५३१. कुसजातकं (१)

१. ‘‘इदं ते रट्ठं सधनं सयोग्गं, सकायुरं सब्बकामूपपन्नं;

इदं ते रज्जं [रट्ठं (क.)] अनुसास अम्म, गच्छामहं यत्थ पिया पभावती’’.

२. ‘‘अनुज्जुभूतेन हरं महन्तं, दिवा च रत्तो च निसीथकाले [निसीद काले (क.)];

पटिगच्छ त्वं खिप्पं कुसावतिं कुस [कुसावतिं (स्या. क.)], निच्छामि दुब्बण्णमहं वसन्तं’’.

३. ‘‘नाहं गमिस्सामि इतो कुसावतिं, पभावती वण्णपलोभितो तव;

रमामि मद्दस्स निकेतरम्मे, हित्वान रट्ठं तव दस्सने रतो.

४. ‘‘पभावती वण्णपलोभितो तव, सम्मूळ्हरूपो विचरामि मेदिनिं [मेदनिं (स्या. क.)];

दिसं न जानामि कुतोम्हि आगतो, तयम्हि मत्तो मिगमन्दलोचने.

५. ‘‘सुवण्णचीरवसने, जातरूपसुमेखले;

सुस्सोणि तव कामा हि [कामेहि (सी. स्या. पी.)], नाहं रज्जेन मत्थिको’’.

६. ‘‘अब्भूति [अब्भू हि (सी.), अभूति (स्या.), अब्भु हि (पी.)] तस्स भो होति, यो अनिच्छन्तमिच्छति;

अकामं राज कामेसि [कामेहि (सी. पी.)], अकन्तं कन्तु [अकन्तो कन्त (सी. स्या. पी.)] मिच्छसि’’.

७. ‘‘अकामं वा सकामं वा, यो नरो लभते पियं;

लाभमेत्थ पसंसाम, अलाभो तत्थ पापको’’.

८. ‘‘पासाणसारं खणसि, कणिकारस्स दारुना;

वातं जालेन बाधेसि, यो अनिच्छन्तमिच्छसि’’.

९. ‘‘पासाणो नून ते हदये, ओहितो मुदुलक्खणे;

यो ते सातं न विन्दामि, तिरोजनपदागतो.

१०. ‘‘यदा मं भकुटिं [भूकुटिं (सी. पी.)] कत्वा, राजपुत्ती उदिक्खति [राजपुत्ति उदिक्खसि (सी. पी.)];

आळारिको तदा होमि, रञ्ञो मद्दस्सन्तेपुरे [मद्दस्स थीपुरे (सी. पी.) एवमुपरिपि].

११. ‘‘यदा उम्हयमाना मं, राजपुत्ती उदिक्खति [राजपुत्ति उदिक्खसि (सी. पी.)];

नाळारिको तदा होमि, राजा होमि तदा कुसो’’.

१२. ‘‘सचे हि वचनं सच्चं, नेमित्तानं भविस्सति;

नेव मे त्वं पती अस्स, कामं छिन्दन्तु सत्तधा’’.

१३. ‘‘सचे हि वचनं सच्चं, अञ्ञेसं यदि वा ममं;

नेव तुय्हं पती अत्थि, अञ्ञो सीहस्सरा कुसा’’.

१४. ‘‘नेक्खं गीवं ते कारेस्सं, पत्वा खुज्जे कुसावतिं;

सचे मं नागनासूरू, ओलोकेय्य पभावती.

१५. ‘‘नेक्खं गीवं ते कारेस्सं, पत्वा खुज्जे कुसावतिं;

सचे मं नागनासूरू, आलपेय्य पभावती.

१६. ‘‘नेक्खं गीवं ते कारेस्सं, पत्वा खुज्जे कुसावतिं;

सचे मं नागनासूरू, उम्हायेय्य पभावती.

१७. ‘‘नेक्खं गीवं ते कारेस्सं, पत्वा खुज्जे कुसावतिं;

सचे मं नागनासूरू, पम्हायेय्य पभावती.

१८. ‘‘नेक्खं गीवं ते कारेस्सं, पत्वा खुज्जे कुसावतिं;

सचे मे नागनासूरू, पाणीहि उपसम्फुसे’’.

१९. ‘‘न हि नूनायं राजपुत्ती, कुसे सातम्पि विन्दति;

आळारिके भते पोसे, वेतनेन अनत्थिके’’.

२०. ‘‘न हि नूनायं सा [नून अयं (सी. स्या.)] खुज्जा, लभति जिव्हाय छेदनं;

सुनिसितेन सत्थेन, एवं दुब्भासितं भणं’’.

२१. ‘‘मा नं रूपेन पामेसि, आरोहेन पभावति;

महायसोति कत्वान, करस्सु रुचिरे पियं.

२२. ‘‘मा नं रूपेन पामेसि, आरोहेन पभावति;

महद्धनोति कत्वान, करस्सु रुचिरे पियं.

२३. ‘‘मा नं रूपेन पामेसि, आरोहेन पभावति;

महब्बलोति कत्वान, करस्सु रुचिरे पियं.

२४. ‘‘मा नं रूपेन पामेसि, आरोहेन पभावति;

महारट्ठोति कत्वान, करस्सु रुचिरे पियं.

२५. ‘‘मा नं रूपेन पामेसि, आरोहेन पभावति;

महाराजाति कत्वान, करस्सु रुचिरे पियं.

२६. ‘‘मा नं रूपेन पामेसि, आरोहेन पभावति;

सीहस्सरोति कत्वान, करस्सु रुचिरे पियं.

२७. ‘‘मा नं रूपेन पामेसि, आरोहेन पभावति;

वग्गुस्सरोति कत्वान, करस्सु रुचिरे पियं.

२८. ‘‘मा नं रूपेन पामेसि, आरोहेन पभावति;

बिन्दुस्सरोति कत्वान, करस्सु रुचिरे पियं.

२९. ‘‘मा नं रूपेन पामेसि, आरोहेन पभावति;

मञ्जुस्सरोति कत्वान, करस्सु रुचिरे पियं.

३०. ‘‘मा नं रूपेन पामेसि, आरोहेन पभावति;

मधुस्सरोति [मधुरस्सरोति (सी.)] कत्वान, करस्सु रुचिरे पियं.

३१. ‘‘मा नं रूपेन पामेसि, आरोहेन पभावति;

सतसिप्पोति कत्वान, करस्सु रुचिरे पियं.

३२. ‘‘मा नं रूपेन पामेसि, आरोहेन पभावति;

खत्तियोतिपि कत्वान [करित्वान (सी.)], करस्सु रुचिरे पियं.

३३. ‘‘मा नं रूपेन पामेसि, आरोहेन पभावति;

कुसराजाति कत्वान, करस्सु रुचिरे पियं’’.

३४. ‘‘एते नागा उपत्थद्धा, सब्बे तिट्ठन्ति वम्मिता [वम्मिका (स्या.)];

पुरा मद्दन्ति पाकारं, आनेन्तेतं पभावतिं’’.

३५. ‘‘सत्त बिले [खण्डे (सी. पी.)] करित्वान, अहमेतं पभावतिं;

खत्तियानं पदस्सामि, ये मं हन्तुं इधागता’’.

३६. ‘‘अवुट्ठहि राजपुत्ती, सामा कोसेय्यवासिनी;

अस्सुपुण्णेहि नेत्तेहि, दासीगणपुरक्खता’’.

३७. ‘‘तं नून कक्कूपनिसेवितं मुखं, आदासदन्ताथरुपच्चवेक्खितं;

सुभं सुनेत्तं विरजं अनङ्गणं, छुद्धं वने ठस्सति खत्तियेहि.

३८. ‘‘ते नून मे असिते वेल्लितग्गे, केसे मुदू चन्दनसारलित्ते;

समाकुले सीवथिकाय मज्झे, पादेहि गिज्झा परिकड्ढिस्सन्ति [परिकड्ढयन्ति (सी. स्या. पी.)].

३९. ‘‘ता नून मे तम्बनखा सुलोमा, बाहा मुदू चन्दनसारलित्ता;

छिन्ना वने उज्झिता खत्तियेहि, गय्ह धङ्को [वको (पी.)] गच्छति येन कामं.

४०. ‘‘ते नून तालूपनिभे अलम्बे, निसेविते कासिकचन्दनेन;

थनेसु मे लम्बिस्सति [लम्बहीति (पी.)] सिङ्गालो [सिगालो (सी. स्या. पी.)], मातूव पुत्तो तरुणो तनूजो.

४१. ‘‘तं नून सोणिं पुथुलं सुकोट्टितं, निसेवितं कञ्चनमेखलाहि;

छिन्नं वने खत्तियेही अवत्थं, सिङ्गालसङ्घा परिकड्ढिस्सन्ति [गय्हा वको गच्छति येनकामं (पी.)].

४२. ‘‘सोणा धङ्का [वका (पी.)] सिङ्गाला च, ये चञ्ञे सन्ति दाठिनो;

अजरा नून हेस्सन्ति, भक्खयित्वा पभावतिं.

४३. ‘‘सचे मंसानि हरिंसु, खत्तिया दूरगामिनो;

अट्ठीनि अम्म याचित्वा, अनुपथे दहाथ नं.

४४. ‘‘खेत्तानि अम्म कारेत्वा, कणिकारेत्थ रोपय [रोपये (क.)];

यदा ते पुप्फिता अस्सु, हेमन्तानं हिमच्चये;

सरेय्याथ ममं [मम (पी.)] अम्म, एवंवण्णा पभावती’’.

४५. ‘‘तस्सा माता उदट्ठासि, खत्तिया देववण्णिनी;

दिस्वा असिञ्च सूनञ्च, रञ्ञो मद्दस्सन्तेपुरे’’.

४६. ‘‘इमिना नून असिना, सुसञ्ञं तनुमज्झिमं;

धीतरं मद्द [मम (सी.), मद्दो (पी.)] हन्त्वान, खत्तियानं पदस्ससि’’ [पदस्सति (पी. क.)].

४७. ‘‘न मे अकासि वचनं, अत्थकामाय पुत्तिके;

साज्ज लोहितसञ्छन्ना, गच्छसि [गञ्छिसि (सी. पी.)] यमसाधनं.

४८. ‘‘एवमापज्जती पोसो, पापियञ्च निगच्छति;

यो वे हितानं वचनं, न करोति [न करं (सी.)] अत्थदस्सिनं.

४९. ‘‘सचे च अज्ज [त्वं अम्म (सी.)] धारेसि [वारेसि (पी.)], कुमारं चारुदस्सनं;

कुसेन जातं खत्तियं, सुवण्णमणिमेखलं;

पूजितं [पूजिता (पी.)] ञातिसङ्घेहि, न गच्छसि [गञ्छिसि (सी. पी.)] यमक्खयं.

५०. ‘‘यत्थस्सु भेरी नदति, कुञ्जरो च निकूजति [निकुञ्जति (पी.)];

खत्तियानं कुले भद्दे, किं नु सुखतरं ततो.

५१. ‘‘अस्सो च सिसति [अस्सो हसिसति (सी.), अस्सो हसियति (स्या.), अस्सो च सिंसति (पी.)] द्वारे, कुमारो उपरोदति;

खत्तियानं कुले भद्दे, किं नु सुखतरं ततो.

५२. ‘‘मयूरकोञ्चाभिरुदे, कोकिलाभिनिकूजिते;

खत्तियानं कुले भद्दे, किं नु सुखतरं ततो’’.

५३. ‘‘कहं नु सो सत्तुमद्दनो, पररट्ठप्पमद्दनो;

कुसो सोळारपञ्ञाणो, यो नो दुक्खा पमोचये’’.

५४. ‘‘इधेव सो सत्तुमद्दनो, पररट्ठप्पमद्दनो;

कुसो सोळारपञ्ञाणो, यो ते सब्बे वधिस्सति’’ [यो नो दुक्खा पमोचये (सी.), सो नो सब्बे वधिस्सति (पी.)].

५५. ‘‘उम्मत्तिका नु भणसि, अन्धबाला पभाससि [आदु बालाव भाससि (सी. पी.)];

कुसो चे आगतो अस्स, किं न [किन्नु (स्या. क.)] जानेमु तं मयं’’.

५६. ‘‘एसो आळारिको पोसो, कुमारीपुरमन्तरे;

दळ्हं कत्वान संवेल्लिं, कुम्भिं धोवति ओणतो’’.

५७. ‘‘वेणी त्वमसि चण्डाली, अदूसि कुलगन्धिनी;

कथं मद्दकुले जाता, दासं कयिरासि कामुकं’’.

५८. ‘‘नम्हि वेणी न चण्डाली, न चम्हि कुलगन्धिनी;

ओक्काकपुत्तो भद्दन्ते, त्वं नु दासोति मञ्ञसि’’.

५९. ‘‘यो ब्राह्मणसहस्सानि, सदा भोजेति वीसतिं;

ओक्काकपुत्तो भद्दन्ते, त्वं नु दासोति मञ्ञसि’’.

६०. ‘‘यस्स नागसहस्सानि, सदा योजेन्ति वीसतिं;

ओक्काकपुत्तो भद्दन्ते, त्वं नु दासोति मञ्ञसि.

६१. ‘‘यस्स अस्ससहस्सानि, सदा योजेन्ति वीसतिं;

ओक्काकपुत्तो भद्दन्ते, त्वं नु दासोति मञ्ञसि.

६२. ‘‘यस्स रथसहस्सानि, सदा योजेन्ति वीसतिं;

ओक्काकपुत्तो भद्दन्ते, त्वं नु दासोति मञ्ञसि.

[( ) अयं गाथा सी. पी. पोत्थकेसुयेव दिस्सति] (‘‘यस्स उसभसहस्सानि, सदा योजेन्ति वीसतिं;

ओक्काकपुत्तो भद्दन्ते, त्वं नु दासोति मञ्ञसि) [( ) अयं गाथा सी. पी. पोत्थकेसुयेव दिस्सति].

६३. ‘‘यस्स धेनुसहस्सानि, सदा दुहन्ति वीसतिं [दुय्हन्ति वीसति (सी. पी.)];

ओक्काकपुत्तो भद्दन्ते, त्वं नु दासोति मञ्ञसि’’.

६४. ‘‘तग्घ ते दुक्कटं बाले, यं खत्तियं महब्बलं;

नागं मण्डूकवण्णेन, न नं [न तं (सी. पी.)] अक्खासिधागतं’’ [अक्खासि आगतं (सी.)].

६५. ‘‘अपराधं महाराज, त्वं नो खम रथेसभ;

यं तं अञ्ञातवेसेन, नाञ्ञासिम्हा इधागतं’’.

६६. ‘‘मादिसस्स न तं छन्नं, योहं आळारिको भवे;

त्वञ्ञेव मे पसीदस्सु, नत्थि ते देव दुक्कटं’’.

६७. ‘‘गच्छ बाले खमापेहि, कुसराजं महब्बलं;

खमापितो कुसो राजा [कुसराजा (सब्बत्थ)], सो ते दस्सति जीवितं’’.

६८. ‘‘पितुस्स वचनं सुत्वा, देववण्णी पभावती;

सिरसा अग्गही पादे, कुसराजं महब्बलं’’.

६९. ‘‘यामा रत्यो अतिक्कन्ता, तामा देव तया विना;

वन्दे ते सिरसा पादे, मा मे कुज्झं रथेसभ.

७०. ‘‘सब्बं [सच्चं (सी. स्या. पी.)] ते पटिजानामि, महाराज सुणोहि मे;

न चापि अप्पियं तुय्हं, करेय्यामि अहं पुन.

७१. ‘‘एवं चे याचमानाय, वचनं मे न काहसि;

इदानि मं तातो हन्त्वा, खत्तियानं पदस्सति’’.

७२. ‘‘एवं ते याचमानाय, किं न काहामि ते वचो;

विकुद्धो त्यस्मि कल्याणि, मा त्वं भायि पभावति.

७३. ‘‘सब्बं ते पटिजानामि, राजपुत्ति सुणोहि मे;