५२८. महाबोधिजातकं (३)

१२४. ‘‘किं नु दण्डं किमजिनं, किं छत्तं किमुपाहनं;

किमङ्कुसञ्च पत्तञ्च, सङ्घाटिञ्चापि ब्राह्मण;

तरमानरूपोहासि [गण्हासि (सी. स्या. पी.)], किं नु पत्थयसे दिसं’’.

१२५. ‘‘द्वादसेतानि वस्सानि, वुसितानि तवन्तिके;

नाभिजानामि सोणेन, पिङ्गलेनाभिकूजितं.

१२६. ‘‘स्वायं दित्तोव नदति, सुक्कदाठं विदंसयं;

तव सुत्वा सभरियस्स, वीतसद्धस्स मं पति’’.

१२७. ‘‘अहु एस कतो दोसो, यथा भाससि ब्राह्मण;

एस भिय्यो पसीदामि, वस ब्राह्मण मागमा’’.

१२८. ‘‘सब्बसेतो पुरे आसि, ततोपि सबलो अहु;

सब्बलोहितको दानि, कालो पक्कमितुं मम.

१२९. ‘‘अब्भन्तरं पुरे आसि, ततो मज्झे ततो बहि;

पुरा निद्धमना होति, सयमेव वजामहं.

१३०. ‘‘वीतसद्धं न सेवेय्य, उदपानंवनोदकं;

सचेपि नं अनुखणे, वारि कद्दमगन्धिकं.

१३१. ‘‘पसन्नमेव सेवेय्य, अप्पसन्नं विवज्जये;

पसन्नं पयिरुपासेय्य, रहदं वुदकत्थिको.

१३२. ‘‘भजे भजन्तं पुरिसं, अभजन्तं न भज्जये [भाजये (पी.)];

असप्पुरिसधम्मो सो, यो भजन्तं न भज्जति [भाजति (पी.)].

१३३. ‘‘यो भजन्तं न भजति, सेवमानं न सेवति;

स वे मनुस्सपापिट्ठो, मिगो साखस्सितो यथा.

१३४. ‘‘अच्चाभिक्खणसंसग्गा, असमोसरणेन च;

एतेन मित्ता जीरन्ति, अकाले याचनाय च.

१३५. ‘‘तस्मा नाभिक्खणं गच्छे, न च गच्छे चिराचिरं;

कालेन याचं याचेय्य, एवं मित्ता न जीयरे [जीररे (स्या. पी.)].

१३६. ‘‘अतिचिरं निवासेन, पियो भवति अप्पियो;

आमन्त खो तं गच्छाम, पुरा ते होम अप्पिया’’.

१३७. ‘‘एवं चे याचमानानं, अञ्जलिं नावबुज्झसि;

परिचारकानं सतं [परिचारिकानं सत्तानं (सी. स्या. पी.)], वचनं न करोसि नो;

एवं तं अभियाचाम, पुन कयिरासि परियायं’’.

१३८. ‘‘एवं चे नो विहरतं, अन्तरायो न हेस्सति;

तुय्हं वापि [तुम्हञ्चापि (सी.), तुय्हञ्चापि (पी.)] महाराज, मय्हं वा [अम्हं वा (सी.), मय्हञ्च (पी.)] रट्ठवद्धन;

अप्पेव नाम पस्सेम, अहोरत्तानमच्चये’’.

१३९. ‘‘उदीरणा चे संगत्या, भावाय मनुवत्तति;

अकामा अकरणीयं वा, करणीयं वापि कुब्बति;

आकामाकरणीयम्हि, क्विध पापेन लिप्पति [लिम्पति (स्या. क.)].

१४०. ‘‘सो चे अत्थो च धम्मो च, कल्याणो न च पापको;

भोतो चे वचनं सच्चं, सुहतो वानरो मया.

१४१. ‘‘अत्तनो चे हि वादस्स, अपराधं विजानिया [विजानिय (सी. स्या. पी.)];

न मं त्वं गरहेय्यासि, भोतो वादो हि तादिसो’’.

१४२. ‘‘इस्सरो सब्बलोकस्स, सचे कप्पेति जीवितं;

इद्धिं [इद्धि (पी. क.)] ब्यसनभावञ्च, कम्मं कल्याणपापकं;

निद्देसकारी पुरिसो, इस्सरो तेन लिप्पति.

१४३. ‘‘सो चे अत्थो च धम्मो च, कल्याणो न च पापको;

भोतो चे वचनं सच्चं, सुहतो वानरो मया.

१४४. ‘‘अत्तनो चे हि वादस्स, अपराधं विजानिया;

न मं त्वं गरहेय्यासि, भोतो वादो हि तादिसो’’.

१४५. ‘‘सचे पुब्बेकतहेतु, सुखदुक्खं निगच्छति;

पोराणकं कतं पापं, तमेसो मुच्चते [मुञ्चते (सी. स्या.)] इणं;

पोराणकइणमोक्खो, क्विध पापेन लिप्पति.

१४६. ‘‘सो चे अत्थो च धम्मो च, कल्याणो न च पापको;

भोतो चे वचनं सच्चं, सुहतो वानरो मया.

१४७. ‘‘अत्तनो चे हि वादस्स, अपराधं विजानिया;

न मं त्वं गरहेय्यासि, भोतो वादो हि तादिसो’’.

१४८. ‘‘चतुन्नंयेवुपादाय, रूपं सम्भोति पाणिनं;

यतो च रूपं सम्भोति, तत्थेवानुपगच्छति;

इधेव जीवति जीवो, पेच्च पेच्च विनस्सति.

१४९. उच्छिज्जति अयं लोको, ये बाला ये च पण्डिता;

उच्छिज्जमाने लोकस्मिं, क्विध पापेन लिप्पति.

१५०. ‘‘सो चे अत्थो च धम्मो च, कल्याणो न च पापको;

भोतो चे वचनं सच्चं, सुहतो वानरो मया.

१५१. ‘‘अत्तनो चे हि वादस्स, अपराधं विजानिया;

न मं त्वं गरहेय्यासि, भोतो वादो हि तादिसो’’.

१५२. ‘‘आहु खत्तविदा [खत्तविधा (सी. स्या. पी.)] लोके, बाला पण्डितमानिनो.

मातरं पितरं हञ्ञे, अथो जेट्ठम्पि भातरं;

हनेय्य पुत्त [पुत्ते च (पी.)] दारे च, अत्थो चे तादिसो सिया.

१५३. ‘‘यस्स रुक्खस्स छायाय, निसीदेय्य सयेय्य वा;

न तस्स साखं भञ्जेय्य, मित्तदुब्भो [मित्तदूभी (पी.)] हि पापको.

१५४. ‘‘अथ अत्थे समुप्पन्ने, समूलमपि अब्बहे [अब्भहे (स्या. क.)];

अत्थो मे सम्बलेनापि, सुहतो वानरो मया.

१५५. [अयं गाथा सीहळपोत्थके नत्थि] ‘‘सो चे अत्थो च धम्मो च, कल्याणो न च पापको;

भोतो चे वचनं सच्चं, सुहतो वानरो मया [अयं गाथा सीहळपोत्थके नत्थि].

१५६. ‘‘अत्तनो चे हि वादस्स, अपराधं विजानिया;

न मं त्वं गरहेय्यासि, भोतो वादो हि तादिसो.

१५७. ‘‘अहेतुवादो पुरिसो, यो च इस्सरकुत्तिको;

पुब्बेकती च उच्छेदी, यो च खत्तविदो नरो.

१५८. ‘‘एते असप्पुरिसा लोके, बाला पण्डितमानिनो;

करेय्य तादिसो पापं, अथो अञ्ञम्पि कारये;

असप्पुरिससंसग्गो, दुक्खन्तो [दुक्कटो (सी.)] कटुकुद्रयो.

१५९. ‘‘उरब्भरूपेन वकस्सु [बकासु (सी. स्या.), वकासु (पी.)] पुब्बे, असंकितो अजयूथं उपेति;

हन्त्वा उरणिं अजिकं [अजियं (सी. स्या. पी.)] अजञ्च, उत्रासयित्वा [चित्रासयित्वा (सी. पी.)] येन कामं पलेति.

१६०. ‘‘तथाविधेके समणब्राह्मणासे, छदनं कत्वा वञ्चयन्ति मनुस्से;

अनासका थण्डिलसेय्यका च, रजोजल्लं उक्कुटिकप्पधानं;

परियायभत्तञ्च अपानकत्ता, पापाचारा अरहन्तो वदाना.

१६१. ‘‘एते असप्पुरिसा लोके, बाला पण्डितमानिनो;

करेय्य तादिसो पापं, अथो अञ्ञम्पि कारये;

असप्पुरिससंसग्गो, दुक्खन्तो कटुकुद्रयो.

१६२. ‘‘यमाहु नत्थि वीरियन्ति, अहेतुञ्च पवदन्ति [हेतुञ्च अपवदन्ति (सी. स्या. पी.)] ये;

परकारं अत्तकारञ्च, ये तुच्छं समवण्णयुं.

१६३. ‘‘एते असप्पुरिसा लोके, बाला पण्डितमानिनो;

करेय्य तादिसो पापं, अथो अञ्ञम्पि कारये;

असप्पुरिससंसग्गो, दुक्खन्तो कटुकुद्रयो.

१६४. ‘‘सचे हि वीरियं नास्स, कम्मं कल्याणपापकं;

न भरे वड्ढकिं राजा, नपि यन्तानि कारये.

१६५. ‘‘यस्मा च वीरियं अत्थि, कम्मं कल्याणपापकं;

तस्मा यन्तानि कारेति, राजा भरति वड्ढकिं.

१६६. ‘‘यदि वस्ससतं देवो, न वस्से न हिमं पते;

उच्छिज्जेय्य अयं लोको, विनस्सेय्य अयं पजा.

१६७. ‘‘यस्मा च वस्सती देवो, हिमञ्चानुफुसायति;

तस्मा सस्सानि पच्चन्ति, रट्ठञ्च पालिते [पल्लते (सी. पी.), पोलयते (स्या.)] चिरं.

१६८. ‘‘गवं चे तरमानानं, जिम्हं गच्छति पुङ्गवो;

सब्बा ता जिम्हं गच्छन्ति, नेत्ते जिम्हं [जिम्ह (पी.)] गते सति.

१६९. ‘‘एवमेव [एवमेवं (पी.)] मनुस्सेसु, यो होति सेट्ठसम्मतो;

सो चे अधम्मं चरति, पगेव इतरा पजा;

सब्बं रट्ठं दुखं सेति, राजा चे होति अधम्मिको.

१७०. ‘‘गवं चे तरमानानं, उजुं गच्छति पुङ्गवो;

सब्बा गावी उजुं यन्ति, नेत्ते उजुं [उजू (पी.)] गते सति.

१७१. ‘‘एवमेव मनुस्सेसु, यो होति सेट्ठसम्मतो;

सो सचे [चेव (सी.), चेपि (क.)] धम्मं चरति, पगेव इतरा पजा;

सब्बं रट्ठं सुखं सेति, राजा चे होति धम्मिको.

१७२. ‘‘महारुक्खस्स फलिनो, आमं छिन्दति यो फलं;

रसञ्चस्स न जानाति, बीजञ्चस्स विनस्सति.

१७३. ‘‘महारुक्खूपमं रट्ठं, अधम्मेन पसासति;

रसञ्चस्स न जानाति, रट्ठञ्चस्स विनस्सति.

१७४. ‘‘महारुक्खस्स फलिनो, पक्कं छिन्दति यो फलं;

रसञ्चस्स विजानाति, बीजञ्चस्स न नस्सति.

१७५. ‘‘महारुक्खूपमं रट्ठं, धम्मेन यो पसासति;

रसञ्चस्स विजानाति, रट्ठञ्चस्स न नस्सति.

१७६. ‘‘यो च राजा जनपदं, अधम्मेन पसासति;

सब्बोसधीहि सो राजा, विरुद्धो होति खत्तियो.

१७७. ‘‘तथेव नेगमे हिंसं, ये युत्ता कयविक्कये;

ओजदानबलीकारे, स कोसेन विरुज्झति.

१७८. ‘‘पहारवरखेत्तञ्ञू, सङ्गामे कतनिस्समे [कतनियमे (क.)];

उस्सिते हिंसयं राजा, स बलेन विरुज्झति.

१७९. ‘‘तथेव इसयो हिंसं, सञ्ञते [संयमे (स्या. क.)] ब्रह्मचारियो [ब्रह्मचारिनो (सी.)];

अधम्मचारी खत्तियो, सो सग्गेन विरुज्झति.

१८०. ‘‘यो च राजा अधम्मट्ठो, भरियं हन्ति अदूसिकं;

लुद्दं पसवते ठानं [पापं (सी.)], पुत्तेहि च विरुज्झति.

१८१. ‘‘धम्मं चरे जानपदे, नेगमेसु [निगमेसु (सी.)] बलेसु च;

इसयो च न हिंसेय्य, पुत्तदारे समं चरे.

१८२. ‘‘स तादिसो भूमिपति, रट्ठपालो अकोधनो;

सपत्ते [सामन्ते (सी. स्या. पी.)] सम्पकम्पेति, इन्दोव असुराधिपो’’ति.

महाबोधिजातकं ततियं.

पण्णासनिपातं निट्ठितं.