१९. सट्ठिनिपातो

५२९. सोणकजातकं (१)

१. ‘‘तस्स सुत्वा सतं दम्मि, सहस्सं दिट्ठ [दट्ठु (सी. पी.)] सोणकं;

को मे सोणकमक्खाति, सहायं पंसुकीळितं’’.

२. ‘‘अथब्रवी माणवको, दहरो पञ्चचूळको;

मय्हं सुत्वा सतं देहि, सहस्सं दिट्ठ [दट्ठु (सी. पी.)] सोणकं;

अहं ते सोणकक्खिस्सं [अहं सोणकमक्खिस्सं (सी. पी.), अहं ते सोणकमक्खिस्सं (स्या.)], सहायं पंसुकीळितं’’.

३. ‘‘कतमस्मिं [कतरस्मिं (सी. स्या. पी.)] सो जनपदे, रट्ठेसु निगमेसु च;

कत्थ सोणकमद्दक्खि [कत्थ ते सोणको दिट्ठो (सी. पी.)], तं मे अक्खाहि पुच्छितो’’.

४. ‘‘तवेव देव विजिते, तवेवुय्यानभूमिया;

उजुवंसा महासाला, नीलोभासा मनोरमा.

५. ‘‘तिट्ठन्ति मेघसमाना, रम्मा अञ्ञोञ्ञनिस्सिता;

तेसं मूलम्हि [मूलस्मिं (सी. पी.), मूलस्मि (स्या.)] सोणको, झायती अनुपादनो [अनुपादिनो (स्या.), अनुपादानो (पी.)];

उपादानेसु लोकेसु, डय्हमानेसु निब्बुतो.

६. ‘‘ततो च राजा पायासि, सेनाय चतुरङ्गिया;

कारापेत्वा समं मग्गं, अगमा येन सोणको.

७. ‘‘उय्यानभूमिं गन्त्वान, विचरन्तो ब्रहावने;

आसीनं सोणकं दक्खि, डय्हमानेसु निब्बुतं’’.

८. ‘‘कपणो वतयं भिक्खु, मुण्डो सङ्घाटिपारुतो;

अमातिको अपितिको, रुक्खमूलस्मि झायति’’.

९. ‘‘इमं वाक्यं निसामेत्वा, सोणको एतदब्रवि;

‘न राज कपणो होति, धम्मं कायेन फस्सयं [फुसयं (क.)].

१०. ‘यो च [योध (सी. स्या.)] धम्मं निरंकत्वा [निराकत्वा (?)], अधम्ममनुवत्तति;

स राज कपणो होति, पापो पापपरायनो’’’.

११. ‘‘‘अरिन्दमोति मे नामं, कासिराजाति मं विदू;

कच्चि भोतो सुखस्सेय्या [सुखा सेय्या (पी.), सुखसेय्यो (क.)], इध पत्तस्स सोणक’’’.

१२. ‘‘सदापि भद्रमधनस्स, अनागारस्स भिक्खुनो;

न तेसं कोट्ठे ओपेन्ति, न कुम्भिं न खळोपियं [न कुम्भे न कळोपिया (स्या. पी.)];

परनिट्ठितमेसाना, तेन यापेन्ति सुब्बता.

१३. ‘‘दुतियम्पि भद्रमधनस्स, अनागारस्स भिक्खुनो;

अनवज्जपिण्डो [अनवज्जो पिण्डा (पी.)] भोत्तब्बो, न च कोचूपरोधति.

१४. ‘‘ततियम्पि भद्रमधनस्स, अनागारस्स भिक्खुनो;

निब्बुतो पिण्डो भोत्तब्बो, न च कोचूपरोधति.

१५. ‘‘चतुत्थम्पि [चतुत्थं (पी.)] भद्रमधनस्स, अनागारस्स भिक्खुनो;

मुत्तस्स रट्ठे चरतो, सङ्गो यस्स न विज्जति.

१६. ‘‘पञ्चमम्पि [पञ्चमं (पी.)] भद्रमधनस्स, अनागारस्स भिक्खुनो;

नगरम्हि डय्हमानम्हि, नास्स किञ्चि अडय्हथ.

१७. ‘‘छट्ठम्पि [छट्ठं (पी.)] भद्रमधनस्स, अनागारस्स भिक्खुनो;

रट्ठे विलुम्पमानम्हि [विलुप्पमानम्हि (क.)], नास्स किञ्चि अहीरथ [अहारथ (सी. स्या.)].

१८. ‘‘सत्तमम्पि [सत्तमं (पी.)] भद्रमधनस्स, अनागारस्स भिक्खुनो;

चोरेहि रक्खितं मग्गं, ये चञ्ञे परिपन्थिका;

पत्तचीवरमादाय, सोत्थिं गच्छति सुब्बतो.

१९. ‘‘अट्ठमम्पि [अट्ठमं (पी.)] भद्रमधनस्स, अनागारस्स भिक्खुनो;

यं यं दिसं पक्कमति, अनपेक्खोव गच्छति’’.

२०. ‘‘बहूपि भद्रा [बहूनि समणभद्रानि (सी.), बहूपि भद्रका एते (पी.)] एतेसं, यो त्वं भिक्खु पसंससि;

अहञ्च गिद्धो कामेसु, कथं काहामि सोणक.

२१. ‘‘पिया मे मानुसा कामा, अथो दिब्यापि मे पिया;

अथ केन नु वण्णेन, उभो लोके लभामसे’’.

२२. ‘‘कामे गिद्धा [कामेसु गिद्धा (सी. पी.)] कामरता, कामेसु अधिमुच्छिता;

नरा पापानि कत्वान, उपपज्जन्ति दुग्गतिं.

२३. ‘‘ये च कामे पहन्त्वान [पहत्वान (सी. पी.)], निक्खन्ता अकुतोभया;

एकोदिभावाधिगता, न ते गच्छन्ति दुग्गतिं.

२४. ‘‘उपमं ते करिस्सामि, तं सुणोहि अरिन्दम;

उपमाय मिधेकच्चे [पिधेकच्चे (सी. पी.)], अत्थं जानन्ति पण्डिता.

२५. ‘‘गङ्गाय कुणपं दिस्वा, वुय्हमानं महण्णवे;

वायसो समचिन्तेसि, अप्पपञ्ञो अचेतसो.

२६. ‘‘‘यानञ्च वतिदं लद्धं, भक्खो चायं अनप्पको’;

तत्थ रत्तिं तत्थ दिवा, तत्थेव निरतो मनो.

२७. ‘‘खादं नागस्स मंसानि, पिवं भागीरथोदकं [भागिरसोदकं (सी. स्या. पी. क.)];

सम्पस्सं वनचेत्यानि, न पलेत्थ [पलेत्वा (क.)] विहङ्गमो.

२८. ‘‘तञ्च [तंव (पी.)] ओतरणी गङ्गा, पमत्तं कुणपे रतं;

समुद्दं अज्झगाहासि [अज्झगाहयि (पी.)], अगती यत्थ पक्खिनं.

२९. ‘‘सो च भक्खपरिक्खीणो, उदपत्वा [उप्पतित्वा (सी. स्या.), उदापत्वा (पी.)] विहङ्गमो.

न पच्छतो न पुरतो, नुत्तरं नोपि दक्खिणं.

३०. ‘‘दीपं सो नज्झगागञ्छि [न अज्झगञ्छि (सी.), न अज्झगच्छि (पी.)], अगती यत्थ पक्खिनं;

सो च तत्थेव पापत्थ, यथा दुब्बलको तथा.

३१. ‘‘तञ्च सामुद्दिका मच्छा, कुम्भीला मकरा सुसू;

पसय्हकारा खादिंसु, फन्दमानं विपक्खकं [विपक्खिनं (सी. पी.), विपक्खिकं (स्या.)].

३२. ‘‘एवमेव तुवं राज, ये चञ्ञे कामभोगिनो;

गिद्धा चे न वमिस्सन्ति, काकपञ्ञाव [काकपञ्ञाय (सी. स्या. पी.)] ते विदू.

३३. ‘‘एसा ते उपमा राज, अत्थसन्दस्सनी कता;

त्वञ्च पञ्ञायसे तेन, यदि काहसि वा न वा.

३४. ‘‘एकवाचम्पि द्विवाचं, भणेय्य अनुकम्पको;

ततुत्तरिं न भासेय्य, दासोवय्यस्स [दासो अय्यस्स (सी.), दासो अयिरस्स (पी.)] सन्तिके’’.

३५. ‘‘इदं वत्वान पक्कामि, सोणको अमितबुद्धिमा [सोणको’मितबुद्धिमा (?)];

वेहासे अन्तलिक्खस्मिं, अनुसासित्वान खत्तियं’’.

३६. ‘‘को नुमे राजकत्तारो, सुद्दा वेय्यत्तमागता [सूता वेय्यत्तिमागता (सी. स्या. पी.)];

रज्जं निय्यादयिस्सामि, नाहं रज्जेन मत्थिको.

३७. ‘‘अज्जेव पब्बजिस्सामि, को जञ्ञा मरणं सुवे;

माहं काकोव दुम्मेधो, कामानं वसमन्वगं’’ [वसमन्नगा (पी.)].

३८. ‘‘अत्थि ते दहरो पुत्तो, दीघावु रट्ठवड्ढनो;

तं रज्जे अभिसिञ्चस्सु, सो नो राजा भविस्सति’’.

३९. ‘‘खिप्पं कुमारमानेथ, दीघावुं रट्ठवड्ढनं;

तं रज्जे अभिसिञ्चिस्सं, सो वो राजा भविस्सति’’.

४०. ‘‘ततो कुमारमानेसुं, दीघावुं रट्ठवड्ढनं;

तं दिस्वा आलपी राजा, एकपुत्तं मनोरमं.

४१. ‘‘सट्ठि गामसहस्सानि, परिपुण्णानि सब्बसो;

ते पुत्त पटिपज्जस्सु, रज्जं निय्यादयामि ते.

४२. ‘‘अज्जेव पब्बजिस्सामि, को जञ्ञा मरणं सुवे;

माहं काकोव दुम्मेधो, कामानं वसमन्वगं [वसमन्नगा (पी.)].

४३. ‘‘सट्ठि नागसहस्सानि, सब्बालङ्कारभूसिता;

सुवण्णकच्छा मातङ्गा, हेमकप्पनवाससा.

४४. ‘‘आरूळ्हा गामणीयेहि, तोमरङ्कुसपाणिभि;

ते पुत्त पटिपज्जस्सु, रज्जं निय्यादयामि ते.

४५. ‘‘अज्जेव पब्बजिस्सामि, को जञ्ञा मरणं सुवे;

माहं काकोव दुम्मेधो, कामानं वसमन्वगं.

४६. ‘‘सट्ठि अस्ससहस्सानि, सब्बालङ्कारभूसिता;

आजानीयाव जातिया, सिन्धवा सीघवाहिनो.

४७. ‘‘आरूळ्हा गामणीयेहि, इल्लियाचापधारिभि [इन्दियाचापधारिभि (क.)];

ते पुत्त पटिपज्जस्सु, रज्जं निय्यादयामि ते.

४८. ‘‘अज्जेव पब्बजिस्सामि, को जञ्ञा मरणं सुवे;

माहं काकोव दुम्मेधो, कामानं वसमन्वगं.

४९. ‘‘सट्ठि रथसहस्सानि, सन्नद्धा उस्सितद्धजा;

दीपा अथोपि वेय्यग्घा, सब्बालङ्कारभूसिता.

५०. ‘‘आरूळ्हा गामणीयेहि, चापहत्थेहि वम्मिभि;

ते पुत्त पटिपज्जस्सु, रज्जं निय्यादयामि ते.

५१. ‘‘अज्जेव पब्बजिस्सामि, को जञ्ञा मरणं सुवे;

माहं काकोव दुम्मेधो, कामानं वसमन्वगं.

५२. ‘‘सट्ठि धेनुसहस्सानि, रोहञ्ञा पुङ्गवूसभा;

ता पुत्त पटिपज्जस्सु, रज्जं निय्यादयामि ते.

५३. ‘‘अज्जेव पब्बजिस्सामि, को जञ्ञा मरणं सुवे;

माहं काकोव दुम्मेधो, कामानं वसमन्वगं.

५४. ‘‘सोळसित्थिसहस्सानि, सब्बालङ्कारभूसिता;

विचित्रवत्थाभरणा, आमुत्तमणिकुण्डला;

ता पुत्त पटिपज्जस्सु, रज्जं निय्यादयामि ते.

५५. ‘‘अज्जेव पब्बजिस्सामि, को जञ्ञा मरणं सुवे;

माहं काकोव दुम्मेधो, कामानं वसमन्वगं’’.

५६. ‘‘दहरस्सेव मे तात, माता मताति मे सुतं;

तया विना अहं तात, जीवितुम्पि न उस्सहे.

५७. ‘‘यथा आरञ्ञकं नागं, पोतो अन्वेति पच्छतो;

जेस्सन्तं गिरिदुग्गेसु, समेसु विसमेसु च.

५८. ‘‘एवं तं अनुगच्छामि, पुत्तमादाय [पत्तमादाय (पी.)] पच्छतो;

सुभरो ते भविस्सामि, न ते हेस्सामि दुब्भरो’’.

५९. ‘‘यथा सामुद्दिकं नावं, वाणिजानं धनेसिनं;

वोहारो तत्थ गण्हेय्य, वाणिजा ब्यसनी [ब्यसनं (क.)] सिया.

६०. ‘‘एवमेवायं पुत्तकलि [पुत्तक (स्या.)], अन्तरायकरो मम [ममं (पी.)];

इमं कुमारं पापेथ, पासादं रतिवड्ढनं.

६१. ‘‘तत्थ कम्बुसहत्थायो, यथा सक्कंव अच्छरा;

ता नं तत्थ रमेस्सन्ति [रमिस्सन्ति (स्या. क.)], ताहि चेसो [मेसो (पी.)] रमिस्सति.

६२. ‘‘ततो कुमारं पापेसुं, पासादं रतिवड्ढनं;

तं दिस्वा अवचुं कञ्ञा, दीघावुं रट्ठवड्ढनं.

६३. ‘‘देवता नुसि गन्धब्बो, अदु [आदु (सी. पी.)] सक्को पुरिन्ददो;

को वा त्वं कस्स वा पुत्तो, कथं जानेमु तं मयं’’.

६४. ‘‘नम्हि देवो न गन्धब्बो, नापि [नम्हि (क.)] सक्को पुरिन्ददो;

कासिरञ्ञो अहं पुत्तो, दीघावु रट्ठवड्ढनो;

ममं [मम (पी.)] भरथ भद्दं वो [भद्दन्ते (क.)], अहं भत्ता भवामि वो’’.

६५. ‘‘तं तत्थ अवचुं कञ्ञा, दीघावुं रट्ठवड्ढनं;

‘कुहिं राजा अनुप्पत्तो, इतो राजा कुहिं गतो’’’.

६६. ‘‘पङ्कं राजा अतिक्कन्तो, थले राजा पतिट्ठितो;

अकण्टकं अगहनं, पटिपन्नो महापथं.

६७. ‘‘अहञ्च पटिपन्नोस्मि, मग्गं दुग्गतिगामिनं;

सकण्टकं सगहनं, येन गच्छन्ति दुग्गतिं’’.

६८. ‘‘तस्स ते स्वागतं राज, सीहस्सेव गिरिब्बजं;

अनुसास महाराज, त्वं नो सब्बासमिस्सरो’’ति.

सोणकजातकं पठमं.

५३०. संकिच्चजातकं (२)

६९. ‘‘दिस्वा निसिन्नं राजानं, ब्रह्मदत्तं रथेसभं;

अथस्स पटिवेदेसि, यस्सासि अनुकम्पको.

७०. ‘‘संकिच्चायं अनुप्पत्तो, इसीनं साधुसम्मतो;

तरमानरूपो निय्याहि, खिप्पं पस्स महेसिनं.