८. अट्ठकनिपातो

४१७. कच्चानिजातकं (१)

१. ओदातवत्था सुचि अल्लकेसा, कच्चानि किं कुम्भिमधिस्सयित्वा [कुम्भिमपस्सयित्वा (पी.)];

पिट्ठा तिला धोवसि तण्डुलानि, तिलोदनो हेहिति किस्स हेतु.

२. न खो अयं ब्राह्मण भोजनत्था [भोजनत्थं (स्या.)], तिलोदनो हेहिति साधुपक्को;

धम्मो मतो तस्स पहुत्तमज्ज [पहूनमज्ज (स्या.), पहूतमज्ज (सी.), बहूतमज्जा (पी.)], अहं करिस्सामि सुसानमज्झे.

३. अनुविच्च कच्चानि करोहि किच्चं, धम्मो मतो को नु तवेव [तवेत (सी. स्या. पी.)] संसि;

सहस्सनेत्तो अतुलानुभावो, न मिय्यती धम्मवरो कदाचि.

४. दळ्हप्पमाणं मम एत्थ ब्रह्मे, धम्मो मतो नत्थि ममेत्थ कङ्खा;

ये येव दानि पापा भवन्ति, ते तेव दानि सुखिता भवन्ति.

५. सुणिसा हि मय्हं वञ्झा अहोसि, सा मं वधित्वान विजायि पुत्तं;

सा दानि सब्बस्स कुलस्स इस्सरा, अहं पनम्हि [वसामि (स्या.)] अपविद्धा एकिका.

६. जीवामि वोहं न मतोहमस्मि [नाहं मतोस्मि (सी. पी.)], तवेव अत्थाय इधागतोस्मि;

या तं वधित्वान विजायि पुत्तं, सहाव पुत्तेन करोमि भस्मं.

७. एवञ्च [एतञ्च (सी. पी.)] ते रुच्चति देवराज, ममेव अत्थाय इधागतोसि;

अहञ्च पुत्तो सुणिसा च नत्ता, सम्मोदमाना घरमावसेम.

८. एवञ्च ते रुच्चति कातियानि, हतापि सन्ता न जहासि धम्मं;

तुवञ्च [त्वञ्च (पी. क.)] पुत्तो सुणिसा च नत्ता, सम्मोदमाना घरमावसेथ.

९. सा कातियानी सुणिसाय सद्धिं, सम्मोदमाना घरमावसित्थ;

पुत्तो च नत्ता च उपट्ठहिंसु, देवानमिन्देन अधिग्गहीताति.

कच्चानिजातकं पठमं.

४१८. अट्ठसद्दजातकं (२)

१०. इदं पुरे निन्नमाहु, बहुमच्छं महोदकं;

आवासो बकराजस्स, पेत्तिकं भवनं मम;

त्यज्ज भेकेन [भिङ्गेन (क.)] यापेम, ओकं न वजहामसे [ओकन्तं न जहामसे (क.)].

११. को दुतियं असीलिस्स, बन्धरस्सक्खि भेच्छति [भेज्जति (सी. स्या. पी.), भिन्दति (क.)];

को मे पुत्ते कुलावकं, मञ्च सोत्थिं करिस्सति.

१२. सब्बा परिक्खया फेग्गु, याव तस्सा गती अहु;

खीणभक्खो महाराज, सारे न रमती घुणो.

१३. सा नूनाहं इतो गन्त्वा, रञ्ञो मुत्ता निवेसना;

अत्तानं रमयिस्सामि, दुमसाखनिकेतिनी.

१४. सो नूनाहं इतो गन्त्वा, रञ्ञो मुत्तो निवेसना;

अग्गोदकानि पिस्सामि, यूथस्स पुरतो वजं.

१५. तं मं कामेहि सम्मत्तं, रत्तं कामेसु मुच्छितं;

आनयी भरतो [वनतो (क.)] लुद्दो, बाहिको भद्दमत्थु ते.

१६. अन्धकारतिमिसायं, तुङ्गे उपरिपब्बते;

सा मं सण्हेन मुदुना, मा पादं खलि [खणि (सी. स्या. पी.)] यस्मनि.

१७. असंसयं जातिखयन्तदस्सी, न गब्भसेय्यं पुनरावजिस्सं;

अयमन्तिमा पच्छिमा गब्भसेय्या [अयं हि मे अन्तिमा गब्भसेय्या (सी. पी.)], खीणो मे संसारो पुनब्भवायाति.

अट्ठसद्दजातकं दुतियं.

४१९. सुलसाजातकं (३)

१८. इदं सुवण्णकायूरं, मुत्ता वेळुरिया बहू;

सब्बं हरस्सु भद्दन्ते, मञ्च दासीति सावय.

१९. ओरोपयस्सु कल्याणि, मा बाळ्हं [बहुं (सी. स्या. पी.)] परिदेवसि;

न चाहं अभिजानामि, अहन्त्वा धनमाभतं.

२०. यतो सरामि अत्तानं, यतो पत्तास्मि विञ्ञुतं;

न चाहं अभिजानामि, अञ्ञं पियतरं तया.

२१. एहि तं उपगूहिस्सं [उपगुय्हिस्सं (क.)], करिस्सञ्च पदक्खिणं;

न हि दानि पुन अत्थि, मम तुय्हञ्च सङ्गमो.

२२. न हि सब्बेसु ठानेसु, पुरिसो होति पण्डितो;

इत्थीपि पण्डिता होति, तत्थ तत्थ विचक्खणा.

२३. न हि सब्बेसु ठानेसु, पुरिसो होति पण्डितो;

इत्थीपि पण्डिता होति, लहुं अत्थं विचिन्तिका [लहुमत्थविचिन्तिका (सी. पी.)].

२४. लहुञ्च वत खिप्पञ्च, निकट्ठे समचेतयि;

मिगं पुण्णायतेनेव [पुण्णायतनेव (स्या.)], सुलसा सत्तुकं वधि.

२५. योध उप्पतितं अत्थं, न खिप्पमनुबुज्झति;

सो हञ्ञति मन्दमति, चोरोव गिरिगब्भरे.

२६. यो च उप्पतितं अत्थं, खिप्पमेव निबोधति;

मुच्चते सत्तुसम्बाधा, सुलसा सत्तुकामिवाति.

सुलसाजातकं ततियं.

४२०. सुमङ्गलजातकं (४)

२७. भुसम्हि [भुसम्पि (क.), भुसं हि (सी. निय्य)] कुद्धोति अवेक्खियान, न ताव दण्डं पणयेय्य इस्सरो;

अट्ठानसो अप्पतिरूपमत्तनो, परस्स दुक्खानि भुसं उदीरये.

२८. यतो च जानेय्य पसादमत्तनो, अत्थं नियुञ्जेय्य परस्स दुक्कटं;

तदायमत्थोति सयं अवेक्खिय, अथस्स दण्डं सदिसं निवेसये.

२९. न चापि झापेति परं न अत्तनं, अमुच्छितो यो नयते नयानयं;

यो दण्डधारो भवतीध इस्सरो, स वण्णगुत्तो सिरिया न धंसति.

३०. ये खत्तिया से अनिसम्मकारिनो, पणेन्ति दण्डं सहसा पमुच्छिता;

अवण्णसंयुता [युत्ताव (क.)] जहन्ति जीवितं, इतो विमुत्तापि च यन्ति दुग्गतिं.

३१. धम्मे च ये अरियप्पवेदिते रता, अनुत्तरा ते वचसा मनसा कम्मुना च;

ते सन्तिसोरच्चसमाधिसण्ठिता, वजन्ति लोकं दुभयं तथाविधा.

३२. राजाहमस्मि नरपमदानमिस्सरो, सचेपि कुज्झामि ठपेमि अत्तनं;

निसेधयन्तो जनतं तथाविधं, पणेमि दण्डं अनुकम्प योनिसो.

३३. सिरी च लक्खी च तवेव खत्तिय, जनाधिप मा विजहि कुदाचनं;

अक्कोधनो निच्चपसन्नचित्तो, अनीघो तुवं वस्ससतानि पालय.

३४. गुणेहि एतेहि उपेत खत्तिय, ठितमरियवत्ती [वत्ति (सी.), वुत्ति (क.)] सुवचो अकोधनो;

सुखी अनुप्पीळ पसासमेदिनिं [अनुप्पीळं सहसमेदनिं (क.)], इतो विमुत्तोपि च याहि सुग्गतिं.

३५. एवं सुनीतेन [सुविनीतेन (पी.)] सुभासितेन, धम्मेन ञायेन उपायसो नयं;

निब्बापये सङ्खुभितं महाजनं, महाव मेघो सलिलेन मेदिनिन्ति [मेदनिन्ति (स्या. क.)].

सुमङ्गलजातकं चतुत्थं.

४२१. गङ्गमालजातकं (५)

३६. अङ्गारजाता पथवी, कुक्कुळानुगता मही;

अथ गायसि वत्तानि [वत्थानि (क.)], न तं तपति आतपो.

३७. उद्धं तपति आदिच्चो, अधो तपति वालुका;

अथ गायसि वत्तानि [वत्थानि (क.)], न तं तपति आतपो.

३८. न मं तपति आतपो, आतपा [आतप्पा (सी. स्या. पी.)] तपयन्ति मं;

अत्था हि विविधा राज, ते तपन्ति न आतपो.

३९. अद्दसं काम ते मूलं, सङ्कप्पा काम जायसि;

न तं सङ्कप्पयिस्सामि, एवं काम न हेहिसि.

४०. अप्पापि कामा न अलं, बहूहिपि न तप्पति;

अहहा बाललपना, परिवज्जेथ [पटिविज्झेथ (पी. सी. अट्ठ.)] जग्गतो.

४१. अप्पस्स कम्मस्स फलं ममेदं, उदयो अज्झागमा महत्तपत्तं;

सुलद्धलाभो वत माणवस्स, यो पब्बजी कामरागं पहाय.

४२. तपसा पजहन्ति पापकम्मं, तपसा न्हापितकुम्भकारभावं;

तपसा अभिभुय्य गङ्गमाल, नामेनालपसज्ज ब्रह्मदत्तं.

४३. सन्दिट्ठिकमेव ‘‘अम्म’’ पस्सथ, खन्तीसोरच्चस्स अयं [यो (स्या. पी. क.)] विपाको;

यो [सो (स्या. क.)] सब्बजनस्स वन्दितोहु, तं वन्दाम सराजिका समच्चा.

४४. मा किञ्चि अवचुत्थ गङ्गमालं, मुनिनं मोनपथेसु सिक्खमानं;

एसो हि अतरि अण्णवं, यं तरित्वा चरन्ति वीतसोकाति.

गङ्गमालजातकं पञ्चमं.

४२२. चेतियजातकं (६)

४५. धम्मो हवे हतो हन्ति, नाहतो हन्ति किञ्चनं [कञ्चिनं (पी.)];

तस्मा हि धम्मं न हने, मा त्वं [तं (स्या. पी.)] धम्मो हतो हनि.

४६. अलिकं भासमानस्स, अपक्कमन्ति देवता;

पूतिकञ्च मुखं वाति, सकट्ठाना च धंसति;

यो जानं पुच्छितो पञ्हं, अञ्ञथा नं वियाकरे.

४७. सचे हि सच्चं भणसि, होहि राज यथा पुरे;

मुसा चे भाससे राज, भूमियं तिट्ठ चेतिय.

४८. अकाले वस्सती तस्स, काले तस्स न वस्सति;

यो जानं पुच्छितो पञ्हं, अञ्ञथा नं वियाकरे.

४९. सचे हि सच्चं भणसि, होहि राज यथा पुरे;

मुसा चे भाससे राज, भूमिं पविस चेतिय.

५०. जिव्हा तस्स द्विधा होति, उरगस्सेव दिसम्पति;

यो जानं पुच्छितो पञ्हं, अञ्ञथा नं वियाकरे.

५१. सचे हि सच्चं भणसि, होहि राज यथा पुरे;

मुसा चे भाससे राज, भिय्यो पविस चेतिय.

५२. जिव्हा तस्स न भवति, मच्छस्सेव दिसम्पति;

यो जानं पुच्छितो पञ्हं, अञ्ञथा नं वियाकरे.

५३. सचे हि सच्चं भणसि, होहि राज यथा पुरे;

मुसा चे भाससे राज, भिय्यो पविस चेतिय.

५४. थियोव तस्स जायन्ति [थियो तस्स पजायन्ति (क.)], न पुमा जायरे कुले;

यो जानं पुच्छितो पञ्हं, अञ्ञथा नं वियाकरे.

५५. सचे हि सच्चं भणसि, होहि राज यथा पुरे;

मुसा चे भाससे राज, भिय्यो पविस चेतिय.

५६. पुत्ता तस्स न भवन्ति, पक्कमन्ति दिसोदिसं;

यो जानं पुच्छितो पञ्हं, अञ्ञथा नं वियाकरे.

५७. सचे हि सच्चं भणसि, होहि राज यथा पुरे;

मुसा चे भाससे राज, भिय्यो पविस चेतिय.

५८. स राजा इसिना सत्तो, अन्तलिक्खचरो पुरे;

पावेक्खि पथविं चेच्चो, हीनत्तो पत्व परियायं [अत्तपरियायं (सी. स्या.), पत्तपरियायं (क. सी. निय्य)].

५९. तस्मा हि छन्दागमनं, नप्पसंसन्ति पण्डिता;

अदुट्ठचित्तो भासेय्य, गिरं सच्चूपसंहितन्ति.

चेतियजातकं छट्ठं.

४२३. इन्द्रियजातकं (७)

६०. यो इन्द्रियानं कामेन, वसं नारद गच्छति;

सो परिच्चज्जुभो लोके, जीवन्तोव विसुस्सति [जीवन्तोपिविसुस्सति (स्या.), जीवन्तो वापि सुस्सति (क.)].

६१. सुखस्सानन्तरं दुक्खं, दुक्खस्सानन्तरं सुखं;

सोसि [सोपि (स्या. पी. क.)] पत्तो सुखा [सुख (स्या.), सुखं (क.)] दुक्खं, पाटिकङ्ख वरं सुखं.

६२. किच्छकाले किच्छसहो, यो किच्छं नातिवत्तति;

स किच्छन्तं सुखं धीरो, योगं समधिगच्छति.

६३. न हेव कामान कामा, नानत्था नात्थकारणा;

न कतञ्च निरङ्कत्वा, धम्मा चवितुमरहसि.

६४. दक्खं गहपती [गहपतं (सी. स्या. पी.), गहवतं (?)] साधु, संविभज्जञ्च भोजनं;

अहासो अत्थलाभेसु, अत्थब्यापत्ति अब्यथो.

६५. एत्तावतेतं पण्डिच्चं, अपि सो [असितो (सी. स्या. पी.)] दविलो [देवलो (सी. पी.)] ब्रवि;

न यितो किञ्चि पापियो, यो इन्द्रियानं वसं वजे.

६६. अमित्तानंव हत्थत्थं, सिवि पप्पोति मामिव;

कम्मं विज्जञ्च दक्खेय्यं, विवाहं सीलमद्दवं;

एते च यसे हापेत्वा, निब्बत्तो सेहि कम्मेहि.

६७. सोहं सहस्सजीनोव अबन्धु अपरायणो;