५. वायामकरणपञ्हो

५. राजा आह ‘‘भन्ते नागसेन, तुम्हे भणथ ‘किन्ति इमं दुक्खं निरुज्झेय्य, अञ्ञञ्च दुक्खं नुप्पज्जेय्या’ति. एतदत्था, महाराज, अम्हाकं पब्बज्जा’’ति. ‘‘किं पटिकच्चेव वायमितेन, ननु सम्पत्ते काले वायमितब्ब’’न्ति? थेरो आह ‘‘सम्पत्ते काले, महाराज, वायामो अकिच्चकरो भवति, पटिकच्चेव वायामो किच्चकरो भवती’’ति.

‘‘ओपम्मं करोही’’ति. ‘‘तं किं मञ्ञसि, महाराज, यदा त्वं पिपासितो भवेय्यासि, तदा त्वं उदपानं खणापेय्यासि, तळाकं खणापेय्यासि ‘पानीयं पिविस्सामी’ति? ‘‘न हि, भन्ते’’ति. ‘‘एवमेव खो, महाराज, सम्पत्ते काले वायामो अकिच्चकरो भवति, पटिकच्चेव वायामो किच्चकरो भवती’’ति.

‘‘भिय्यो ओपम्मं करोही’’ति. ‘‘तं किं मञ्ञसि, महाराज, यदा त्वं बुभुक्खितो भवेय्यासि, तदा त्वं खेत्तं कसापेय्यासि, सालिं रोपापेय्यासि, धञ्ञं अतिहरापेय्यासि ‘भत्तं भुञ्जिस्सामी’ति? ‘‘न हि, भन्ते’’ति. ‘‘एवमेव खो, महाराज, सम्पत्ते काले वायामो अकिच्चकरो भवति, पटिकच्चेव वायामो किच्चकरो भवतीति.

‘‘भिय्यो ओपम्मं करोही’’ति. ‘‘तं किं मञ्ञसि, महाराज, यदा ते सङ्गामो पच्चुपट्ठितो भवेय्य, तदा त्वं परिखं खणापेय्यासि, पाकारं कारापेय्यासि, गोपुरं कारापेय्यासि, अट्टालकं कारापेय्यासि, धञ्ञं अतिहरापेय्यासि, तदा त्वं हत्थिस्मिं सिक्खेय्यासि, अस्सस्मिं सिक्खेय्यासि, रथस्मिं सिक्खेय्यासि, धनुस्मिं सिक्खेय्यासि, थरुस्मिं सिक्खेय्यासी’’ति? ‘‘न हि, भन्ते’’ति. ‘‘एवमेव खो, महाराज, सम्पत्ते काले वायामो अकिच्चकरो भवति, पटिकच्चेव वायामो किच्चकरो भवति. भासितम्पेतं महाराज भगवता –

‘‘‘पटिकच्चेव तं कयिरा, यं जञ्ञा हितमत्तनो;

न साकटिकचिन्ताय, मन्ता धीरो परक्कमे.

‘‘‘यथा साकटिको मट्ठं [नाम (सी. पी. क.) सं. नि. १.१०३], समं हित्वा महापथं;

विसमं मग्गमारुय्ह, अक्खच्छिन्नोव झायति.

‘‘‘एवं धम्मा अपक्कम्म, अधम्ममनुवत्तिय;

मन्दो मच्चु मुखं पत्तो, अक्खच्छिन्नोव झायती’’’ति [सोचतीति (सब्बत्थ)].

‘‘कल्लोसि, भन्ते नागसेना’’ति.

वायामकरणपञ्हो पञ्चमो.