१३. तेरसकनिपातो
४७४. अम्बजातकं (१)
१. अहासि [आहासि (?)] मे अम्बफलानि पुब्बे, अणूनि थूलानि च ब्रह्मचारि;
तेहेव मन्तेहि न दानि तुय्हं, दुमप्फला पातुभवन्ति ब्रह्मे.
२. नक्खत्तयोगं पटिमानयामि, खणं मुहुत्तञ्च मन्ते न पस्सं [खणं मुहुत्तं न मं तोसयन्ति (सी. पी.)];
नक्खत्तयोगञ्च खणञ्च लद्धा, अद्धाहरिस्सम्बफलं [अथाहरिस्सम्बफलं (सी. पी.)] पहूतं.
३. नक्खत्तयोगं न पुरे अभाणि, खणं मुहुत्तं न पुरे असंसि;
सयं हरी [अथाहरी (सी. स्या. पी.)] अम्बफलं पहूतं, वण्णेन गन्धेन रसेनुपेतं.
४. मन्ताभिजप्पेन पुरे हि [पुर’स्स (सी. पी.), पुरेपि (स्या.)] तुय्हं, दुमप्फला पातुभवन्ति ब्रह्मे;
स्वाज्ज न पारेसि जप्पम्पि मन्तं [जपम्पि मन्ते (सी. पी.)], अयं सो को नाम तवज्ज धम्मो.
५. चण्डालपुत्तो मम सम्पदासि, धम्मेन मन्ते पकतिञ्च संसि;
मा चस्सु मे पुच्छितो नामगोत्तं, गुय्हित्थो अत्थं [मा तं (सी. स्या. पी.)] विजहेय्य मन्तो [विजहेय्युमन्ता (स्या.)].
६. सोहं जनिन्देन जनम्हि पुट्ठो, मक्खाभिभूतो अलिकं अभाणिं;
‘‘मन्ता इमे ब्राह्मणस्सा’’ति मिच्छा, पहीनमन्तो कपणो रुदामि.
७. एरण्डा पुचिमन्दा वा, अथ वा पालिभद्दका;
मधुं मधुत्थिको विन्दे, सो हि तस्स दुमुत्तमो.
८. खत्तिया ब्राह्मणा वेस्सा, सुद्दा चण्डालपुक्कुसा;
यम्हा धम्मं विजानेय्य, सो हि तस्स नरुत्तमो.
९. इमस्स दण्डञ्च वधञ्च दत्वा, गले गहेत्वा खलयाथ [बलयाथ (स्या.), गलयाथ (क.)] जम्मं;
यो उत्तमत्थं कसिरेन लद्धं, मानातिमानेन विनासयित्थ.
१०. यथा समं मञ्ञमानो पतेय्य, सोब्भं गुहं नरकं पूतिपादं;
रज्जूति वा अक्कमे कण्हसप्पं, अन्धो यथा जोतिमधिट्ठहेय्य;
एवम्पि मं त्वं खलितं सपञ्ञ [सपञ्ञा (पी.)], पहीनमन्तस्स पुनप्पदाहि [पुन सम्पदाहि (स्या.), पुनप्पसीद (सी. पी.)].
११. धम्मेन मन्तं [मन्ते (सी. स्या. पी.)] तव सम्पदासिं, तुवम्पि धम्मेन [त्वम्पि धम्मेनेव (क.)] परिग्गहेसि;
पकतिम्पि ते अत्तमनो असंसिं, धम्मे ठितं तं [पतिट्ठं (क.)] न जहेय्य मन्तो.
१२. यो बाल मन्तं [बलमन्तं (क.)] कसिरेन लद्धं, यं दुल्लभं अज्ज मनुस्सलोके;
किञ्चापि लद्धा जीवितुं अप्पपञ्ञो [किच्छा लद्धं जीविकं अप्पपञ्ञो (सी. स्या.), कच्छापि लद्धा जीविकं अप्पञ्ञ (पी.)], विनासयी अलिकं भासमानो.
१३. बालस्स मूळ्हस्स अकतञ्ञुनो च, मुसा भणन्तस्स असञ्ञतस्स;
मन्ते मयं तादिसके न देम, कुतो मन्ता गच्छ न मय्ह रुच्चसीति.
अम्बजातकं पठमं.
४७५. फन्दनजातकं (२)
१४. कुठारिहत्थो [कुधारिहत्थो (क.)] पुरिसो, वनमोगय्ह तिट्ठसि;
पुट्ठो मे सम्म अक्खाहि, किं दारुं छेतुमिच्छसि.
१५. इस्सो [इसो (सी.), ईसो (स्या. पी.)] वनानि चरसि, समानि विसमानि च;
पुट्ठो मे सम्म अक्खाहि, किं दारुं नेमिया दळ्हं.
१६. नेव सालो न खदिरो, नास्सकण्णो कुतो धवो;
रुक्खो च [रुक्खोव (सी. पी.)] फन्दनो नाम, तं दारुं नेमिया दळ्हं.
१७. कीदिसानिस्स पत्तानि, खन्धो वा पन कीदिसो;
पुट्ठो मे सम्म अक्खाहि, यथा जानेमु फन्दनं.
१८. यस्स साखा पलम्बन्ति, नमन्ति न च भञ्जरे;
सो रुक्खो फन्दनो नाम, यस्स मूले अहं ठितो.
१९. अरानं चक्कनाभीनं, ईसानेमिरथस्स च;
सब्बस्स ते कम्मनियो, अयं हेस्सति फन्दनो.
२०. इति फन्दनरुक्खोपि, तावदे अज्झभासथ;
मय्हम्पि वचनं अत्थि, भारद्वाज सुणोहि मे.
२१. इस्सस्स [इमस्स (क. सी. क.)] उपक्खन्धम्हा [उपखन्धम्हा (क. सी. पी. क.)], उक्कच्च चतुरङ्गुलं;
तेन नेमिं पसारेसि [परिहरेसि (सी. पी.)], एवं दळ्हतरं सिया.
२२. इति फन्दनरुक्खोपि, वेरं अप्पेसि तावदे;
जातानञ्च अजातानं, इस्सानं दुक्खमावहि.
२३. इच्चेवं [इच्चेव (सी. पी.)] फन्दनो इस्सं, इस्सो च पन फन्दनं;
अञ्ञमञ्ञं विवादेन, अञ्ञमञ्ञमघातयुं.
२४. एवमेव मनुस्सानं, विवादो यत्थ जायति;
मयूरनच्चं नच्चन्ति, यथा ते इस्सफन्दना.
२५. तं वो वदामि भद्दं वो [भद्दन्ते (क.)], यावन्तेत्थ समागता;
सम्मोदथ मा विवदथ [माविवदित्थ (सी. स्या. पी.)], मा होथ इस्सफन्दना.
२६. सामग्गिमेव [सामग्यमेव (स्या. क.)] सिक्खेथ, बुद्धेहेतं पसंसितं;
सामग्गिरतो धम्मट्ठो, योगक्खेमा न धंसतीति.
फन्दनजातकं दुतियं.
४७६. जवनहंसजातकं (३)
२७. इधेव हंस निपत, पियं मे तव दस्सनं;
इस्सरोसि अनुप्पत्तो, यमिधत्थि पवेदय.
२८. सवनेन एकस्स पिया भवन्ति, दिस्वा पनेकस्स वियेति [विनेति (स्या.), विहेति (पी.), विगेति (क. अट्ठ.)] छन्दो;
दिस्वा च सुत्वा च पिया भवन्ति, कच्चिन्नु मे पीयसि [पिय्यसि (सी. पी.)] दस्सनेन.
२९. सवनेन पियो मेसि, भिय्यो चागम्म दस्सनं;
एवं पियदस्सनो मे [एवं पियदस्सनो समानो (सी. स्या. पी.)], वस हंस ममन्तिके [मम सन्तिके (सी. स्या. पी.)].
३०. वसेय्याम तवागारे, निच्चं सक्कतपूजिता;
मत्तो च एकदा वज्जे [वज्जा (सी. पी.)], ‘‘हंसराजं पचन्तु मे’’.
३१. धिरत्थु तं मज्जपानं, यं मे पियतरं तया;
न चापि मज्जं पिस्सामि [पिविस्सामि (स्या.), पायामि (सी. पी.)], याव मे वच्छसी घरे.
३२. सुविजानं सिङ्गालानं, सकुणानञ्च [सकुन्तानञ्च (सी. स्या. पी.)] वस्सितं;
मनुस्सवस्सितं राज, दुब्बिजानतरं ततो.
३३. अपि चे मञ्ञती पोसो, ञाति मित्तो सखाति वा;
यो पुब्बे सुमनो हुत्वा, पच्छा सम्पज्जते दिसो.
३४. यस्मिं मनो निविसति, अविदूरे सहापि सो;
सन्तिकेपि हि सो दूरे, यस्मिं नाविसते [यस्मा विवसते (सी. स्या. पी.)] मनो.
३५. अन्तोपि सो होति पसन्नचित्तो, पारं समुद्दस्स पसन्नचित्तो;
अन्तोपि सो होति पदुट्ठचित्तो, पारं समुद्दस्स पदुट्ठचित्तो.
३६. संवसन्ता विवसन्ति, ये दिसा ते रथेसभ;
आरा सन्तो संवसन्ति, मनसा रट्ठवड्ढन.
३७. अतिचिरं निवासेन, पियो भवति अप्पियो;
आमन्त खो तं गच्छाम [गच्छामि (स्या.)], पुरा ते होम अप्पिया [होमि अप्पियो (स्या.)].
३८. एवं चे याचमानानं, अञ्जलिं नावबुज्झसि;
परिचारकानं सतं [सन्तानं (सी. स्या.), सत्तानं (पी.)], वचनं न करोसि नो;
एवं तं अभियाचाम, पुन कयिरासि परियायं.
३९. एवं चे नो विहरतं, अन्तरायो न हेस्सति;
तुय्हञ्चापि [वापि (स्या. पी. क.)] महाराज, मय्हञ्च [वा (बहूसु)] रट्ठवड्ढन;
अप्पेव नाम पस्सेमु [पस्सेम (सी. स्या. पी.)], अहोरतानमच्चयेति.
जवनहंसजातकं ततियं.
४७७. चूळनारदजातकं (४)
४०. न ते कट्ठानि भिन्नानि, न ते उदकमाभतं;
अग्गीपि ते न हापितो [हासितो (सी. स्या.)], किं नु मन्दोव झायसि.
४१. न उस्सहे वने वत्थुं, कस्सपामन्तयामि तं;
दुक्खो वासो अरञ्ञस्मिं, रट्ठं इच्छामि गन्तवे.
४२. यथा अहं इतो गन्त्वा, यस्मिं जनपदे वसं;
आचारं ब्रह्मे [ब्रह्मं (क.)] सिक्खेय्यं, तं धम्मं अनुसास मं.
४३. सचे अरञ्ञं हित्वान, वनमूलफलानि च;
रट्ठे रोचयसे वासं, तं धम्मं निसामेहि मे.
४४. विसं मा पटिसेवित्थो [पटिसेवित्थ (स्या. क.)], पपातं परिवज्जय;
पङ्के च मा विसीदित्थो [पङ्को च मा विसियित्थो (क.)], यत्तो चासीविसे चरे.
४५. किं नु विसं पपातो वा, पङ्को वा ब्रह्मचारिनं;
कं त्वं आसीविसं ब्रूसि, तं मे अक्खाहि पुच्छितो;
४६. आसवो तात लोकस्मिं, सुरा नाम पवुच्चति;
मनुञ्ञो [मनुञ्ञा (सी. स्या. पी.)] सुरभी वग्गु, सादु [मधु (सी. स्या.)] खुद्दरसूपमो [रसूपमा (सी. स्या. पी.)];
विसं तदाहु अरिया से, ब्रह्मचरियस्स नारद.
४७. इत्थियो तात लोकस्मिं, पमत्तं पमथेन्ति ता;
हरन्ति युविनो चित्तं, तूलं भट्ठंव मालुतो;
पपातो एसो अक्खातो, ब्रह्मचरियस्स नारद.
४८. लाभो सिलोको सक्कारो, पूजा परकुलेसु च;
पङ्को एसो च [एसोव (सी. स्या. पी.)] अक्खातो, ब्रह्मचरियस्स नारद.
४९. ससत्था [महन्ता (स्या. क.)] तात राजानो, आवसन्ति महिं इमं;
ते तादिसे मनुस्सिन्दे, महन्ते तात नारद.
५०. इस्सरानं अधिपतीनं, न तेसं पादतो चरे;
आसीविसोति [आसीविसो सो (सी. पी.)] अक्खातो, ब्रह्मचरियस्स नारद.
५१. भत्तत्थो भत्तकाले च [यं (सी. पी.)], यं गेहमुपसङ्कमे;
यदेत्थ कुसलं जञ्ञा, तत्थ घासेसनं चरे.
५२. पविसित्वा परकुलं, पानत्थं [पानत्थो (स्या. पी.)] भोजनाय वा;
मितं खादे मितं भुञ्जे, न च रूपे मनं करे.
५३. गोट्ठं मज्जं किराटञ्च [किरासञ्च (सी. स्या.), किरासं वा (पी.)], सभा निकिरणानि च;
आरका परिवज्जेहि, यानीव विसमं पथन्ति.
चूळनारदजातकं चतुत्थं.
४७८. दूतजातकं (५)
५४. दूते ते ब्रह्मे [दूते ब्राह्मण (क.)] पाहेसिं, गङ्गातीरस्मि झायतो;
तेसं पुट्ठो न ब्याकासि, दुक्खं गुय्हमतं [गुय्हं मतं (सी.), तुय्हं मतं (स्या. क.)] नु ते.
५५. सचे ते दुक्खमुप्पज्जे, कासीनं रट्ठवड्ढन;
मा खो नं तस्स अक्खाहि, यो तं दुक्खा न मोचये.
५६. यो तस्स [यो च तथा (पी.)] दुक्खजातस्स, एकङ्गमपि भागसो [एकन्तमपि भासतो (सी. पी.)];
विप्पमोचेय्य धम्मेन, कामं तस्स पवेदय [पवेदये (सी.)].
५७. सुविजानं सिङ्गालानं, सकुणानञ्च वस्सितं;
मनुस्सवस्सितं राज, दुब्बिजानतरं ततो.
५८. अपि चे मञ्ञती पोसो, ञाति मित्तो सखाति वा;
यो पुब्बे सुमनो हुत्वा, पच्छा सम्पज्जते दिसो.
५९. यो अत्तनो दुक्खमनानुपुट्ठो, पवेदये जन्तु अकालरूपे;
आनन्दिनो तस्स भवन्तिमित्ता [भवन्त’मित्ता (सी. पी.)], हितेसिनो तस्स दुखी भवन्ति.
६०. कालञ्च ञत्वान तथाविधस्स, मेधावीनं एकमनं विदित्वा;
अक्खेय्य तिब्बानि [तिप्पानि (सी. स्या. पी.)] परस्स धीरो, सण्हं गिरं अत्थवतिं पमुञ्चे.
६१. सचे च जञ्ञा अविसय्हमत्तनो, न ते हि मय्हं [नायं नीति मय्ह (सी. पी.)] सुखागमाय;
एकोव तिब्बानि सहेय्य धीरो, सच्चं हिरोत्तप्पमपेक्खमानो.
६२. अहं रट्ठानि विचरन्तो, निगमे राजधानियो;
भिक्खमानो महाराज, आचरियस्स धनत्थिको.
६३. गहपती राजपुरिसे, महासाले च ब्राह्मणे;
अलत्थं सत्त निक्खानि, सुवण्णस्स जनाधिप;
ते मे नट्ठा महाराज, तस्मा सोचामहं भुसं.
६४. पुरिसा ते महाराज, मनसानुविचिन्तिता;
नालं दुक्खा पमोचेतुं, तस्मा तेसं न ब्याहरिं.
६५. त्वञ्च खो मे महाराज, मनसानुविचिन्तितो;
अलं दुक्खा पमोचेतुं, तस्मा तुय्हं पवेदयिं.
६६. तस्सादासि पसन्नत्तो, कासीनं रट्ठवड्ढनो;
जातरूपमये निक्खे, सुवण्णस्स चतुद्दसाति.
दूतजातकं पञ्चमं.