९. नवकनिपातो

४२७. गिज्झजातकं (१)

१. परिसङ्कुपथो नाम, गिज्झपन्थो सनन्तनो;

तत्रासि मातापितरो, गिज्झो पोसेसि जिण्णके;

तेसं अजगरमेदं, अच्चहासि बहुत्तसो [पहुत्ततो (क. सी.), पहूतसो (स्या. पी.), बहुधसो (क.)].

२. पिता च पुत्तं अवच, जानं उच्चं पपातिनं;

सुपत्तं थामसम्पन्नं [पक्खसम्पन्नं (सी. स्या. पी.)], तेजस्सिं दूरगामिनं.

३. परिप्लवन्तं पथविं, यदा तात विजानहि;

सागरेन परिक्खित्तं, चक्कंव परिमण्डलं;

ततो तात निवत्तस्सु, मास्सु एत्तो परं गमि.

४. उदपत्तोसि [उद्धं पत्तोसि (क. सी.)] वेगेन, बली पक्खी दिजुत्तमो;

ओलोकयन्तो वक्कङ्गो, पब्बतानि वनानि च.

५. अद्दस्स पथविं गिज्झो, यथासासि [यथास्सासि (स्या. अट्ठ. पाठन्तरं)] पितुस्सुतं;

सागरेन परिक्खित्तं, चक्कंव परिमण्डलं.

६. तञ्च सो समतिक्कम्म, परमेवच्चवत्तथ [परमेव पवत्तथ (सी. स्या.)];

तञ्च वातसिखा तिक्खा, अच्चहासि बलिं दिजं.

७. नासक्खातिगतो पोसो, पुनदेव निवत्तितुं;

दिजो ब्यसनमापादि, वेरम्भानं [वेरम्बानं (सी. पी.)] वसं गतो.

८. तस्स पुत्ता च दारा च, ये चञ्ञे अनुजीविनो;

सब्बे ब्यसनमापादुं, अनोवादकरे दिजे.

९. एवम्पि इध वुड्ढानं, यो वाक्यं नावबुज्झति;

अतिसीमचरो दित्तो, गिज्झोवातीतसासनो;

स वे ब्यसनं पप्पोति, अकत्वा वुड्ढसासनन्ति.

गिज्झजातकं पठमं.

४२८. कोसम्बियजातकं (२)

१०. पुथुसद्दो समजनो, न बालो कोचि मञ्ञथ;

सङ्घस्मिं भिज्जमानस्मिं, नाञ्ञं भिय्यो अमञ्ञरुं.

११. परिमुट्ठा पण्डिताभासा, वाचागोचरभाणिनो;

याविच्छन्ति मुखायामं, येन नीता न तं विदू.

१२. अक्कोच्छि मं अवधि मं, अजिनि मं अहासि मे;

ये च तं उपनय्हन्ति, वेरं तेसं न सम्मति.

१३. अक्कोच्छि मं अवधि मं, अजिनि मं अहासि मे;

ये च तं नुपनय्हन्ति, वेरं तेसूपसम्मति.

१४. न हि वेरेन वेरानि, सम्मन्तीध कुदाचनं;

अवेरेन च सम्मन्ति, एस धम्मो सनन्तनो.

१५. परे च न विजानन्ति, मयमेत्थ यमामसे;

ये च तत्थ विजानन्ति, ततो सम्मन्ति मेधगा.

१६. अट्ठिच्छिन्ना पाणहरा, गवस्स [गवास्स (सी. स्या. पी.)] धनहारिनो;

रट्ठं विलुम्पमानानं, तेसम्पि होति सङ्गति;

कस्मा तुम्हाक नो सिया.

१७. सचे लभेथ निपकं सहायं, सद्धिंचरं साधुविहारिधीरं;

अभिभुय्य सब्बानि परिस्सयानि, चरेय्य तेनत्तमनो सतीमा.

१८. नो चे लभेथ निपकं सहायं, सद्धिंचरं साधुविहारिधीरं;

राजाव रट्ठं विजितं पहाय, एको चरे मातङ्गरञ्ञेव नागो.

१९. एकस्स चरितं सेय्यो, नत्थि बाले सहायता;

एको चरे न पापानि कयिरा, अप्पोस्सुक्को मातङ्गरञ्ञेव नागोति.

कोसम्बियजातकं दुतियं.

४२९. महासुवजातकं (३)

२०. दुमो यदा होति फलूपपन्नो, भुञ्जन्ति नं विहङ्गमा [विहगा (सी. पी.)] सम्पतन्ता;

खीणन्ति ञत्वान दुमं फलच्चये [ञत्वा दुमप्फलच्चयेन (क.)], दिसोदिसं यन्ति ततो विहङ्गमा.

२१. चर चारिकं लोहिततुण्ड मामरि, किं त्वं सुव सुक्खदुमम्हि झायसि;

तदिङ्घ मं ब्रूहि वसन्तसन्निभ, कस्मा सुव सुक्खदुमं न रिञ्चसि.

२२. ये वे सखीनं सखारो भवन्ति, पाणच्चये [पाणं चजे (क.), पाणच्चये मरणकाले च सुखदुक्खेसु च न जहन्तीति सम्बन्धो] दुक्खसुखेसु हंस;

खीणं अखीणन्ति न तं जहन्ति, सन्तो सतं धम्ममनुस्सरन्ता.

२३. सोहं सतं अञ्ञतरोस्मि हंस, ञाती च मे होति सखा च रुक्खो;

तं नुस्सहे जीविकत्थो पहातुं, खीणन्ति ञत्वान न हेस धम्मो [न सोस (क.), न एस (स्या.)].

२४. साधु सक्खि कतं होति, मेत्ति संसति सन्थवो [मित्तं सङ्गति सन्धवो (क.)];

सचेतं धम्मं रोचेसि, पासंसोसि विजानतं.

२५. सो ते सुव वरं दम्मि, पत्तयान विहङ्गम;

वरं वरस्सु वक्कङ्ग, यं किञ्चि मनसिच्छसि.

२६. वरञ्च मे हंस भवं ददेय्य, अयञ्च रुक्खो पुनरायुं लभेथ;

सो साखवा फलिमा संविरूळ्हो, मधुत्थिको तिट्ठतु सोभमानो.

२७. तं पस्स सम्म फलिमं उळारं, सहाव ते होतु उदुम्बरेन;

सो साखवा फलिमा संविरूळ्हो, मधुत्थिको तिट्ठतु सोभमानो.

२८. एवं सक्क सुखी होहि, सह सब्बेहि ञातिभि;

यथाहमज्ज सुखितो, दिस्वान सफलं दुमं.

२९. सुवस्स च वरं दत्वा, कत्वान सफलं दुमं;

पक्कामि सह भरियाय, देवानं नन्दनं वनन्ति.

महासुवजातकं ततियं.

४३०. चूळसुवजातकं (४)

३०. सन्ति रुक्खा हरिपत्ता [हरितपत्ता (सी. स्या. पी.)], दुमा नेकफला बहू;

कस्मा नु सुक्खे [सुक्ख (क.)] कोळापे, सुवस्स निरतो मनो.

३१. फलस्स उपभुञ्जिम्हा, नेकवस्सगणे बहू;

अफलम्पि विदित्वान, साव मेत्ति यथा पुरे.

३२. सुखञ्च रुक्खं कोळापं, ओपत्तमफलं दुमं;

ओहाय सकुणा यन्ति, किं दोसं पस्ससे दिज.

३३. ये फलत्था सम्भजन्ति, अफलोति जहन्ति नं;

अत्तत्थपञ्ञा दुम्मेधा, ते होन्ति पक्खपातिनो.

३४. साधु सक्खि कतं होति, मेत्ति संसति सन्थवो;

सचेतं धम्मं रोचेसि, पासंसोसि विजानतं.

३५. सो ते सुव वरं दम्मि, पत्तयान विहङ्गम;

वरं वरस्सु वक्कङ्ग, यं किञ्चि मनसिच्छसि.

३६. अपि नाम नं पस्सेय्यं [अपि नाम नं पुन पस्से (सी. स्या.)], सपत्तं सफलं दुमं;

दलिद्दोव निधि लद्धा, नन्देय्याहं पुनप्पुनं.

३७. ततो अमतमादाय, अभिसिञ्चि महीरुहं;

तस्स साखा विरूहिंसु [विरूळ्हस्स (क.)], सीतच्छाया मनोरमा.

३८. एवं सक्क सुखी होहि, सह सब्बेहि ञातिभि;

यथाहमज्ज सुखितो, दिस्वान सफलं दुमं.

३९. सुवस्स च वरं दत्वा, कत्वान सफलं दुमं;

पक्कामि सह भरियाय, देवानं नन्दनं वनन्ति.

चूळसुवजातकं चतुत्थं.

४३१. हरितचजातकं (५)

४०. सुतं मेतं महाब्रह्मे, कामे भुञ्जति हारितो;

कच्चेतं वचनं तुच्छं, कच्चि सुद्धो इरिय्यसि.

४१. एवमेतं महाराज, यथा ते वचनं सुतं;

कुम्मग्गं पटिपन्नोस्मि, मोहनेय्येसु मुच्छितो.

४२. अदु [आदु (सी. पी.)] पञ्ञा किमत्थिया, निपुणा साधुचिन्तिनी [चिन्तनी (सी. पी.)];

याय उप्पतितं रागं, किं मनो न विनोदये.

४३. चत्तारोमे महाराज, लोके अतिबला भुसा;

रागो दोसो मदो मोहो, यत्थ पञ्ञा न गाधति.

४४. अरहा सीलसम्पन्नो, सुद्धो चरति हारितो;

मेधावी पण्डितो चेव, इति नो सम्मतो भवं.

४५. मेधावीनम्पि हिंसन्ति, इसिं धम्मगुणे रतं;

वितक्का पापका राज, सुभा रागूपसंहिता.

४६. उप्पन्नायं सरीरजो, रागो वण्णविदूसनो तव;

तं पजह भद्दमत्थु ते, बहुन्नासि मेधाविसम्मतो.

४७. ते अन्धकारके [करणे (सी. स्या. पी.)] कामे, बहुदुक्खे महाविसे;

तेसं मूलं गवेसिस्सं, छेच्छं रागं सबन्धनं.

४८. इदं वत्वान हारितो, इसि सच्चपरक्कमो;

कामरागं विराजेत्वा, ब्रह्मलोकूपगो अहूति.

हरितचजातकं [हारितजातकं (सी. पी.)] पञ्चमं.

४३२. पदकुसलमाणवजातकं (६)

४९. बहुस्सुतं चित्तकथिं [चित्तकथं (स्या. क.)], गङ्गा वहति पाटलिं [पाटलं (सी. पी.)];

वुय्हमानक भद्दन्ते, एकं मे देहि गाथकं [गीतकं (क. अट्ठ.)].

५०. येन सिञ्चन्ति दुक्खितं, येन सिञ्चन्ति आतुरं;

तस्स मज्झे मरिस्सामि, जातं सरणतो भयं.

५१. यत्थ बीजानि रूहन्ति, सत्ता यत्थ पतिट्ठिता;

सा मे सीसं निपीळेति, जातं सरणतो भयं.

५२. येन भत्तानि पच्चन्ति, सीतं येन विहञ्ञति;

सो मं डहति [दय्हति (क.)] गत्तानि, जातं सरणतो भयं.

५३. येन भुत्तेन [भत्तेन (स्या. क.)] यापेन्ति, पुथू ब्राह्मणखत्तिया;

सो मं भुत्तो ब्यापादेति, जातं सरणतो भयं.

५४. गिम्हानं पच्छिमे मासे, वातमिच्छन्ति पण्डिता;

सो मं [सो मे (सी. पी.)] भञ्जति गत्तानि, जातं सरणतो भयं.

५५. यं निस्सिता जगतिरुहं, स्वायं अग्गिं पमुञ्चति;

दिसा भजथ वक्कङ्गा, जातं सरणतो भयं.

५६. यमानयिं सोमनस्सं, मालिनिं चन्दनुस्सदं;

सा मं घरा निच्छुभति [नीहरति (सी. स्या.)], जातं सरणतो भयं.

५७. येन जातेन नन्दिस्सं, यस्स च भवमिच्छिसं;

सो मं घरा निच्छुभति [नीहरति (सी. स्या.)], जातं सरणतो भयं.

५८. सुणन्तु मे जानपदा, नेगमा च समागता;

यतोदकं तदादित्तं, यतो खेमं ततो भयं.

५९. राजा विलुम्पते रट्ठं, ब्राह्मणो च पुरोहितो;

अत्तगुत्ता विहरथ, जातं सरणतो भयन्ति.

पदकुसलमाणवजातकं छट्ठं.

४३३. लोमसकस्सपजातकं (७)

६०. अस्स इन्दसमो राज, अच्चन्तं अजरामरो;

सचे त्वं यञ्ञं याजेय्य, इसिं लोमसकस्सपं.

६१. ससमुद्दपरियायं, महिं सागरकुण्डलं;

न इच्छे सह निन्दाय, एवं सेय्य [सय्ह (सी. स्या. पी.)] विजानहि.

६२. धिरत्थु तं यसलाभं, धनलाभञ्च ब्राह्मण;

या वुत्ति विनिपातेन, अधम्मचरणेन वा.

६३. अपि चे पत्तमादाय, अनगारो परिब्बजे;

सायेव जीविका सेय्यो, या चाधम्मेन एसना.

६४. अपि चे पत्तमादाय, अनगारो परिब्बजे;

अञ्ञं अहिंसयं लोके, अपि रज्जेन तं वरं.

६५. बलं चन्दो बलं सुरियो, बलं समणब्राह्मणा;

बलं वेला समुद्दस्स, बलातिबलमित्थियो.

६६. यथा उग्गतपं सन्तं, इसिं लोमसकस्सपं;

पितु अत्था चन्दवती, वाजपेय्यं [वाचपेय्यं (पी. क.)] अयाजयि.