५२७. उम्मादन्तीजातकं (२)

५७. ‘‘निवेसनं कस्स नुदं सुनन्द, पाकारेन पण्डुमयेन गुत्तं;

का दिस्सति अग्गिसिखाव दूरे, वेहायसं [वेहासयं (सी. पी.)] पब्बतग्गेव अच्चि.

५८. ‘‘धीता न्वयं [नयं (सी. पी.), न्वायं (स्या.)] कस्स सुनन्द होति, सुणिसा न्वयं [नयं (सी. पी.), न्वायं (स्या.)] कस्स अथोपि भरिया;

अक्खाहि मे खिप्पमिधेव पुट्ठो, अवावटा यदि वा अत्थि भत्ता’’.

५९. ‘‘अहञ्हि जानामि जनिन्द एतं, मत्या च पेत्या च अथोपि अस्सा;

तवेव सो पुरिसो भूमिपाल, रत्तिन्दिवं अप्पमत्तो तवत्थे.

६०. ‘‘इद्धो च फीतो च सुवड्ढितो [सुबाळ्हिको (पी.)] च, अमच्चो च ते अञ्ञतरो जनिन्द;

तस्सेसा भरियाभिपारकस्स [अहिपारकस्स (सी. पी.), अभिपादकस्स (क.)], उम्मादन्ती [उम्मादन्तीति (क.)] नामधेय्येन राज’’.

६१. ‘‘अम्भो अम्भो नाममिदं इमिस्सा, मत्या च पेत्या च कतं सुसाधु;

तदा [तथा (सी. स्या. पी.)] हि मय्हं अवलोकयन्ती, उम्मत्तकं उम्मदन्ती अकासि’’.

६२. ‘‘या पुण्णमासे [पुण्णमाये (क.)] मिगमन्दलोचना, उपाविसि पुण्डरीकत्तचङ्गी;

द्वे पुण्णमायो तदहू अमञ्ञहं, दिस्वान पारावतरत्तवासिनिं.

६३. ‘‘अळारपम्हेहि सुभेहि वग्गुभि, पलोभयन्ती मं यदा उदिक्खति;

विजम्भमाना हरतेव मे मनो, जाता वने किम्पुरिसीव पब्बते.

६४. ‘‘तदा हि ब्रहती सामा, आमुत्तमणिकुण्डला;

एकच्चवसना नारी, मिगी भन्तावुदिक्खति.

६५. ‘‘कदास्सु मं तम्बनखा सुलोमा, बाहामुदू चन्दनसारलित्ता;

वट्टङ्गुली सन्नतधीरकुत्तिया, नारी उपञ्ञिस्सति सीसतो सुभा.

६६. ‘‘कदास्सु मं कञ्चनजालुरच्छदा, धीता तिरीटिस्स विलग्गमज्झा;

मुदूहि बाहाहि पलिस्सजिस्सति, ब्रहावने जातदुमंव मालुवा.

६७. ‘‘कदास्सु [कदास्सु मं (स्या. क.)] लाखारसरत्तसुच्छवी, बिन्दुत्थनी पुण्डरीकत्तचङ्गी;

मुखं मुखेन उपनामयिस्सति, सोण्डोव सोण्डस्स सुराय थालं.

६८. ‘‘यदाद्दसं [यथाद्दसं (पी.)] तं तिट्ठन्तिं, सब्बभद्दं [सब्बगत्तं (सी. स्या. पी.)] मनोरमं;

ततो सकस्स चित्तस्स, नावबोधामि कञ्चिनं [किञ्चिनं (क.), किञ्चनं (पी.)].

६९. ‘‘उम्मादन्तिमहं दट्ठा [दिट्ठा (सी. स्या. पी. क.)], आमुत्तमणिकुण्डलं;

न सुपामि दिवारत्तिं, सहस्संव पराजितो.

७०. ‘‘सक्को चे [च (सी. पी.)] मे वरं दज्जा, सो च लब्भेथ मे वरो;

एकरत्तं द्विरत्तं [दिरत्तं (पी.)] वा, भवेय्यं अभिपारको;

उम्मादन्त्या रमित्वान, सिविराजा ततो सियं’’ [सिया (स्या. पी.)].

७१. ‘‘भूतानि मे भूतपती नमस्सतो, आगम्म यक्खो इदमेतदब्रवि;

रञ्ञो मनो उम्मदन्त्या निविट्ठो, ददामि ते तं परिचारयस्सु’’.

७२. ‘‘पुञ्ञा विधंसे अमरो न चम्हि, जनो च मे पापमिदञ्च [पापमिदन्ति (सी. पी.)] जञ्ञा;

भुसो च त्यस्स मनसो विघातो, दत्वा पियं उम्मदन्तिं अदट्ठा’’.

७३. ‘‘जनिन्द नाञ्ञत्र तया मया वा, सब्बापि कम्मस्स कतस्स जञ्ञा;

यं ते मया उम्मदन्ती पदिन्ना, भुसेहि राजा वनथं सजाहि’’.

७४. ‘‘यो पापकं कम्म करं मनुस्सो, सो मञ्ञति मायिद [मायिध (क.)] मञ्ञिंसु अञ्ञे;

पस्सन्ति भूतानि करोन्तमेतं, युत्ता च ये होन्ति नरा पथब्या.

७५. ‘‘अञ्ञो नु ते कोचि [कोध (पी.)] नरो पथब्या, सद्धेय्य [सद्दहेय्य (सी.)] लोकस्मि न मे पियाति;

भुसो च त्यस्स मनसो विघातो, दत्वा पियं उम्मदन्तिं अदट्ठा’’.

७६. ‘‘अद्धा पिया मय्ह जनिन्द एसा, न सा ममं अप्पिया भूमिपाल;

गच्छेव त्वं उम्मदन्तिं भदन्ते, सीहोव सेलस्स गुहं उपेति’’.

७७. ‘‘न पीळिता अत्तदुखेन धीरा, सुखप्फलं कम्म परिच्चजन्ति;

सम्मोहिता वापि सुखेन मत्ता, न पापकम्मञ्च [पापकं कम्म (पी.)] समाचरन्ति’’.

७८. ‘‘तुवञ्हि माता च पिता च मय्हं, भत्ता पती पोसको देवता च;

दासो अहं तुय्ह सपुत्तदारो, यथासुखं सामि [सिब्ब (सी.), सीवि (स्या.)] करोहि कामं’’.

७९. ‘‘यो इस्सरोम्हीति करोति पापं, कत्वा च सो नुत्तसते [नुत्तपते (पी.)] परेसं;

न तेन सो जीवति दीघमायु [दीघमायुं (सी. स्या.)], देवापि पापेन समेक्खरे नं.

८०. ‘‘अञ्ञातकं सामिकेही पदिन्नं, धम्मे ठिता ये पटिच्छन्ति दानं;

पटिच्छका दायका चापि तत्थ, सुखप्फलञ्ञेव करोन्ति कम्मं’’.

८१. ‘‘अञ्ञो नु ते कोचि नरो पथब्या, सद्धेय्य लोकस्मि न मे पियाति;

भुसो च त्यस्स मनसो विघातो, दत्वा पियं उम्मदन्तिं अदट्ठा’’.

८२. ‘‘अद्धा पिया मय्ह जनिन्द एसा, न सा ममं अप्पिया भूमिपाल;

यं ते मया उम्मदन्ती पदिन्ना, भुसेहि राजा वनथं सजाहि’’.

८३. ‘‘यो अत्तदुक्खेन परस्स दुक्खं, सुखेन वा अत्तसुखं दहाति;

यथेविदं मय्ह तथा परेसं, यो [सो (पी.)] एवं जानाति [पजानाति (क.)] स वेदि धम्मं.

८४. ‘‘अञ्ञो नु ते कोचि नरो पथब्या, सद्धेय्य लोकस्मि न मे पियाति;

भुसो च त्यस्स मनसो विघातो, दत्वा पियं उम्मदन्तिं अदट्ठा’’.

८५. ‘‘जनिन्द जानासि पिया ममेसा, न सा ममं अप्पिया भूमिपाल;

पियेन ते दम्मि पियं जनिन्द, पियदायिनो देव पियं लभन्ति’’.

८६. ‘‘सो नूनाहं वधिस्सामि, अत्तानं कामहेतुकं;

न हि धम्मं अधम्मेन, अहं वधितुमुस्सहे’’.

८७. ‘‘सचे तुवं मय्ह सतिं [सन्ति (क.)] जनिन्द, न कामयासि नरवीर सेट्ठ;

चजामि नं सब्बजनस्स सिब्या [सिब्ब (सी. पी.), मज्झे (स्या.)], मया पमुत्तं ततो अव्हयेसि [अव्हयासि (क.)] नं’’.

८८. ‘‘अदूसियं चे अभिपारक त्वं, चजासि कत्ते अहिताय त्यस्स;

महा च ते उपवादोपि अस्स, न चापि त्यस्स नगरम्हि पक्खो’’.

८९. ‘‘अहं सहिस्सं उपवादमेतं, निन्दं पसंसं गरहञ्च सब्बं;

ममेतमागच्छतु भूमिपाल, यथासुखं सिवि [सिब्ब (सी. पी.)] करोहि कामं’’.

९०. ‘‘यो नेव निन्दं न पनप्पसंसं, आदियति गरहं नोपि पूजं;

सिरी च लक्खी च अपेति तम्हा, आपो सुवुट्ठीव यथा थलम्हा’’.

९१. ‘‘यं किञ्चि दुक्खञ्च सुखञ्च एत्तो, धम्मातिसारञ्च मनोविघातं;

उरसा अहं पच्चुत्तरिस्सामि [पटिच्छिस्सामि (सी. स्या.), पच्चुपदिस्सामि (पी.)] सब्बं, पथवी यथा थावरानं तसानं’’.

९२. ‘‘धम्मातिसारञ्च मनोविघातं, दुक्खञ्च निच्छामि अहं परेसं;

एकोविमं हारयिस्सामि भारं, धम्मे ठितो किञ्चि अहापयन्तो’’.

९३. ‘‘सग्गूपगं पुञ्ञकम्मं जनिन्द, मा मे तुवं अन्तरायं अकासि;

ददामि ते उम्मदन्तिं पसन्नो, राजाव यञ्ञे धनं ब्राह्मणानं’’.

९४. ‘‘अद्धा तुवं कत्ते हितेसि मय्हं, सखा ममं उम्मदन्ती तुवञ्च;

निन्देय्यु देवा पितरो च सब्बे, पापञ्च पस्सं अभिसम्परायं’’.

९५. ‘‘न हेतधम्मं सिविराज वज्जुं, सनेगमा जानपदा च सब्बे;

यं ते मया उम्मदन्ती पदिन्ना, भुसेहि राजा वनथं सजाहि’’.

९६. ‘‘अद्धा तुवं कत्ते हितेसि मय्हं, सखा ममं उम्मदन्ती तुवञ्च;

सतञ्च धम्मानि सुकित्तितानि, समुद्दवेलाव दुरच्चयानि’’.

९७. ‘‘आहुनेय्यो मेसि हितानुकम्पी, धाता विधाता चसि कामपालो;

तयी हुता राज महप्फला हि [महप्फला हि मे (पी.)], कामेन मे उम्मदन्तिं पटिच्छ’’.

९८. ‘‘अद्धा हि सब्बं अभिपारक त्वं, धम्मं अचारी मम कत्तुपुत्त;

अञ्ञो नु ते को इध सोत्थिकत्ता, द्विपदो नरो अरुणे जीवलोके’’.

९९. ‘‘तुवं नु सेट्ठो त्वमनुत्तरोसि, त्वं धम्मगू [धम्मगुत्तो (सी.)] धम्मविदू सुमेधो;

सो धम्मगुत्तो चिरमेव जीव, धम्मञ्च मे देसय धम्मपाल’’.

१००. ‘‘तदिङ्घ अभिपारक, सुणोहि वचनं मम;

धम्मं ते देसयिस्सामि, सतं आसेवितं अहं.

१०१. ‘‘साधु धम्मरुचि राजा, साधु पञ्ञाणवा नरो;

साधु मित्तानमद्दुब्भो, पापस्साकरणं सुखं.

१०२. ‘‘अक्कोधनस्स विजिते, ठितधम्मस्स राजिनो;

सुखं मनुस्सा आसेथ, सीतच्छायाय सङ्घरे.

१०३. ‘‘न चाहमेतं अभिरोचयामि, कम्मं असमेक्खकतं असाधु;

ये वापि ञत्वान सयं करोन्ति, उपमा इमा मय्हं तुवं सुणोहि.

१०४. ‘‘गवं चे तरमानानं, जिम्हं गच्छति पुङ्गवो;

सब्बा ता जिम्हं गच्छन्ति, नेत्ते जिम्हं गते सति.

१०५. ‘‘एवमेव [एवमेवं (पी.)] मनुस्सेसु, यो होति सेट्ठसम्मतो;

सो चे अधम्मं चरति, पगेव इतरा पजा;

सब्बं रट्ठं दुखं सेति, राजा चे होति अधम्मिको.

१०६. ‘‘गवं चे तरमानानं, उजुं गच्छति पुङ्गवो;

सब्बा गावी उजुं यन्ति, नेत्ते उजुं गते सति.

१०७. ‘‘एवमेव मनुस्सेसु, यो होति सेट्ठसम्मतो;

सो सचे धम्मं चरति, पगेव इतरा पजा;

सब्बं रट्ठं सुखं सेति, राजा चे होति धम्मिको.

१०८. ‘‘न चापाहं अधम्मेन, अमरत्तमभिपत्थये;

इमं वा पथविं सब्बं, विजेतुं अभिपारक.

१०९. ‘‘यञ्हि किञ्चि मनुस्सेसु, रतनं इध विज्जति;

गावो दासो हिरञ्ञञ्च, वत्थियं हरिचन्दनं.

११०. ‘‘अस्सित्थियो [अस्सित्थियो च (सी.)] रतनं मणिकञ्च, यञ्चापि मे चन्दसूरिया अभिपालयन्ति;

न तस्स हेतु विसमं चरेय्यं, मज्झे सिवीनं उसभोम्हि जातो.

१११. ‘‘नेता हिता [नेताभि ता (सी.)] उग्गतो रट्ठपालो, धम्मं सिवीनं अपचायमानो;

सो धम्ममेवानुविचिन्तयन्तो, तस्मा सके चित्तवसे न वत्तो’’.

११२. ‘‘अद्धा तुवं महाराज, निच्चं अब्यसनं सिवं;

करिस्ससि चिरं रज्जं, पञ्ञा हि तव तादिसी.

११३. ‘‘एतं ते अनुमोदाम, यं धम्मं नप्पमज्जसि;

धम्मं पमज्ज खत्तियो, रट्ठा [ठाना (सी.)] चवति इस्सरो.

११४. ‘‘धम्मं चर महाराज, मातापितूसु खत्तिय;

इध धम्मं चरित्वान, राज सग्गं गमिस्ससि.

११५. ‘‘धम्मं चर महाराज, पुत्तदारेसु खत्तिय…पे….

११६. ‘‘धम्मं चर महाराज, मित्तामच्चेसु खत्तिय…पे….

११७. ‘‘धम्मं चर महाराज, वाहनेसु बलेसु च…पे….

११८. ‘‘धम्मं चर महाराज, गामेसु निगमेसु च…पे….

११९. ‘‘धम्मं चर महाराज, रट्ठेसु जनपदेसु च…पे….

१२०. ‘‘धम्मं चर महाराज, समणब्राह्मणेसु च…पे….

१२१. ‘‘धम्मं चर महाराज, मिगपक्खीसु खत्तिय…पे….

१२२. ‘‘धम्मं चर महाराज, धम्मो चिण्णो सुखावहो;

इध धम्मं चरित्वान, राज सग्गं गमिस्ससि.

१२३. ‘‘धम्मं चर महाराज, सइन्दा देवा सब्रह्मका;

सुचिण्णेन दिवं पत्ता, मा धम्मं राज पामदो’’ति.

उम्मादन्तीजातकं दुतियं.