६. नामरूपएकत्तनानत्तपञ्हो

६. राजा आह ‘‘भन्ते नागसेन, को पटिसन्दहती’’ति? थेरो आह ‘‘नामरूपं खो, महाराज, पटिसन्दहती’’ति. ‘‘किं इमं येव नामरूपं पटिसन्दहती’’ति? ‘‘न खो, महाराज, इमं येव नामरूपं पटिसन्दहति, इमिना पन, महाराज, नामरूपेन कम्मं करोति सोभनं वा पापकं वा, तेन कम्मेन अञ्ञं नामरूपं पटिसन्दहती’’ति. ‘‘यदि, भन्ते, न इमं येव नामरूपं पटिसन्दहति, ननु सो मुत्तो भविस्सति पापकेहि कम्मेही’’ति? थेरो आह ‘‘यदि न पटिसन्दहेय्य, मुत्तो भवेय्य पापकेहि कम्मेहि. यस्मा च खो, महाराज, पटिसन्दहति, तस्मा न मुत्तो पापकेहि कम्मेही’’ति.

‘‘ओपम्मं करोही’’ति. ‘‘यथा, महाराज, कोचिदेव पुरिसो अञ्ञतरस्स पुरिसस्स अम्बं अवहरेय्य, तमेनं अम्बसामिको गहेत्वा रञ्ञो दस्सेय्य ‘इमिना देव पुरिसेन मय्हं अम्बा अवहटा’ति, सो एवं वदेय्य ‘नाहं, देव, इमस्स अम्बे अवहरामि, अञ्ञे ते अम्बा, ये इमिना रोपिता, अञ्ञे ते अम्बा, ये मया अवहटा, नाहं दण्डप्पत्तो’ति. किं नु खो सो, महाराज, पुरिसो दण्डप्पत्तो भवेय्या’’ति? ‘‘आम, भन्ते, दण्डप्पत्तो भवेय्या’’ति. ‘‘केन कारणेना’’ति? ‘‘किञ्चापि सो एवं वदेय्य, पुरिमं, भन्ते, अम्बं अप्पच्चक्खाय पच्छिमेन अम्बेन सो पुरिसो दण्डप्पत्तो भवेय्या’’ति. ‘‘एवमेव खो, महाराज, इमिना नामरूपेन कम्मं करोति सोभनं वा पापकं वा, तेन कम्मेन अञ्ञं नामरूपं पटिसन्दहति, तस्मा न मुत्तो पापकेहि कम्मेही’’ति.

‘‘भिय्यो ओपम्मं करोही’’ति. ‘‘यथा, महाराज, कोचिदेव पुरिसो अञ्ञतरस्स पुरिसस्स सालिं अवहरेय्य…पे… उच्छुं अवहरेय्य…पे… यथा महाराज कोचि पुरिसो हेमन्तकाले अग्गिं जालेत्वा विसिब्बेत्वा [विसीवेत्वा (सी. पी.)] अविज्झापेत्वा पक्कमेय्य, अथ खो सो अग्गि अञ्ञतरस्स पुरिसस्स खेत्तं डहेय्य [उपडहेय्य (क.)], तमेनं खेत्तसामिको गहेत्वा रञ्ञो दस्सेय्य ‘इमिना, देव, पुरिसेन मय्हं खेत्तं दड्ढ’न्ति. सो एवं वदेय्य ‘नाहं, देव, इमस्स खेत्तं झापेमि, अञ्ञो सो अग्गि, यो मया अविज्झापितो, अञ्ञो सो अग्गि, येनिमस्स खेत्तं दड्ढं, नाहं दण्डप्पत्तो’ति. किं नु खो सो, महाराज, पुरिसो दण्डप्पत्तो भवेय्या’’ति? ‘‘आम, भन्ते, दण्डप्पत्तो भवेय्या’’ति. ‘‘केन कारणेना’’ति? ‘‘किञ्चापि सो एवं वदेय्य, पुरिमं, भन्ते, अग्गिं अप्पच्चक्खाय पच्छिमेन अग्गिना सो पुरिसो दण्डप्पत्तो भवेय्या’’ति. ‘‘एवमेव खो, महाराज, इमिना नामरूपेन कम्मं करोति सोभनं वा पापकं वा, तेन कम्मेन अञ्ञं नामरूपं पटिसन्दहति, तस्मा न मुत्तो पापकेहि कम्मेही’’ति.

‘‘भिय्यो ओपम्मं करोही’’ति. ‘‘यथा, महाराज, कोचिदेव पुरिसो पदीपं आदाय पासादं अभिरूहित्वा भुञ्जेय्य, पदीपो झायमानो तिणं झापेय्य, तिणं झायमानं घरं झापेय्य, घरं झायमानं गामं झापेय्य, गामजनो तं पुरिसं गहेत्वा एवं वदेय्य ‘किस्स त्वं, भो पुरिस, गामं झापेसी’ति, सो एवं वदेय्य ‘नाहं, भो, गामं झापेमि, अञ्ञो सो पदीपग्गि, यस्साहं आलोकेन भुञ्जिं, अञ्ञो सो अग्गि, येन गामो झापितो’ति, ते विवदमाना तव सन्तिके आगच्छेय्युं, कस्स त्वं, महाराज, अट्टं [अत्थं (सी. पी.)] धारेय्यासी’’ति? ‘‘गामजनस्स भन्ते’’ति. ‘‘किं कारणा’’ति? ‘‘किञ्चापि सो एवं वदेय्य, अपि च ततो एव सो अग्गि निब्बत्तो’’ति. ‘‘एवमेव खो, महाराज, किञ्चापि अञ्ञं मारणन्तिकं नामरूपं, अञ्ञं पटिसन्धिस्मिं नामरूपं, अपि च ततो येव तं निब्बत्तं, तस्मा न मुत्तो पापकेहि कम्मेही’’ति.

‘‘भिय्यो ओपम्मं करोही’’ति. ‘‘यथा, महाराज, कोचिदेव पुरिसो दहरिं दारिकं वारेत्वा सुङ्कं दत्वा पक्कमेय्य. सा अपरेन समयेन महती अस्स वयप्पत्ता, ततो अञ्ञो पुरिसो सुङ्कं दत्वा विवाहं करेय्य, इतरो आगन्त्वा एवं वदेय्य ‘किस्स पन मे त्वं, अम्भो पुरिस, भरियं नेसी’ति? सो एवं वदेय्य ‘नाहं तव भरियं नेमि, अञ्ञा सा दारिका दहरी तरुणी, या तया वारिता च दिन्नसुङ्का च, अञ्ञायं दारिका महती वयप्पत्ता मया वारिता च दिन्नसुङ्का चा’ति, ते विवदमाना तव सन्तिके आगच्छेय्युं. कस्स त्वं, महाराज, अट्टं धारेय्यासी’’ति? ‘‘पुरिमस्स भन्ते’’ति. ‘‘किं कारणा’’ति? ‘‘किञ्चापि सो एवं वदेय्य, अपि च ततो येव सा महती निब्बत्ता’’ति. ‘‘एवमेव खो, महाराज, किञ्चापि अञ्ञं मारणन्तिकं नामरूपं, अञ्ञं पटिसन्धिस्मिं नामरूपं, अपि च ततो येव तं निब्बत्तं, तस्मा नपरिमुत्तो पापकेहि कम्मेही’’ति.

‘‘भिय्यो ओपम्मं करोही’’ति. ‘‘यथा, महाराज, कोचिदेव पुरिसो गोपालकस्स हत्थतो खीरघटं किणित्वा तस्सेव हत्थे निक्खिपित्वा पक्कमेय्य ‘स्वे गहेत्वा गमिस्सामी’ति, तं अपरज्जु दधि सम्पज्जेय्य. सो आगन्त्वा एवं वदेय्य ‘देहि मे खीरघट’न्ति. सो दधिं दस्सेय्य. इतरो एवं वदेय्य ‘नाहं तव हत्थतो दधिं किणामि, देहि मे खीरघट’न्ति. सो एवं वदेय्य ‘अजानतो ते खीरं दधिभूत’न्ति ते विवदमाना तव सन्तिके आगच्छेय्युं, कस्स त्वं महाराज, अट्टं धारेय्यासी’’ति? ‘‘गोपालकस्स भन्ते’’ति. ‘‘किं कारणा’’ति? ‘‘किञ्चापि सो एवं वदेय्य, अपि च ततो येव तं निब्बत्त’’न्ति. ‘‘एवमेव खो, महाराज, किञ्चापि अञ्ञं मारणन्तिकं नामरूपं, अञ्ञं पटिसन्धिस्मिं नामरूपं, अपि च ततो येव तं निब्बत्तं, तस्मा न परिमुत्तो पापकेहि कम्मेही’’ति.

‘‘कल्लोसि, भन्ते नागसेना’’ति.

नामरूपएकत्तनानत्तपञ्हो छट्ठो.