा इमे धम्मा नानत्था चेव नानाब्यञ्जना च, उदाहु एकत्था ब्यञ्जनमेव नान’’न्ति? ‘‘विजाननलक्खणं, महाराज, विञ्ञाणं, पजाननलक्खणा पञ्ञा, भूतस्मिं जीवो नुपलब्भती’’ति. ‘‘यदि जीवो नुपलब्भति, अथ को चरहि चक्खुना रूपं पस्सति, सोतेन सद्दं सुणाति, घानेन गन्धं घायति, जिव्हाय रसं सायति, कायेन फोट्ठब्बं फुसति, मनसा धम्मं विजानाती’’ति? थेरो आह ‘‘यदि जीवो चक्खुना रूपं पस्सति…पे… मनसा धम्मं विजानाति, सो जीवो चक्खुद्वारेसु उप्पाटितेसु महन्तेन आकासेन बहिमुखो सुट्ठुतरं रूपं पस्सेय्य, सोतेसु उप्पाटितेसु, घाने उप्पाटिते, जिव्हाय उप्पाटिताय, काये उप्पाटिते महन्तेन आकासेन सुट्ठुतरं सद्दं सुणेय्य, गन्धं घायेय्य, रसं सायेय्य, फोट्ठब्बं फुसेय्या’’ति? ‘‘न हि, भन्ते’’ति. ‘‘तेन हि, महाराज, भूतस्मिं जीवो नुपलब्भती’’ति.
‘‘कल्लोसि, भन्ते नागसेना’’ति.
विञ्ञाणनानत्थपञ्हो पन्नरसमो.