५. भवन्तसङ्खारजायमानपञ्हो

५. राजा आह ‘‘भन्ते नागसेन, अत्थि केचि सङ्खारा, ये अभवन्ता जायन्ती’’ति? ‘‘नत्थि, महाराज, केचि सङ्खारा, ये अभवन्ता जायन्ति, भवन्ता येव खो, महाराज, सङ्खारा जायन्ती’’ति.

‘‘ओपम्मं करोही’’ति. ‘‘तं किं मञ्ञसि, महाराज, इदं गेहं अभवन्तं जातं, यत्थ त्वं निसिन्नोसी’’ति? ‘‘नत्थि किञ्चि, भन्ते, इध अभवन्तं जातं, भवन्तं येव जातं, इमानि खो, भन्ते, दारूनि वने अहेसुं, अयञ्च मत्तिका पथवियं अहोसि, इत्थीनञ्च पुरिसानञ्च तज्जेन वायामेन एवमिदं गेहं निब्बत्त’’न्ति. ‘‘एवमेव खो, महाराज, नत्थि केचि सङ्खारा, ये अभवन्ता जायन्ति, भवन्ता येव सङ्खारा जायन्ती’’ति.

‘‘भिय्यो ओपम्मं करोही’’ति. ‘‘यथा, महाराज, ये केचि बीजगामभूतगामा पथवियं निक्खित्ता अनुपुब्बेन वुड्ढिं विरूळ्हिं वेपुल्लं आपज्जमाना पुप्फानि च फलानि च ददेय्युं, न ते रुक्खा अभवन्ता जाता, भवन्ता येव ते रुक्खा जाता. एवमेव खो, महाराज, नत्थि केचि सङ्खारा, ये अभवन्ता जायन्ति, भवन्ता येव ते सङ्खारा जायन्ती’’ति.

‘‘भिय्यो ओपम्मं करोही’’ति. ‘‘यथा, महाराज, कुम्भकारो पथविया मत्तिकं उद्धरित्वा नानाभाजनानि करोति, न तानि भाजनानि अभवन्तानि जातानि, भवन्तानि येव जातानि. एवमेव खो, महाराज, नत्थि केचि सङ्खारा, ये अभवन्ता जायन्ति, भवन्ता येव सङ्खारा जायन्ती’’ति.

‘‘भिय्यो ओपम्मं करोही’’ति. ‘‘यथा, महाराज, वीणाय पत्तं न सिया, चम्मं न सिया, दोणि न सिया, दण्डो न सिया, उपवीणो न सिया, तन्तियो न सियुं, कोणो न सिया, पुरिसस्स च तज्जो वायामो न सिया, जायेय्य सद्दो’’ति? ‘‘न हि भन्ते’’ति. ‘‘यतो च खो, महाराज, वीणाय पत्तं सिया, चम्मं सिया, दोणि सिया, दण्डो सिया, उपवीणो सिया, तन्तियो सियुं, कोणो सिया, पुरिसस्स च तज्जो वायामो सिया, जायेय्य सद्दो’’ति? ‘‘आम, भन्ते, जायेय्या’’ति. ‘‘एवमेव खो, महाराज, नत्थि केचि सङ्खारा, ये अभवन्ता जायन्ति, भवन्ता येव खो सङ्खारा जायन्ती’’ति.

‘‘भिय्यो ओपम्मं करोही’’ति. ‘‘यथा, महाराज, अरणि न सिया, अरणिपोतको न सिया, अरणियोत्तकं न सिया, उत्तरारणि न सिया, चोळकं न सिया, पुरिसस्स च तज्जो वायामो न सिया, जायेय्य सो अग्गी’’ति? ‘‘न हि भन्ते’’ति. ‘‘यतो च खो, महाराज, अरणि सिया, अरणिपोतको सिया, अरणियोत्तकं सिया, उत्तरारणि सिया, चोळकं सिया, पुरिसस्स च तज्जो वायामो सिया, जायेय्य सो अग्गी’’ति? ‘‘आम, भन्ते, जायेय्या’’ति. ‘‘एवमेव खो, महाराज, नत्थि केचि सङ्खारा, ये अभवन्ता जायन्ति, भवन्ता येव खो सङ्खारा जायन्ती’’ति.

‘‘भिय्यो ओपम्मं करोही’’ति. ‘‘यथा, महाराज, मणि न सिया, आतपो न सिया, गोमयं न सिया, जायेय्य सो अग्गी’’ति? ‘‘न हि भन्ते’’ति. ‘‘यतो च खो, महाराज, मणि सिया, आतपो सिया, गोमयं सिया, जायेय्य सो अग्गी’’ति? ‘‘आम, भन्ते, जायेय्या’’ति. ‘‘एवमेव खो, महाराज, नत्थि केचि सङ्खारा ये अभवन्ता जायन्ति, भवन्ता येव खो सङ्खारा जायन्ती’’ति.

‘‘भिय्यो ओपम्मं करोही’’ति. ‘‘यथा, महाराज, आदासो न सिया, आभा न सिया, मुखं न सिया, जायेय्य अत्ता’’ति? ‘‘न हि, भन्ते’’ति. ‘‘यतो च खो, महाराज, आदासो सिया, आभा सिया, मुखं सिया, जायेय्य अत्ता’’ति? ‘‘आम, भन्ते, जायेय्या’’ति. ‘‘एवमेव खो, महाराज, नत्थि केचि सङ्खारा, ये अभवन्ता जायन्ति, भवन्ता येव खो सङ्खारा जायन्ती’’ति.

‘‘कल्लोसि, भन्ते नागसेना’’ति.

भवन्तसङ्खारजायमानपञ्हो पञ्चमो.