५२६. निळिनिकाजातकं (१)
१. ‘‘उद्दय्हते [उड्डय्हते (सी. पी.)] जनपदो, रट्ठञ्चापि विनस्सति;
एहि निळिनिके [निळिके (सी. स्या. पी.), एवमुपरिपि] गच्छ, तं मे ब्राह्मणमानय’’.
२. ‘‘नाहं दुक्खक्खमा राज, नाहं अद्धानकोविदा;
कथं अहं गमिस्सामि, वनं कुञ्जरसेवितं’’.
३. ‘‘फीतं जनपदं गन्त्वा, हत्थिना च रथेन च;
दारुसङ्घाटयानेन, एवं गच्छ निळिनिके.
४. ‘‘हत्थिअस्सरथे पत्ती, गच्छेवादाय खत्तिये;
तवेव वण्णरूपेन, वसं तमानयिस्ससि’’.
५. ‘‘कदलीधजपञ्ञाणो, आभुजीपरिवारितो;
एसो पदिस्सति रम्मो, इसिसिङ्गस्स अस्समो.
६. ‘‘एसो अग्गिस्स सङ्खातो, एसो धूमो पदिस्सति;
मञ्ञे नो अग्गिं हापेति, इसिसिङ्गो महिद्धिको’’.
७. ‘‘तञ्च दिस्वान आयन्तिं, आमुत्तमणिकुण्डलं;
इसिसिङ्गो पाविसि भीतो, अस्समं पण्णछादनं.
८. ‘‘अस्समस्स च सा द्वारे, गेण्डुकेनस्स [भेण्डुकेनस्स (सी. पी.)] कीळति;
विदंसयन्ती अङ्गानि, गुय्हं पकासितानि च.
९. ‘‘तञ्च दिस्वान कीळन्तिं, पण्णसालगतो जटी;
अस्समा निक्खमित्वान, इदं वचनमब्रवि.
१०. ‘‘अम्भो को नाम सो रुक्खो, यस्स तेवंगतं फलं;
दूरेपि खित्तं पच्चेति, न तं ओहाय गच्छति’’.
११. ‘‘अस्समस्स मम [मं (सी.)] ब्रह्मे, समीपे गन्धमादने;
बहवो [पब्बते (सी.)] तादिसा रुक्खा, यस्स तेवंगतं फलं;
दूरेपि खित्तं पच्चेति, न मं ओहाय गच्छति’’.
१२. ‘‘एतू [एतु (सी. स्या. क.)] भवं अस्समिमं अदेतु, पज्जञ्च भक्खञ्च पटिच्छ दम्मि;
इदमासनं अत्र भवं निसीदतु, इतो भवं मूलफलानि भुञ्जतु’’ [खादतु (सी.)].
१३. ‘‘किं ते इदं ऊरूनमन्तरस्मिं, सुपिच्छितं कण्हरिवप्पकासति;
अक्खाहि मे पुच्छितो एतमत्थं, कोसे नु ते उत्तमङ्गं पविट्ठं’’.
१४. ‘‘अहं वने मूलफलेसनं चरं, आसादयिं [अस्सादयिं (क.)] अच्छं सुघोररूपं;
सो मं पतित्वा सहसाज्झपत्तो, पनुज्ज मं अब्बहि [अब्बुहि (स्या. क.)] उत्तमङ्गं.
१५. ‘‘स्वायं वणो खज्जति कण्डुवायति, सब्बञ्च कालं न लभामि सातं;
पहो भवं कण्डुमिमं विनेतुं, कुरुतं भवं याचितो ब्राह्मणत्थं’’.
१६. ‘‘गम्भीररूपो ते वणो सलोहितो, अपूतिको वणगन्धो [पक्कगन्धो (सी.), पन्नगन्धो (स्या. पी.)] महा च;
करोमि ते किञ्चि कसाययोगं, यथा भवं परमसुखी भवेय्य’’.
१७. ‘‘न मन्तयोगा न कसाययोगा, न ओसधा ब्रह्मचारि [ब्रह्मचारी (सी. स्या. पी.)] कमन्ति;
घट्टे मुदुकेन [यं ते मुदु तेन (सी.), यं ते मुदू तेन (पी.)] विनेहि कण्डुं [कण्डुकं (पी.)], यथा अहं परमसुखी भवेय्यं’’.
१८. ‘‘इतो नु भोतो कतमेन अस्समो, कच्चि भवं अभिरमसि [अभिरमसी (पी.)] अरञ्ञे;
कच्चि नु ते [कच्चि ते (पी.)] मूलफलं पहूतं, कच्चि भवन्तं न विहिंसन्ति वाळा’’.
१९. ‘‘इतो उजुं उत्तरायं दिसायं, खेमानदी हिमवता पभावी [पभाति (सी. पी.)];
तस्सा तीरे अस्समो मय्ह रम्मो, अहो भवं अस्समं मय्हं पस्से.
२०. ‘‘अम्बा च साला तिलका च जम्बुयो, उद्दालका पाटलियो च फुल्ला;
समन्ततो किम्पुरिसाभिगीतं, अहो भवं अस्समं मय्हं पस्से.
२१. ‘‘ताला च मूला च फला च मेत्थ, वण्णेन गन्धेन उपेतरूपं;
तं भूमिभागेहि उपेतरूपं, अहो भवं अस्समं मय्हं पस्से.
२१. ‘‘फला च मूला च पहूतमेत्थ, वण्णेन गन्धेन रसेनुपेता;
आयन्ति च लुद्दका तं पदेसं, मा मे ततो मूलफलं अहासुं’’.
२३. ‘‘पिता ममं मूलफलेसनं गतो, इदानि आगच्छति सायकाले;
उभोव गच्छामसे अस्समं तं, याव पिता मूलफलतो एतु’’.
२४. ‘‘अञ्ञे बहू इसयो साधुरूपा, राजीसयो अनुमग्गे वसन्ति;
ते येव पुच्छेसि ममस्समं तं, ते तं नयिस्सन्ति ममं सकासे’’.
२५. ‘‘न ते कट्ठानि भिन्नानि, न ते उदकमाभतं;
अग्गीपि ते न हापितो [हासितो (सी. स्या.)], किं नु मन्दोव झायसि.
२६. ‘‘भिन्नानि कट्ठानि हुतो च अग्गि, तपनीपि ते समिता ब्रह्मचारी [ब्रह्मचारि (?)];
पीठञ्च मय्हं उदकञ्च होति, रमसि तुवं [त्वं (सी.)] ब्रह्मभूतो पुरत्था.
२७. ‘‘अभिन्नकट्ठोसि अनाभतोदको, अहापितग्गीसि [अहापितग्गीपि (क.)] असिद्धभोजनो [असिट्ठभोजनो (क.)];
न मे तुवं आलपसी ममज्ज, नट्ठं नु किं चेतसिकञ्च दुक्खं’’.
२८. ‘‘इधागमा जटिलो ब्रह्मचारी, सुदस्सनेय्यो सुतनू विनेति;
नेवातिदीघो न पनातिरस्सो, सुकण्हकण्हच्छदनेहि भोतो.
२९. ‘‘अमस्सुजातो अपुराणवण्णी, आधाररूपञ्च पनस्स कण्ठे;
द्वे यमा [द्वे पस्स (सी.), द्वास्स (पी.)] गण्डा उरेसु जाता, सुवण्णतिन्दुकनिभा [सुवण्णपिन्दूपनिभा (सी.), सुवण्णतिण्डुसन्निभा (स्या.), सोवन्नपिण्डूपनिभा (पी.)] पभस्सरा.
३०. ‘‘मुखञ्च तस्स भुसदस्सनेय्यं, कण्णेसु लम्बन्ति च कुञ्चितग्गा;
ते जोतरे चरतो माणवस्स, सुत्तञ्च यं संयमनं जटानं.
३१. ‘‘अञ्ञा च तस्स संयमानि [संयमनी (सी. पी.)] चतस्सो, नीला पीता [नीलापि ता (पी.)] लोहितिका [लोहितका (स्या. पी. क.)] च सेता;
ता पिंसरे [संसरे (सी. स्या.)] चरतो माणवस्स, तिरिटि [चिरीटि (सी. पी.)] सङ्घारिव पावुसम्हि.
३२. ‘‘न मिखलं मुञ्जमयं धारेति, न सन्थरे [सन्तचे (सी.), सन्तचं (पी.), सन्तरे (क.)] नो पन पब्बजस्स;
ता जोतरे जघनन्तरे [जघनवरे (सी. पी.)] विलग्गा, सतेरता विज्जुरिवन्तलिक्खे.
३३. ‘‘अखीलकानि च अवण्टकानि, हेट्ठा नभ्या कटिसमोहितानि;
अघट्टिता निच्चकीळं करोन्ति, हं तात किंरुक्खफलानि तानि.
३४. ‘‘जटा च तस्स भुसदस्सनेय्या, परोसतं वेल्लितग्गा सुगन्धा;
द्वेधा सिरो साधु विभत्तरूपो, अहो नु खो मय्ह तथा जटास्सु.
३५. ‘‘यदा च सो पकिरति ता जटायो, वण्णेन गन्धेन उपेतरूपा;
नीलुप्पलं वातसमेरितंव, तथेव संवाति पनस्समो अयं.
३६. ‘‘पङ्को च तस्स भुसदस्सनेय्यो, नेतादिसो यादिसो मय्हं काये [कायो (सी. स्या. पी.)];
सो वायती एरितो मालुतेन, वनं यथा अग्गगिम्हे सुफुल्लं.
३७. ‘‘निहन्ति सो रुक्खफलं पथब्या, सुचित्तरूपं रुचिरं दस्सनेय्यं;
खित्तञ्च तस्स पुनरेति हत्थं, हं तात किंरुक्खफलं नु खो तं.
३८. ‘‘दन्ता च तस्स भुसदस्सनेय्या, सुद्धा समा सङ्खवरूपपन्ना;
मनो पसादेन्ति विवरियमाना, न हि [न ह (सी. पी.)] नून सो साकमखादि तेहि.
३९. ‘‘अकक्कसं अग्गळितं मुहुं मुदुं, उजुं अनुद्धतं अचपलमस्स भासितं;
रुदं मनुञ्ञं करवीकसुस्सरं, हदयङ्गमं रञ्जयतेव मे मनो.
४०. ‘‘बिन्दुस्सरो नातिविसट्ठवाक्यो [नातिविस्सट्ठवाक्यो (सी. स्या. पी.)], न नून सज्झायमतिप्पयुत्तो;
इच्छामि भो [खो (सी. स्या. पी.)] तं पुनदेव दट्ठुं, मित्तो हि [मित्तं हि (सी. स्या. पी.)] मे माणवोहु [माणवाहु (सी. स्या.), माणवाहू (पी.)] पुरत्था.
४१. ‘‘सुसन्धि सब्बत्थ विमट्ठिमं वणं, पुथू [पुथुं (पी.), पुथु (क.)] सुजातं खरपत्तसन्निभं;
तेनेव मं उत्तरियान माणवो, विवरितं ऊरुं जघनेन पीळयि.
४२. ‘‘तपन्ति आभन्ति विरोचरे च, सतेरता विज्जुरिवन्तलिक्खे;
बाहा मुदू अञ्जनलोमसादिसा, विचित्रवट्टङ्गुलिकास्स सोभरे.
४३. ‘‘अकक्कसङ्गो न च दीघलोमो, नखास्स दीघा अपि लोहितग्गा;
मुदूहि बाहाहि पलिस्सजन्तो, कल्याणरूपो रमयं [रमय्हं (क.)] उपट्ठहि.
४४. ‘‘दुमस्स तूलूपनिभा पभस्सरा, सुवण्णकम्बुतलवट्टसुच्छवी;
हत्था मुदू तेहि मं संफुसित्वा, इतो गतो तेन मं दहन्ति तात.
४५. ‘‘न नून [न ह नून (सी. पी.)] सो खारिविधं अहासि, न नून सो कट्ठानि सयं अभञ्जि;
न नून सो हन्ति दुमे कुठारिया [कुधारिया (क.)], न हिस्स [न पिस्स (सी. स्या. पी.)] हत्थेसु खिलानि अत्थि.
४६. ‘‘अच्छो च खो तस्स वणं अकासि, सो मंब्रवि सुखितं मं करोहि;
ताहं करिं तेन ममासि सोख्यं, सो चब्रवि सुखितोस्मीति ब्रह्मे.
४७. ‘‘अयञ्च ते मालुवपण्णसन्थता, विकिण्णरूपाव मया च तेन च;
किलन्तरूपा उदके रमित्वा, पुनप्पुनं पण्णकुटिं वजाम.
४८. ‘‘न मज्ज मन्ता पटिभन्ति तात, न अग्गिहुत्तं नपि यञ्ञतन्तं [यञ्ञतन्त्रं (सी.), यञ्ञं तत्र (पी. क.), यञ्ञतत्र (स्या.)];
न चापि ते मूलफलानि भुञ्जे, याव न पस्सामि तं ब्रह्मचारिं.
४९. ‘‘अद्धा पजानासि तुवम्पि तात, यस्सं दिसं [दिसायं (स्या. पी. क.)] वसते ब्रह्मचारी;
तं मं दिसं पापय तात खिप्पं, मा ते अहं अमरिमस्समम्हि.
५०. ‘‘विचित्रफुल्लं [विचित्रपुप्फं (सी. पी.)] हि वनं सुतं मया, दिजाभिघुट्ठं दिजसङ्घसेवितं;
तं मं वनं पापय तात खिप्पं, पुरा ते पाणं विजहामि अस्समे’’.
५१. ‘‘इमस्माहं जोतिरसे वनम्हि, गन्धब्बदेवच्छरसङ्घसेविते;
इसीनमावासे सनन्तनम्हि, नेतादिसं अरतिं पापुणेथ.
५२. ‘‘भवन्ति मित्तानि अथो न होन्ति, ञातीसु मित्तेसु करोन्ति पेमं;
अयञ्च जम्मो किस्स वा निविट्ठो, यो नेव जानाति कुतोम्हि आगतो.
५३. ‘‘संवासेन हि मित्तानि, सन्धियन्ति [सन्धीयन्ति (सी. पी.)] पुनप्पुनं;
स्वेव मित्तो [सा च मेत्ति (पी.)] असंगन्तु, असंवासेन जीरति.
५४. ‘‘सचे तुवं दक्खसि ब्रह्मचारिं, सचे तुवं सल्लपे [सल्लपि (सी.)] ब्रह्मचारिना;
सम्पन्नसस्संव महोदकेन, तपोगुणं खिप्पमिमं पहिस्ससि [पहस्ससि (सी. स्या. पी.)].
५५. ‘‘पुनपि [पुनप्पि (पी.)] चे दक्खसि ब्रह्मचारिं, पुनपि [पुनप्पि (पी.)] चे सल्लपे ब्रह्मचारिना;
सम्पन्नसस्संव महोदकेन, उस्मागतं खिप्पमिमं पहिस्ससि.
५६. ‘‘भूतानि हेतानि [एतानि (पी.)] चरन्ति तात, विरूपरूपेन मनुस्सलोके;
न तानि सेवेथ नरो सपञ्ञो, आसज्ज नं नस्सति ब्रह्मचारी’’ति.
निळिनिकाजातकं [नळिनीजातकं (सी.), नळिनिजातकं (पी.)] पठमं.