१२. द्वादसकनिपातो

४६४. चूळकुणालजातकं (१)

१. लुद्धानं [खुद्दानं (सी. स्या. पी.)] लहुचित्तानं, अकतञ्ञून दुब्भिनं;

नादेवसत्तो पुरिसो, थीनं सद्धातुमरहति.

२. न ता पजानन्ति कतं न किच्चं, न मातरं पितरं भातरं वा;

अनरिया समतिक्कन्तधम्मा, सस्सेव चित्तस्स वसं वजन्ति.

३. चिरानुवुट्ठम्पि [चिरानुवुत्थम्पि (सी. पी.)] पियं मनापं, अनुकम्पकं पाणसमम्पि भत्तुं [सन्तं (सी. स्या. पी.)];

आवासु किच्चेसु च नं जहन्ति, तस्माहमित्थीनं न विस्ससामि.

४. थीनञ्हि चित्तं यथा वानरस्स, कन्नप्पकन्नं यथा रुक्खछाया;

चलाचलं हदयमित्थियानं, चक्कस्स नेमि विय परिवत्तति.

५. यदा ता पस्सन्ति समेक्खमाना, आदेय्यरूपं पुरिसस्स वित्तं;

सण्हाहि वाचाहि नयन्ति मेनं, कम्बोजका जलजेनेव अस्सं.

६. यदा न पस्सन्ति समेक्खमाना, आदेय्यरूपं पुरिसस्स वित्तं;

समन्ततो नं परिवज्जयन्ति, तिण्णो नदीपारगतोव कुल्लं.

७. सिलेसूपमा सिखिरिव सब्बभक्खा, तिक्खमाया नदीरिव सीघसोता;

सेवन्ति हेता पियमप्पियञ्च, नावा यथा ओरकूलं परञ्च.

८. न ता एकस्स न द्विन्नं, आपणोव पसारितो;

यो ता मय्हन्ति मञ्ञेय्य, वातं जालेन बाधये [बन्धये (स्या. क.)].

९. यथा नदी च पन्थो च, पानागारं सभा पपा;

एवं लोकित्थियो नाम, वेला तासं न विज्जति [इमिस्सा गाथाय पुब्बद्धापरद्धं विपरियायेन दिस्सति (क.)].

१०. घतासनसमा एता, कण्हसप्पसिरूपमा;

गावो बहितिणस्सेव, ओमसन्ति वरं वरं.

११. घतासनं कुञ्जरं कण्हसप्पं, मुद्धाभिसित्तं पमदा च सब्बा;

एते नरो निच्चयतो [निच्चयत्तो (सी. पी.)] भजेथ, तेसं हवे दुब्बिदु सब्बभावो [सच्चभावो (स्या.)].

१२. नच्चन्तवण्णा न बहूनं कन्ता, न दक्खिणा पमदा सेवितब्बा;

न परस्स भरिया न धनस्स हेतु, एतित्थियो पञ्च न सेवितब्बाति.

चूळकुणालजातकं पठमं.

४६५. भद्दसालजातकं (२)

१३. का त्वं सुद्धेहि वत्थेहि, अघे वेहायसं [वेहासयं (सी. पी.)] ठिता;

केन त्यास्सूनि वत्तन्ति, कुतो तं भयमागतं.

१४. तवेव देव विजिते, भद्दसालोति मं विदू;

सट्ठि [सट्ठिं (सी. पी.)] वस्ससहस्सानि, तिट्ठतो पूजितस्स मे.

१५. कारयन्ता नगरानि, अगारे च दिसम्पति;

विविधे चापि पासादे, न मं ते अच्चमञ्ञिसुं;

यथेव मं ते पूजेसुं, तथेव त्वम्पि पूजय.

१६. तं इवाहं [तञ्च अहं (सी. स्या. पी.)] न पस्सामि, थूलं कायेन ते दुमं;

आरोहपरिणाहेन, अभिरूपोसि जातिया.

१७. पासादं कारयिस्सामि, एकत्थम्भं मनोरमं;

तत्थ तं उपनेस्सामि, चिरं ते यक्ख जीवितं.

१८. एवं चित्तं उदपादि, सरीरेन विनाभावो;

पुथुसो मं विकन्तित्वा, खण्डसो अवकन्तथ.

१९. अग्गे च छेत्वा मज्झे च, पच्छा मूलम्हि छिन्दथ [मूलञ्च छिन्दथ (सी.), मूलं विछिन्दथ (पी.)];

एवं मे छिज्जमानस्स, न दुक्खं मरणं सिया.

२०. हत्थपादं [हत्थपादे (क.)] यथा छिन्दे [छिन्ने (क.)], कण्णनासञ्च जीवतो;

ततो पच्छा सिरो छिन्दे, तं दुक्खं मरणं सिया.

२१. सुखं नु खण्डसो छिन्नं, भद्दसालवनप्पति;

किं हेतु किं उपादाय, खण्डसो छिन्नमिच्छसि.

२२. यञ्च हेतुमुपादाय, हेतुं धम्मूपसंहितं;

खण्डसो छिन्नमिच्छामि, महाराज सुणोहि मे.

२३. ञाती मे सुखसंवद्धा, मम पस्से निवातजा;

तेपिहं उपहिंसेय्यं, परेसं असुखोचितं.

२४. चेतेय्यरूपं [चेतब्बरूपं (सी. पी.)] चेतेसि, भद्दसालवनप्पति;

हितकामोसि ञातीनं, अभयं सम्म दम्मि तेति.

भद्दसालजातकं दुतियं.

४६६. समुद्दवाणिजजातकं (३)

२५. कसन्ति वपन्ति ते जना, मनुजा कम्मफलूपजीविनो;

नयिमस्स दीपकस्स भागिनो, जम्बुदीपा इदमेव नो वरं.

२६. तिपञ्चरत्तूपगतम्हि चन्दे, वेगो महा हेहिति सागरस्स;

उप्लविस्सं दीपमिमं उळारं, मा वो वधी गच्छथ लेणमञ्ञं.

२७. न जातुयं सागरवारिवेगो, उप्लविस्सं दीपमिमं उळारं;

तं मे निमित्तेहि बहूहि दिट्ठं, मा भेथ किं सोचथ मोदथव्हो [मोदथ वो (क.) ६.३८ मोग्गल्लानसुत्तं पस्सितब्बं].

२८. पहूतभक्खं बहुअन्नपानं, पत्तत्थ आवासमिमं उळारं;

न वो भयं पटिपस्सामि किञ्चि, आपुत्तपुत्तेहि पमोदथव्हो.

२९. यो देवोयं दक्खिणायं [दक्खिणस्सं (सी.)] दिसायं, खेमन्ति पक्कोसति तस्स सच्चं;

न उत्तरो वेदि भयाभयस्स, मा भेथ किं सोचथ मोदथव्हो.

३०. यथा इमे विप्पवदन्ति यक्खा, एको भयं संसति खेममेको;

तदिङ्घ मय्हं वचनं सुणाथ, खिप्पं लहुं मा विनस्सिम्ह सब्बे.

३१. सब्बे समागम्म करोम नावं, दोणिं दळ्हं सब्बयन्तूपपन्नं;

सचे अयं दक्खिणो सच्चमाह, मोघं पटिक्कोसति उत्तरोयं;

सा चेव नो हेहिति आपदत्था, इमञ्च दीपं न परिच्चजेम.

३२. सचे च खो उत्तरो सच्चमाह, मोघं पटिक्कोसति दक्खिणोयं;

तमेव नावं अभिरुय्ह सब्बे, एवं मयं सोत्थि तरेमु पारं.

३३. न वे सुगण्हं पठमेन सेट्ठं, कनिट्ठमापाथगतं गहेत्वा;

यो चीध तच्छं [मज्झं (सी. स्या. पी.)] पविचेय्य गण्हति [गण्हि (क.)], स वे नरो सेट्ठमुपेति ठानं.

३४. यथापि ते सागरवारिमज्झे, सकम्मुना सोत्थि वहिंसु वाणिजा;

अनागतत्थं पटिविज्झियान, अप्पम्पि नाच्चेति स भूरिपञ्ञो.

३५. बाला च मोहेन रसानुगिद्धा, अनागतं अप्पटिविज्झियत्थं;

पच्चुप्पन्ने सीदन्ति अत्थजाते, समुद्दमज्झे यथा ते मनुस्सा.

३६. अनागतं पटिकयिराथ किच्चं, ‘‘मा मं किच्चं किच्चकाले ब्यधेसि’’;

तं तादिसं पटिकत [पटिकतं (क.), पटिगत (सी. अट्ठ.), पटिकच्च (?)] किच्चकारिं, न तं किच्चं किच्चकाले ब्यधेतीति.

समुद्दवाणिजजातकं ततियं.

४६७. कामजातकं (४)

३७. कामं कामयमानस्स, तस्स चे तं समिज्झति;

अद्धा पीतिमनो होति, लद्धा मच्चो यदिच्छति.

३८. कामं कामयमानस्स, तस्स चे तं समिज्झति;

ततो नं अपरं कामे, धम्मे तण्हंव विन्दति.

३९. गवंव सिङ्गिनो सिङ्गं, वड्ढमानस्स वड्ढति;

एवं मन्दस्स पोसस्स, बालस्स अविजानतो;

भिय्यो तण्हा पिपासा च, वड्ढमानस्स वड्ढति.

४०. पथब्या सालियवकं, गवस्सं [गवासं (सी. स्या. पी.)] दासपोरिसं;

दत्वा च [दत्वापि (सी. स्या.), दत्वा वा (पी.)] नालमेकस्स, इति विद्वा [विद्धा (स्या.)] समं चरे.

४१. राजा पसय्ह पथविं विजित्वा, ससागरन्तं महिमावसन्तो;

ओरं समुद्दस्स अतित्तरूपो [अतित्तिरूपो (क.)], पारं समुद्दस्सपि पत्थयेथ.

४२. याव अनुस्सरं कामे, मनसा तित्ति नाज्झगा;

ततो निवत्ता पटिकम्म दिस्वा, ते वे सुतित्ता ये [तित्ता (सी. स्या. पी.)] पञ्ञाय तित्ता.

४३. पञ्ञाय तित्तिनं [तित्तीनं (सी. स्या.)] सेट्ठं, न सो कामेहि तप्पति;

पञ्ञाय तित्तं पुरिसं, तण्हा न कुरुते वसं.

४४. अपचिनेथेव कामानं [कामानि (सी. स्या. पी.)], अप्पिच्छस्स अलोलुपो;

समुद्दमत्तो पुरिसो, न सो कामेहि तप्पति.

४५. रथकारोव चम्मस्स, परिकन्तं उपाहनं;

यं यं चजति [जहति (स्या. क.)] कामानं, तं तं सम्पज्जते सुखं;

सब्बं चे सुखमिच्छेय्य, सब्बे कामे परिच्चजे.

४६. अट्ठ ते भासिता गाथा, सब्बा होन्ति सहस्सियो [सहस्सिया (?) उपरि सुतसोमजातके तथा दिस्सति];

पटिगण्ह महाब्रह्मे, साधेतं तव भासितं.

४७. न मे अत्थो सहस्सेहि, सतेहि नहुतेहि वा;

पच्छिमं भासतो गाथं, कामे मे न रतो मनो.

४८. भद्रको [सद्दो (सी.)] वतायं माणवको, सब्बलोकविदू मुनि;

यो इमं तण्हं [यो तण्हं (सी. स्या.)] दुक्खजननिं, परिजानाति पण्डितोति.

कामजातकं चतुत्थं.

४६८. जनसन्धजातकं (५)

४९. दस खलु इमानि [खलुमानि (स्या.)] ठानानि, यानि पुब्बे अकरित्वा;

स पच्छा मनुतप्पति, इच्चेवाह [इच्चाह राजा (सी. स्या. पी.)] जनसन्धो.

५०. अलद्धा वित्तं तप्पति, पुब्बे असमुदानितं;

न पुब्बे धनमेसिस्सं, इति पच्छानुतप्पति.

५१. सक्यरूपं पुरे सन्तं, मया सिप्पं न सिक्खितं;

किच्छा वुत्ति असिप्पस्स, इति पच्छानुतप्पति.

५२. कूटवेदी पुरे आसिं, पिसुणो पिट्ठिमंसिको;

चण्डो च फरुसो चापि [चासिं (सी. स्या. पी.)], इति पच्छानुतप्पति.

५३. पाणातिपाती पुरे आसिं, लुद्दो चापि [चासिं (सी. पी.)] अनारियो;

भूतानं नापचायिस्सं, इति पच्छानुतप्पति.

५४. बहूसु वत सन्तीसु, अनापादासु इत्थिसु;

परदारं असेविस्सं, इति पच्छानुतप्पति.

५५. बहुम्हि वत सन्तम्हि, अन्नपाने उपट्ठिते;

न पुब्बे अददं [अददिं (सी.)] दानं, इति पच्छानुतप्पति.

५६. मातरं पितरञ्चापि, जिण्णकं गतयोब्बनं [जिण्णके गतयोब्बने (सी. स्या. पी.)];

पहु सन्तो न पोसिस्सं, इति पच्छानुतप्पति.

५७. आचरियमनुसत्थारं, सब्बकामरसाहरं;

पितरं अतिमञ्ञिस्सं, इति पच्छानुतप्पति.

५८. समणे ब्राह्मणे चापि, सीलवन्ते बहुस्सुते;

न पुब्बे पयिरुपासिस्सं, इति पच्छानुतप्पति.

५९. साधु होति तपो चिण्णो, सन्तो च पयिरुपासितो;

न च पुब्बे तपो चिण्णो, इति पच्छानुतप्पति.

६०. यो च एतानि ठानानि, योनिसो पटिपज्जति;

करं पुरिसकिच्चानि, स पच्छा नानुतप्पतीति.

जनसन्धजातकं पञ्चमं.

४६९. महाकण्हजातकं (६)

६१. कण्हो कण्हो च घोरो च, सुक्कदाठो पभासवा [पतापवा (सी. स्या. पी.)];

बद्धो पञ्चहि रज्जूहि, किं रवि [धीर (सी. पी.), वीर (स्या.)] सुनखो तव.

६२. नायं मिगानमत्थाय, उसीनक [उसीनर (सी. पी.), उसीन्नर (स्या.)] भविस्सति;

मनुस्सानं अनयो हुत्वा, तदा कण्हो पमोक्खति.

६३. पत्तहत्था समणका, मुण्डा सङ्घाटिपारुता;

नङ्गलेहि कसिस्सन्ति, तदा कण्हो पमोक्खति.

६४. तपस्सिनियो [तपनीया (क.) दुतियन्तपदानि हेतानि] पब्बजिता, मुण्डा सङ्घाटिपारुता;

यदा लोके गमिस्सन्ति, तदा कण्हो पमोक्खति.

६५. दीघोत्तरोट्ठा जटिला, पङ्कदन्ता रजस्सिरा;

इणं चोदाय [वोदाय (सी. पी.), चोदय (स्या.)] गच्छन्ति, तदा कण्हो पमोक्खति.

६६. अधिच्च वेदे [वेदं (क.)] सावित्तिं, यञ्ञतन्तञ्च [तन्त्रञ्च (सी. स्या. पी.)] ब्राह्मणा;

भतिकाय यजिस्सन्ति, तदा कण्हो पमोक्खति.

६७. मातरं पितरञ्चापि, जिण्णकं गतयोब्बनं;

पहू सन्तो [सन्ता (सी.)] न भरन्ति, तदा कण्हो पमोक्खति.