१०. दसकनिपातो

४३९. चतुद्वारजातकं (१)

१. चतुद्वारमिदं नगरं, आयसं दळ्हपाकारं;

ओरुद्धपटिरुद्धोस्मि, किं पापं पकतं मया.

२. सब्बे अपिहिता द्वारा, ओरुद्धोस्मि यथा दिजो;

किमाधिकरणं यक्ख, चक्काभिनिहतो अहं.

३. लद्धा सतसहस्सानि, अतिरेकानि वीसति;

अनुकम्पकानं ञातीनं, वचनं सम्म नाकरि.

४. लङ्घिं समुद्दं पक्खन्दि, सागरं अप्पसिद्धिकं;

चतुब्भि अट्ठज्झगमा, अट्ठाहिपि च सोळस.

५. सोळसाहि च बात्तिंस, अत्रिच्छं चक्कमासदो;

इच्छाहतस्स पोसस्स, चक्कं भमति मत्थके.

६. उपरिविसाला दुप्पूरा, इच्छा विसटगामिनी [विसटगामिनिं (पी. क.)];

ये च तं अनुगिज्झन्ति, ते होन्ति चक्कधारिनो.

७. बहुभण्डं [बहुं भण्डं (सी. पी.)] अवहाय, मग्गं अप्पटिवेक्खिय;

येसञ्चेतं असङ्खातं, ते होन्ति चक्कधारिनो.

८. कम्मं समेक्खे विपुलञ्च भोगं, इच्छं न सेवेय्य अनत्थसंहितं;

करेय्य वाक्यं अनुकम्पकानं, तं तादिसं नातिवत्तेय्य चक्कं.

९. कीवचिरं नु मे यक्ख, चक्कं सिरसि ठस्सति;

कति वस्ससहस्सानि, तं मे अक्खाहि पुच्छितो.

१०. अतिसरो पच्चसरो [अच्चसरो (सी. स्या. पी.)], मित्तविन्द सुणोहि मे;

चक्कं ते सिरसि [सिरस्मि (स्या.)] माविद्धं, न तं जीवं पमोक्खसीति.

चतुद्वारजातकं पठमं.

४४०. कण्हजातकं (२)

११. कण्हो वतायं पुरिसो, कण्हं भुञ्जति भोजनं;

कण्हे भूमिपदेसस्मिं, न मय्हं मनसो पियो.

१२. न कण्हो तचसा होति, अन्तोसारो हि ब्राह्मणो;

यस्मिं पापानि कम्मानि, स वे कण्हो सुजम्पति.

१३. एतस्मिं ते सुलपिते, पतिरूपे सुभासिते;

वरं ब्राह्मण ते दम्मि, यं किञ्चि मनसिच्छसि.

१४. वरञ्चे मे अदो सक्क, सब्बभूतानमिस्सर;

सुनिक्कोधं सुनिद्दोसं, निल्लोभं वुत्तिमत्तनो;

निस्नेहमभिकङ्खामि, एते मे चतुरो वरे.

१५. किं नु कोधे वा [कोधेव (सी. पी.)] दोसे वा, लोभे स्नेहे च ब्राह्मण;

आदीनवं त्वं पस्ससि [सम्पस्ससि (सी. पी.)], तं मे अक्खाहि पुच्छितो.

१६. अप्पो हुत्वा बहु होति, वड्ढते सो अखन्तिजो;

आसङ्गी बहुपायासो, तस्मा कोधं न रोचये.

१७. दुट्ठस्स फरुसा [पठमा (पी. सी. निय्य)] वाचा, परामासो अनन्तरा;

ततो पाणि ततो दण्डो, सत्थस्स परमा गति [परामसति (क.)];

दोसो कोधसमुट्ठानो, तस्मा दोसं न रोचये.

१८. आलोपसाहसाकारा [सहसाकारा (सी. स्या. पी.)], निकती वञ्चनानि च;

दिस्सन्ति लोभधम्मेसु, तस्मा लोभं न रोचये.

१९. स्नेहसङ्गथिता [सङ्गधिता (क.), सङ्गन्तिता (स्या.)] गन्था, सेन्ति मनोमया पुथू;

ते भुसं उपतापेन्ति, तस्मा स्नेहं न रोचये.

२०. एतस्मिं ते सुलपिते, पतिरूपे सुभासिते;

वरं ब्राह्मण ते दम्मि, यं किञ्चि मनसिच्छसि.

२१. वरञ्चे मे अदो सक्क, सब्बभूतानमिस्सर;

अरञ्ञे मे विहरतो, निच्चं एकविहारिनो;

आबाधा मा [न (स्या. पी.)] उप्पज्जेय्युं, अन्तरायकरा भुसा.

२२. एतस्मिं ते सुलपिते, पतिरूपे सुभासिते;

वरं ब्राह्मण ते दम्मि, यं किञ्चि मनसिच्छसि.

२३. वरञ्चे मे अदो सक्क, सब्बभूतानमिस्सर;

न मनो वा सरीरं वा, मं-कते सक्क कस्सचि;

कदाचि उपहञ्ञेथ, एतं सक्क वरं वरेति.

कण्हजातकं दुतियं.

४४१. चतुपोसथियजातकं (३)

२४. यो कोपनेय्ये न करोति कोपं, न कुज्झति सप्पुरिसो कदाचि;

कुद्धोपि सो नाविकरोति कोपं, तं वे नरं समणमाहु [समणं आहु (सी.)] लोके.

२५. ऊनूदरो यो सहते जिघच्छं, दन्तो तपस्सी मितपानभोजनो;

आहारहेतु न करोति पापं, तं वे नरं समणमाहु लोके.

२६. खिड्डं रतिं विप्पजहित्वान सब्बं, न चालिकं भाससि किञ्चि लोके;

विभूसट्ठाना विरतो मेथुनस्मा, तं वे नरं समणमाहु लोके.

२७. परिग्गहं लोभधम्मञ्च सब्बं, यो वे परिञ्ञाय परिच्चजेति;

दन्तं ठितत्तं अममं निरासं, तं वे नरं समणमाहु लोके.

२८. पुच्छाम कत्तारमनोमपञ्ञं [मनोमपञ्ञ (स्या. क.)], कथासु नो विग्गहो अत्थि जातो;

छिन्दज्ज कङ्खं विचिकिच्छितानि, तदज्ज [तयाज्ज (सी.)] कङ्खं वितरेमु सब्बे.

२९. ये पण्डिता अत्थदसा भवन्ति, भासन्ति ते योनिसो तत्थ काले;

कथं नु कथानं अभासितानं, अत्थं नयेय्युं कुसला जनिन्दा.

३०. कथं हवे भासति नागराजा, गरुळो पन वेनतेय्यो किमाह;

गन्धब्बराजा पन किं वदेसि, कथं पन कुरूनं राजसेट्ठो.

३१. खन्तिं हवे भासति नागराजा, अप्पाहारं गरुळो वेनतेय्यो;

गन्धब्बराजा रतिविप्पहानं, अकिञ्चनं कुरूनं राजसेट्ठो.

३२. सब्बानि एतानि सुभासितानि, न हेत्थ दुब्भासितमत्थि किञ्चि;

यस्मिञ्च एतानि पतिट्ठितानि, अराव नाभ्या सुसमोहितानि;

चतुब्भि धम्मेहि समङ्गिभूतं, तं वे नरं समणमाहु लोके.

३३. तुवञ्हि [तुवं नु (सी. पी.)] सेट्ठो त्वमनुत्तरोसि, त्वं धम्मगू धम्मविदू सुमेधो;

पञ्ञाय पञ्हं समधिग्गहेत्वा, अच्छेच्छि धीरो विचिकिच्छितानि;

अच्छेच्छि कङ्खं विचिकिच्छितानि, चुन्दो यथा नागदन्तं खरेन.

३४. नीलुप्पलाभं विमलं अनग्घं, वत्थं इदं धूमसमानवण्णं;

पञ्हस्स वेय्याकरणेन तुट्ठो, ददामि ते धम्मपूजाय धीर.

३५. सुवण्णमालं सतपत्तफुल्लितं, सकेसरं रत्नसहस्समण्डितं;

पञ्हस्स वेय्याकरणेन तुट्ठो, ददामि ते धम्मपूजाय धीर.

३६. मणिं अनग्घं रुचिरं पभस्सरं, कण्ठावसत्तं [वसितं (क.)] मणिभूसितं मे;

पञ्हस्स वेय्याकरणेन तुट्ठो, ददामि ते धम्मपूजाय धीर.

३७. गवं सहस्सं उसभञ्च नागं, आजञ्ञयुत्ते च रथे दस इमे;

पञ्हस्स वेय्याकरणेन तुट्ठो, ददामि ते गामवरानि सोळस.

३८. सारिपुत्तो तदा नागो, सुपण्णो पन कोलितो;

गन्धब्बराजा अनुरुद्धो, राजा आनन्द पण्डितो;

विधुरो बोधिसत्तो च, एवं धारेथ जातकन्ति.

चतुपोसथियजातकं ततियं.

४४२. सङ्खजातकं (४)

३९. बहुस्सुतो सुतधम्मोसि सङ्ख, दिट्ठा तया समणब्राह्मणा च;

अथक्खणे दस्सयसे विलापं, अञ्ञो नु को ते पटिमन्तको मया.

४०. सुब्भू [सुब्भा (स्या.), सुम्भा, सुभ्मा (क.)] सुभा सुप्पटिमुक्ककम्बु, पग्गय्ह सोवण्णमयाय पातिया;

‘‘भुञ्जस्सु भत्तं’’ इति मं वदेति, सद्धावित्ता [सद्धाचित्ता (सी. पी. क.)], तमहं नोति ब्रूमि.

४१. एतादिसं ब्राह्मण दिस्वान [दिस्व (सी. पी.)] यक्खं, पुच्छेय्य पोसो सुखमासिसानो [सुखमाससानो (स्या.), सुखमासिसमानो (क.)];

उट्ठेहि नं पञ्जलिकाभिपुच्छ, देवी नुसि त्वं उद मानुसी नु.

४२. यं त्वं सुखेनाभिसमेक्खसे मं, भुञ्जस्सु भत्तं इति मं वदेसि;

पुच्छामि तं नारि महानुभावे, देवी नुसि त्वं उद मानुसी नु.

४३. देवी अहं सङ्ख महानुभावा, इधागता सागरवारिमज्झे;

अनुकम्पिका नो च पदुट्ठचित्ता, तवेव अत्थाय इधागतास्मि.

४४. इधन्नपानं सयनासनञ्च, यानानि नानाविविधानि सङ्ख;

सब्बस्स त्याहं पटिपादयामि, यं किञ्चि तुय्हं मनसाभिपत्थितं.

४५. यं किञ्चि यिट्ठञ्च हुतञ्च [यिट्ठंव हुतंव (सी. पी.)] मय्हं, सब्बस्स नो इस्सरा त्वं सुगत्ते;

सुसोणि सुब्भमु [सुब्भु (सी.), सुब्भा (स्या.)] सुविलग्गमज्झे [सुविलाकमज्झे (स्या. पी. सी. अट्ठ.), सुविलातमज्झे (क.)], किस्स मे कम्मस्स अयं विपाको.

४६. घम्मे पथे ब्राह्मण एकभिक्खुं, उग्घट्टपादं तसितं किलन्तं;

पटिपादयी सङ्ख उपाहनानि [उपाहनाहि (सी. पी.)], सा दक्खिणा कामदुहा तवज्ज.

४७. सा होतु नावा फलकूपपन्ना, अनवस्सुता एरकवातयुत्ता;

अञ्ञस्स यानस्स न हेत्थ [न हत्थि (पी.)] भूमि, अज्जेव मं मोळिनिं पापयस्सु.

४८. सा तत्थ वित्ता सुमना पतीता, नावं सुचित्तं अभिनिम्मिनित्वा;

आदाय सङ्खं पुरिसेन सद्धिं, उपानयी नगरं साधुरम्मन्ति.

सङ्खजातकं चतुत्थं.

४४३. चूळबोधिजातकं (५)

४९. यो ते इमं विसालक्खिं, पियं सम्हितभासिनिं [सम्मिल्लभासिनिं (सी. पी.), सम्मिल्लहासिनिं (स्या.)];

आदाय बला गच्छेय्य, किं नु कयिरासि ब्राह्मण.

५०. उप्पज्जे [उप्पज्ज (सी. पी.)] मे न मुच्चेय्य, न मे मुच्चेय्य जीवतो;

रजंव विपुला वुट्ठि, खिप्पमेव निवारये [निवारयिं (क.)].

५१. यं नु पुब्बे विकत्थित्थो [विकत्थितो (क. सी. स्या. क.)], बलम्हिव अपस्सितो;

स्वज्ज तुण्हिकतो [तुण्हिकतो (सी.), तुण्हिक्खको (पी.)] दानि, सङ्घाटिं सिब्बमच्छसि.

५२. उप्पज्जि मे न मुच्चित्थ, न मे मुच्चित्थ जीवतो;

रजंव विपुला वुट्ठि, खिप्पमेव निवारयिं.

५३. किं ते उप्पज्जि नो मुच्चि, किं ते न मुच्चि जीवतो;

रजंव विपुला वुट्ठि, कतमं त्वं निवारयि.

५४. यम्हि जाते न पस्सति, अजाते साधु पस्सति;

सो मे उप्पज्जि नो मुच्चि, कोधो दुम्मेधगोचरो.

५५. येन जातेन नन्दन्ति, अमित्ता दुक्खमेसिनो;

सो मे उप्पज्जि नो मुच्चि, कोधो दुम्मेधगोचरो.

५६. यस्मिञ्च जायमानम्हि, सदत्थं नावबुज्झति;

सो मे उप्पज्जि नो मुच्चि, कोधो दुम्मेधगोचरो.

५७. येनाभिभूतो कुसलं जहाति, परक्करे विपुलञ्चापि अत्थं;

स भीमसेनो बलवा पमद्दी, कोधो महाराज न मे अमुच्चथ.

५८. कट्ठस्मिं मत्थमानस्मिं [मन्थमानस्मिं (पी.), मद्दमानस्मिं (क.)], पावको नाम जायति;

तमेव कट्ठं डहति, यस्मा सो जायते गिनि.

५९. एवं मन्दस्स पोसस्स, बालस्स अविजानतो;

सारम्भा [सारब्भा (क.)] जायते कोधो, सोपि तेनेव डय्हति.

६०. अग्गीव तिणकट्ठस्मिं, कोधो यस्स पवड्ढति;

निहीयति तस्स यसो, काळपक्खेव चन्दिमा.

६१. अनेधो [अनिन्धो (सी. क.), अनिन्दो (स्या.)] धूमकेतूव, कोधो यस्सूपसम्मति;

आपूरति तस्स यसो, सुक्कपक्खेव चन्दिमाति.

चूळबोधिजातकं पञ्चमं.

४४४. कण्हदीपायनजातकं (६)

६२. सत्ताहमेवाहं पसन्नचित्तो, पुञ्ञत्थिको आचरिं [अचरिं (सी. स्या. पी.)] ब्रह्मचरियं;

अथापरं यं चरितं ममेदं [मम यिदं (स्या.), ममायिदं (पी.)], वस्सानि पञ्ञास समाधिकानि;

अकामको वापि [वाहि (पी. क.)] अहं चरामि, एतेन सच्चेन सुवत्थि होतु;

हतं विसं जीवतु यञ्ञदत्तो.

६३. यस्मा दानं नाभिनन्दिं कदाचि, दिस्वानहं अतिथिं वासकाले;

न चापि मे अप्पियतं अवेदुं, बहुस्सुता समणब्राह्मणा च.

अकामको वापि अहं ददामि, एतेन सच्चेन सुवत्थि होतु;

हतं विसं जीवतु यञ्ञदत्तो.

६४. आसीविसो तात पहूततेजो, यो तं अदंसी [अडंसी (स्या.)] सचरा [बिलरा (सी.), पिळारा (स्या.), पतरा (पी.)] उदिच्च;