१५. वीसतिनिपातो

४९७. मातङ्गजातकं (१)

१. कुतो नु आगच्छसि दुम्मवासी [रुम्मवासी (सी. पी.)], ओतल्लको पंसुपिसाचकोव;

सङ्कारचोळं पटिमुञ्च [पटिमुच्च (सी. पी.)] कण्ठे, को रे तुवं होसि [होहिसि (सी. पी.)] अदक्खिणेय्यो.

२. अन्नं तवेदं [तव इदं (क. सी. पी.), तवयिदं (स्या.)] पकतं यसस्सि, तं खज्जरे भुञ्जरे पिय्यरे च;

जानासि मं त्वं परदत्तूपजीविं, उत्तिट्ठपिण्डं लभतं सपाको.

३. अन्नं ममेदं [मम इदं (क. सी. पी.), ममयिदं (स्या.)] पकतं ब्राह्मणानं, अत्तत्थाय सद्दहतो ममेदं [मम इदं (क. सी. पी.), ममयिदं (स्या.)];

अपेहि एत्तो किमिधट्ठितोसि, न मादिसा तुय्हं ददन्ति जम्म.

४. थले च निन्ने च वपन्ति बीजं, अनूपखेत्ते फलमासमाना [माससाना (सी. पी.), मासिं समाना (स्या.)];

एताय सद्धाय ददाहि दानं, अप्पेव आराधये दक्खिणेय्ये.

५. खेत्तानि मय्हं विदितानि लोके, येसाहं बीजानि पतिट्ठपेमि;

ये ब्राह्मणा जातिमन्तूपपन्ना, तानीध खेत्तानि सुपेसलानि.

६. जातिमदो च अतिमानिता च, लोभो च दोसो च मदो च मोहो;

एते अगुणा येसु च सन्ति [येसु वसन्ति (सी. पी.)] सब्बे, तानीध खेत्तानि अपेसलानि.

७. जातिमदो च अतिमानिता च, लोभो च दोसो च मदो च मोहो;

एते अगुणा येसु न सन्ति सब्बे, तानीध खेत्तानि सुपेसलानि.

८. क्वेत्थ गता [क्वत्थ गता (स्या.), कत्थेव भट्ठा (पी.)] उपजोतियो च, उपज्झायो च अथवा गण्डकुच्छि [अण्डकुच्छि (सी. स्या. पी.)];

इमस्स दण्डञ्च वधञ्च दत्वा, गले गहेत्वा खलयाथ [गलयाथ (क.)] जम्मं.

९. गिरिं नखेन खणसि, अयो दन्तेहि [दन्तेन (सी. पी.)] खादसि;

जातवेदं पदहसि, यो इसिं परिभाससि.

१०. इदं वत्वान मातङ्गो, इसि सच्चपरक्कमो;

अन्तलिक्खस्मिं पक्कामि [पक्कमि (क.)], ब्राह्मणानं उदिक्खतं.

११. आवेल्लितं [अवेठितं (सी. पी.)] पिट्ठितो उत्तमङ्गं, बाहुं [बाहं (सी. पी.)] पसारेति अकम्मनेय्यं [अकम्पनेय्यं (क.)];

सेतानि अक्खीनि यथा मतस्स, को मे इमं पुत्तमकासि एवं.

१२. इधागमा समणो दुम्मवासी, ओतल्लको पंसुपिसाचकोव;

सङ्कारचोळं पटिमुञ्च कण्ठे, सो ते इमं पुत्तमकासि एवं.

१३. कतमं दिसं अगमा भूरिपञ्ञो, अक्खाथ मे माणवा एतमत्थं;

गन्त्वान तं पटिकरेमु अच्चयं, अप्पेव नं पुत्त लभेमु जीवितं.

१४. वेहायसं अगमा भूरिपञ्ञो, पथद्धुनो पन्नरसेव चन्दो;

अपि चापि सो पुरिमदिसं अगच्छि, सच्चप्पटिञ्ञो इसि साधुरूपो.

१५. आवेल्लितं पिट्ठितो उत्तमङ्गं, बाहुं पसारेति अकम्मनेय्यं;

सेतानि अक्खीनि यथा मतस्स, को मे इमं पुत्तमकासि एवं.

१६. यक्खा हवे सन्ति महानुभावा, अन्वागता इसयो साधुरूपा;

ते दुट्ठचित्तं कुपितं विदित्वा, यक्खा हि ते पुत्तमकंसु एवं.

१७. यक्खा च मे पुत्तमकंसु एवं, त्वञ्ञेव मे मा कुद्धो [कुद्ध (क.)] ब्रह्मचारि;

तुम्हेव [तुय्हेव (क.)] पादे सरणं गतास्मि, अन्वागता पुत्तसोकेन भिक्खु.

१८. तदेव हि एतरहि च मय्हं, मनोपदोसो न ममत्थि [मम नत्थि (पी.)] कोचि;

पुत्तो च ते वेदमदेन मत्तो, अत्थं न जानाति अधिच्च वेदे.

१९. अद्धा हवे भिक्खु मुहुत्तकेन, सम्मुय्हतेव पुरिसस्स सञ्ञा;

एकापराधं [एतापराधं (क.)] खम भूरिपञ्ञ, न पण्डिता कोधबला भवन्ति.

२०. इदञ्च मय्हं उत्तिट्ठपिण्डं, तव [नत्थि सी. पी. पोत्थकेसु] मण्डब्यो भुञ्जतु अप्पपञ्ञो;

यक्खा च ते नं [ते पुत्तं (स्या.)] न विहेठयेय्युं, पुत्तो च ते हेस्सति [होहिति (सी. पी.)] सो अरोगो.

२१. मण्डब्य बालोसि परित्तपञ्ञो, यो पुञ्ञखेत्तानमकोविदोसि;

महक्कसावेसु ददासि दानं, किलिट्ठकम्मेसु असञ्ञतेसु.

२२. जटा च केसा अजिना निवत्था, जरूदपानंव मुखं परूळ्हं;

पजं इमं पस्सथ दुम्मरूपं [रुम्मरूपिं (सी. पी.)], न जटाजिनं तायति अप्पपञ्ञं.

२३. येसं रागो च दोसो च, अविज्जा च विराजिता;

खीणासवा अरहन्तो, तेसु दिन्नं महप्फलन्ति.

मातङ्गजातकं पठमं.

४९८. चित्तसम्भूतजातकं (२)

२४. सब्बं नरानं सफलं सुचिण्णं, न कम्मुना किञ्चन मोघमत्थि;

पस्सामि सम्भूतं महानुभावं, सकम्मुना पुञ्ञफलूपपन्नं.

२५. सब्बं नरानं सफलं सुचिण्णं, न कम्मुना किञ्चन मोघमत्थि;

कच्चिन्नु चित्तस्सपि एवमेवं, इद्धो मनो तस्स यथापि मय्हं.

२६. सब्बं नरानं सफलं सुचिण्णं, न कम्मुना किञ्चन मोघमत्थि;

चित्तम्पि जानाहि [चित्तं विजानाहि (सी. पी.)] तथेव देव, इद्धो मनो तस्स यथापि तुय्हं.

२७. भवं नु चित्तो सुतमञ्ञतो ते, उदाहु ते कोचि नं एतदक्खा;

गाथा सुगीता न ममत्थि कङ्खा, ददामि ते गामवरं सतञ्च.

२८. न चाहं चित्तो सुतमञ्ञतो मे, इसी च मे एतमत्थं असंसि;

‘‘गन्त्वान रञ्ञो पटिगाहि [पटिगायि (स्या. क.), पटिगाय (?)] गाथं, अपि ते वरं अत्तमनो ददेय्य’’ [अपि नु ते वरं अत्तमनो ददेय्य (स्या.), अपि नु ते अत्तमनो वरं ददे (क.)].

२९. योजेन्तु वे राजरथे, सुकते चित्तसिब्बने;

कच्छं नागानं बन्धथ, गीवेय्यं पटिमुञ्चथ.

३०. आहञ्ञन्तु [आहञ्ञरे (स्या.)] भेरिमुदिङ्गसङ्खे [सङ्खा (स्या.)], सीघानि यानानि च योजयन्तु;

अज्जेवहं अस्समं तं गमिस्सं, यत्थेव दक्खिस्समिसिं निसिन्नं.

३१. सुलद्धलाभो वत मे अहोसि, गाथा सुगीता परिसाय मज्झे;

स्वाहं इसिं सीलवतूपपन्नं, दिस्वा पतीतो सुमनोहमस्मि.

३२. आसनं उदकं पज्जं, पटिग्गण्हातु नो भवं;

अग्घे भवन्तं पुच्छाम, अग्घं कुरुतु नो भवं.

३३. रम्मञ्च ते आवसथं करोन्तु, नारीगणेहि परिचारयस्सु;

करोहि ओकासमनुग्गहाय, उभोपि मं इस्सरियं करोम.

३४. दिस्वा फलं दुच्चरितस्स राज, अथो सुचिण्णस्स महाविपाकं;

अत्तानमेव पटिसंयमिस्सं, न पत्थये पुत्त [पुत्तं (सी. पी.)] पसुं धनं वा.

३५. दसेविमा वस्सदसा, मच्चानं इध जीवितं;

अपत्तञ्ञेव तं ओधिं, नळो छिन्नोव सुस्सति.

३६. तत्थ का नन्दि का खिड्डा, का रती का धनेसना;

किं मे पुत्तेहि दारेहि, राज मुत्तोस्मि बन्धना.

३७. सोहं एवं पजानामि [सो अहं सुप्पजानामि (सी. पी.)], मच्चु मे नप्पमज्जति;

अन्तकेनाधिपन्नस्स, का रती का धनेसना.

३८. जाति नरानं अधमा जनिन्द, चण्डालयोनि द्विपदाकनिट्ठा [दिपदाकनिट्ठा (सी. पी.)];

सकेहि कम्मेहि सुपापकेहि, चण्डालगब्भे [चण्डालिगब्भे (स्या.)] अवसिम्ह पुब्बे.

३९. चण्डालाहुम्ह अवन्तीसु, मिगा नेरञ्जरं पति;

उक्कुसा नम्मदातीरे [रम्मदातीरे (स्या. क.)], त्यज्ज ब्राह्मणखत्तिया.

४०. उपनीयति जीवितमप्पमायु, जरूपनीतस्स न सन्ति ताणा;

करोहि पञ्चाल ममेत [ममेव (स्या. क.)] वाक्यं, माकासि कम्मानि दुक्खुद्रयानि.

४१. उपनीयति जीवितमप्पमायु, जरूपनीतस्स न सन्ति ताणा;

करोहि पञ्चाल ममेत वाक्यं, माकासि कम्मानि दुक्खप्फलानि.

४२. उपनीयति जीवितमप्पमायु, जरूपनीतस्स न सन्ति ताणा;

करोहि पञ्चाल ममेत वाक्यं, माकासि कम्मानि रजस्सिरानि.

४३. उपनीयति जीवितमप्पमायु, वण्णं जरा हन्ति नरस्स जिय्यतो;

करोहि पञ्चाल ममेत वाक्यं, माकासि कम्मं निरयूपपत्तिया.

४४. अद्धा हि सच्चं वचनं तवेतं, यथा इसी भाससि एवमेतं;

कामा च मे सन्ति अनप्परूपा, ते दुच्चजा मादिसकेन भिक्खु.

४५. नागो यथा पङ्कमज्झे ब्यसन्नो, पस्सं थलं नाभिसम्भोति गन्तुं;

एवम्पहं [एवमहं (स्या.)] कामपङ्के ब्यसन्नो, न भिक्खुनो मग्गमनुब्बजामि.

४६. यथापि माता च पिता च पुत्तं, अनुसासरे किन्ति सुखी भवेय्य;

एवम्पि मं त्वं अनुसास भन्ते, यथा चिरं [यमाचरं (सी. पी. क. अट्ठ.)] पेच्च सुखी भवेय्यं.

४७. नो चे तुवं उस्सहसे जनिन्द, कामे इमे मानुसके पहातुं;

धम्मिं [धम्मं (सी. पी.)] बलिं पट्ठपयस्सु राज, अधम्मकारो तव [अधम्मकारो च ते (सी. स्या. पी.)] माहु रट्ठे.

४८. दूता विधावन्तु दिसा चतस्सो, निमन्तका समणब्राह्मणानं;

ते अन्नपानेन उपट्ठहस्सु, वत्थेन सेनासनपच्चयेन च.

४९. अन्नेन पानेन पसन्नचित्तो, सन्तप्पय समणब्राह्मणे च;

दत्वा च भुत्वा च यथानुभावं, अनिन्दितो सग्गमुपेहि [मुपेति (पी. क.)] ठानं.

५०. सचे च तं राज मदो सहेय्य, नारीगणेहि परिचारयन्तं;

इममेव गाथं मनसी करोहि, भासेसि [भासेहि (स्या. पी. क.)] चेनं परिसाय मज्झे.

५१. अब्भोकाससयो जन्तु, वजन्त्या खीरपायितो;

परिकिण्णो सुवानेहि [सुपिनेहि (सी. पी.)], स्वाज्ज राजाति वुच्चतीति.

चित्तसम्भूतजातकं दुतियं.

४९९. सिविजातकं (३)

५२. दूरे अपस्सं थेरोव, चक्खुं याचितुमागतो;

एकनेत्ता भविस्साम, चक्खुं मे देहि याचितो.

५३. केनानुसिट्ठो इध मागतोसि, वनिब्बक [वणिब्बक (सी.)] चक्खुपथानि याचितुं;

सुदुच्चजं याचसि उत्तमङ्गं, यमाहु नेत्तं पुरिसेन दुच्चजं.

५४. यमाहु देवेसु सुजम्पतीति, मघवाति नं आहु मनुस्सलोके;

तेनानुसिट्ठो इध मागतोस्मि, वनिब्बको चक्खुपथानि याचितुं.

५५. वनिब्बतो [वनिब्बको (स्या. पी.)] मय्ह वनिं [वनं (क.), वणिं (सी. स्या. पी.)] अनुत्तरं, ददाहि ते चक्खुपथानि याचितो;

ददाहि मे चक्खुपथं अनुत्तरं, यमाहु नेत्तं पुरिसेन दुच्चजं.

५६. येन अत्थेन आगच्छि [आगञ्छि (सी. पी.)], यमत्थमभिपत्थयं;

ते ते इज्झन्तु सङ्कप्पा, लभ चक्खूनि ब्राह्मण.

५७. एकं ते याचमानस्स, उभयानि ददामहं;

स चक्खुमा गच्छ जनस्स पेक्खतो, यदिच्छसे त्वं तदते समिज्झतु.

५८. मा नो देव अदा चक्खुं, मा नो सब्बे पराकरि [परक्करि (स्या. क. अट्ठ.), परिक्करि (क.) परि + आ + करि = पराकरि];

धनं देहि महाराज, मुत्ता वेळुरिया बहू.

५९. युत्ते देव रथे देहि, आजानीये चलङ्कते;

नागे देहि महाराज, हेमकप्पनवाससे.

६०. यथा तं सिवयो [सीवियो (स्या.)] सब्बे, सयोग्गा सरथा सदा;

समन्ता परिकिरेय्युं [परिकरेय्युं (स्या. पी.)], एवं देहि रथेसभ.

६१. यो वे दस्सन्ति वत्वान, अदाने कुरुते मनो;

भूम्यं [भूम्या (सी. पी.)] सो पतितं पासं, गीवायं पटिमुञ्चति.

६२. यो वे दस्सन्ति वत्वान, अदाने कुरुते मनो;

पापा पापतरो होति, सम्पत्तो यमसाधनं.

६३. यञ्हि याचे तञ्हि ददे, यं न याचे न तं ददे;

स्वाहं तमेव दस्सामि, यं मं याचति ब्राह्मणो.

६४. आयुं नु वण्णं नु सुखं बलं नु, किं पत्थयानो नु जनिन्द देसि;

कथञ्हि राजा सिविनं अनुत्तरो, चक्खूनि दज्जा परलोकहेतु.

६५. न वाहमेतं यससा ददामि, न पुत्तमिच्छे न धनं न रट्ठं;

सतञ्च धम्मो चरितो पुराणो, इच्चेव दाने रमते मनो मम [ममं (सी. पी.)].

६६. सखा च मित्तो च ममासि सीविक [सीवक (सी. पी.)], सुसिक्खितो साधु करोहि मे वचो;

उद्धरित्वा [उद्धत्व (सी.), लद्ध त्वं (पी.)] चक्खूनि ममं जिगीसतो, हत्थेसु ठपेहि [आवेसि (सी.)] वनिब्बकस्स.

६७. चोदितो सिविराजेन, सिविको वचनङ्करो;

रञ्ञो चक्खूनुद्धरित्वा [चक्खूनि उद्धत्वा (सी. पी.)], ब्राह्मणस्सूपनामयि;

सचक्खु ब्राह्मणो आसि, अन्धो राजा उपाविसि.

६८. ततो सो कतिपाहस्स, उपरूळ्हेसु चक्खुसु;

सूतं आमन्तयी राजा, सिवीनं रट्ठवड्ढनो.

६९. योजेहि सारथि यानं, युत्तञ्च पटिवेदय;

उय्यानभूमिं गच्छाम, पोक्खरञ्ञो वनानि च.

७०. सो च पोक्खरणीतीरे [पोक्खरणिया तीरे (सी. पी.)], पल्लङ्केन उपाविसि;

तस्स सक्को पातुरहु, देवराजा सुजम्पति.

७१. सक्कोहमस्मि देविन्दो, आगतोस्मि तवन्तिके;

वरं वरस्सु राजीसि, यं किञ्चि मनसिच्छसि.

७२. पहूतं मे धनं सक्क, बलं कोसो चनप्पको;