२. दुतियवग्गो

१. पुञ्ञकिरियवत्थुसुत्तं

६०. वुत्तञ्हेतं भगवता, वुत्तमरहताति मे सुतं –

‘‘तीणिमानि, भिक्खवे, पुञ्ञकिरियवत्थूनि. कतमानि तीणि? दानमयं पुञ्ञकिरियवत्थु, सीलमयं पुञ्ञकिरियवत्थु, भावनामयं पुञ्ञकिरियवत्थु – इमानि खो, भिक्खवे, तीणि पुञ्ञकिरियवत्थूनी’’ति. एतमत्थं भगवा अवोच. तत्थेतं इति वुच्चति –

‘‘पुञ्ञमेव सो सिक्खेय्य, आयतग्गं सुखुद्रयं;

दानञ्च समचरियञ्च, मेत्तचित्तञ्च भावये.

‘‘एते धम्मे भावयित्वा, तयो सुखसमुद्दये;

अब्यापज्झं सुखं लोकं, पण्डितो उपपज्जती’’ति.

अयम्पि अत्थो वुत्तो भगवता, इति मे सुतन्ति. पठमं.

२. चक्खुसुत्तं

६१. वुत्तञ्हेतं भगवता, वुत्तमरहताति मे सुतं –

‘‘तीणिमानि, भिक्खवे, चक्खूनि. कतमानि तीणि? मंसचक्खु, दिब्बचक्खु, पञ्ञाचक्खु – इमानि खो, भिक्खवे, तीणि चक्खूनी’’ति. एतमत्थं भगवा अवोच. तत्थेतं इति वुच्चति –

‘‘मंसचक्खु दिब्बचक्खु, पञ्ञाचक्खु अनुत्तरं;

एतानि तीणि चक्खूनि, अक्खासि पुरिसुत्तमो.

‘‘मंसचक्खुस्स उप्पादो, मग्गो दिब्बस्स चक्खुनो;

यतो ञाणं उदपादि, पञ्ञाचक्खु अनुत्तरं;

यस्स चक्खुस्स पटिलाभा, सब्बदुक्खा पमुच्चती’’ति.

अयम्पि अत्थो वुत्तो भगवता, इति मे सुतन्ति. दुतियं.

३. इन्द्रियसुत्तं

६२. वुत्तञ्हेतं भगवता, वुत्तमरहताति मे सुतं –

‘‘तीणिमानि, भिक्खवे, इन्द्रियानि. कतमानि तीणि? अनञ्ञातञ्ञस्सामीतिन्द्रियं, अञ्ञिन्द्रियं, अञ्ञाताविन्द्रियं – इमानि खो, भिक्खवे, तीणि इन्द्रियानी’’ति. एतमत्थं भगवा अवोच. तत्थेतं इति वुच्चति –

‘‘सेखस्स सिक्खमानस्स, उजुमग्गानुसारिनो;

खयस्मिं पठमं ञाणं, ततो अञ्ञा अनन्तरा.

‘‘ततो अञ्ञा विमुत्तस्स, ञाणं वे होति तादिनो;

अकुप्पा मे विमुत्तीति, भवसंयोजनक्खया.

‘‘स वे [सचे (सी. स्या.)] इन्द्रियसम्पन्नो, सन्तो सन्तिपदे रतो;

धारेति अन्तिमं देहं, जेत्वा मारं सवाहिनि’’न्ति.

अयम्पि अत्थो वुत्तो भगवता, इति मे सुतन्ति. ततियं.

४. अद्धासुत्तं

६३. वुत्तञ्हेतं भगवता, वुत्तमरहताति मे सुतं –

‘‘तयोमे, भिक्खवे, अद्धा. कतमे तयो? अतीतो अद्धा, अनागतो अद्धा, पच्चुप्पन्नो अद्धा – इमे खो, भिक्खवे, तयो अद्धा’’ति. एतमत्थं भगवा अवोच. तत्थेतं इति वुच्चति –

‘‘अक्खेय्यसञ्ञिनो सत्ता, अक्खेय्यस्मिं पतिट्ठिता;

अक्खेय्यं अपरिञ्ञाय, योगमायन्ति मच्चुनो.

‘‘अक्खेय्यञ्च परिञ्ञाय, अक्खातारं न मञ्ञति;

फुट्ठो विमोक्खो मनसा, सन्तिपदमनुत्तरं.

‘‘स वे [सचे (क.)] अक्खेय्यसम्पन्नो, सन्तो सन्तिपदे रतो;

सङ्खायसेवी धम्मट्ठो, सङ्ख्यं नोपेति वेदगू’’ति.

अयम्पि अत्थो वुत्तो भगवता, इति मे सुतन्ति. चतुत्थं.

५. दुच्चरितसुत्तं

६४. वुत्तञ्हेतं भगवता, वुत्तमरहताति मे सुतं –

‘‘तीणिमानि, भिक्खवे, दुच्चरितानि. कतमानि तीणि? कायदुच्चरितं, वचीदुच्चरितं, मनोदुच्चरितं – इमानि खो, भिक्खवे, तीणि दुच्चरितानी’’ति. एतमत्थं भगवा अवोच. तत्थेतं इति वुच्चति –

‘‘कायदुच्चरितं कत्वा, वचीदुच्चरितानि च;

मनोदुच्चरितं कत्वा, यञ्चञ्ञं दोससंहितं.

‘‘अकत्वा कुसलं कम्मं, कत्वानाकुसलं बहुं;

कायस्स भेदा दुप्पञ्ञो, निरयं सोपपज्जती’’ति.

अयम्पि अत्थो वुत्तो भगवता, इति मे सुतन्ति. पञ्चमं.

६. सुचरितसुत्तं

६५. वुत्तञ्हेतं भगवता, वुत्तमरहताति मे सुतं –

‘‘तीणिमानि, भिक्खवे, सुचरितानि. कतमानि तीणि? कायसुचरितं, वचीसुचरितं, मनोसुचरितं – इमानि खो, भिक्खवे, तीणि सुचरितानी’’ति. एतमत्थं भगवा अवोच. तत्थेतं इति वुच्चति –

‘‘कायदुच्चरितं हित्वा, वचीदुच्चरितानि च;

मनोदुच्चरितं हित्वा, यञ्चञ्ञं दोससंहितं.

‘‘अकत्वाकुसलं कम्मं, कत्वान कुसलं बहुं;

कायस्स भेदा सप्पञ्ञो, सग्गं सो उपपज्जती’’ति.

अयम्पि अत्थो वुत्तो भगवता, इति मे सुतन्ति. छट्ठं.

७. सोचेय्यसुत्तं

६६. वुत्तञ्हेतं भगवता, वुत्तमरहताति मे सुतं –

‘‘तीणिमानि, भिक्खवे, सोचेय्यानि. कतमानि तीणि? कायसोचेय्यं, वचीसोचेय्यं, मनोसोचेय्यं – इमानि खो, भिक्खवे, तीणि सोचेय्यानी’’ति. एतमत्थं भगवा अवोच. तत्थेतं इति वुच्चति –

‘‘कायसुचिं वचीसुचिं [वाचासुचिं (क.)], चेतोसुचिमनासवं;

सुचिं सोचेय्यसम्पन्नं, आहु सब्बप्पहायिन’’न्ति [आहु निन्हातपापकन्ति (अ. नि. ३.१२२) युत्ततरं].

अयम्पि अत्थो वुत्तो भगवता, इति मे सुतन्ति. सत्तमं.

८. मोनेय्यसुत्तं

६७. वुत्तञ्हेतं भगवता, वुत्तमरहताति मे सुतं –

‘‘तीणिमानि, भिक्खवे, मोनेय्यानि. कतमानि तीणि? कायमोनेय्यं, वचीमोनेय्यं, मनोमोनेय्यं – इमानि खो, भिक्खवे, तीणि मोनेय्यानी’’ति. एतमत्थं भगवा अवोच. तत्थेतं इति वुच्चति –

‘‘कायमुनिं वचीमुनिं, मनोमुनिमनासवं;

मुनिं मोनेय्यसम्पन्नं, आहु निन्हातपापक’’न्ति [आहु सब्बप्पहायिनन्ति (अ. नि. ३.१२३)].

अयम्पि अत्थो वुत्तो भगवता, इति मे सुतन्ति. अट्ठमं.

९. पठमरागसुत्तं

६८. वुत्तञ्हेतं भगवता, वुत्तमरहताति मे सुतं –

‘‘यस्स कस्सचि, भिक्खवे, रागो अप्पहीनो, दोसो अप्पहीनो, मोहो अप्पहीनो – अयं वुच्चति, भिक्खवे, ‘बद्धो [बन्दो (बहूसु)] मारस्स पटिमुक्कस्स मारपासो यथाकामकरणीयो [यथा कामकरणीयो च (सी. स्या. पी. क.)] पापिमतो’. यस्स कस्सचि, भिक्खवे, रागो पहीनो, दोसो पहीनो, मोहो पहीनो – अयं वुच्चति, भिक्खवे, ‘अबद्धो मारस्स ओमुक्कस्स मारपासो न यथा कामकरणीयो [न यथाकामकरणीयो च (स्या.)] पापिमतो’’’ति. एतमत्थं भगवा अवोच. तत्थेतं इति वुच्चति –

‘‘यस्स रागो च दोसो च, अविज्जा च विराजिता;

तं भावितत्तञ्ञतरं, ब्रह्मभूतं तथागतं;

बुद्धं वेरभयातीतं, आहु सब्बप्पहायिन’’न्ति.

अयम्पि अत्थो वुत्तो भगवता, इति मे सुतन्ति. नवमं.

१०. दुतियरागसुत्तं

६९. वुत्तञ्हेतं भगवता, वुत्तमरहताति मे सुतं –

‘‘यस्स कस्सचि, भिक्खवे, भिक्खुस्स वा भिक्खुनिया वा रागो अप्पहीनो, दोसो अप्पहीनो, मोहो अप्पहीनो – अयं वुच्चति, भिक्खवे, न ‘अतरि [अतिण्णो (क. सी. क.)] समुद्दं सऊमिं सवीचिं सावट्टं सगहं सरक्खसं’. यस्स कस्सचि, भिक्खवे, भिक्खुस्स वा भिक्खुनिया वा रागो पहीनो, दोसो पहीनो, मोहो पहीनो – अयं वुच्चति, भिक्खवे, ‘अतरि समुद्दं सऊमिं सवीचिं सावट्टं सगहं सरक्खसं, तिण्णो पारङ्गतो [पारगतो (सी. अट्ठ. स्या.)] थले तिट्ठति ब्राह्मणो’’’ति. एतमत्थं भगवा अवोच. तत्थेतं इति वुच्चति –

‘‘यस्स रागो च दोसो च, अविज्जा च विराजिता;

सोमं समुद्दं सगहं सरक्खसं, सऊमिभयं दुत्तरं अच्चतारि.

‘‘सङ्गातिगो मच्चुजहो निरूपधि, पहासि दुक्खं अपुनब्भवाय;

अत्थङ्गतो सो न पमाणमेति, अमोहयि मच्चुराजन्ति ब्रूमी’’ति.

अयम्पि अत्थो वुत्तो भगवता, इति मे सुतन्ति. दसमं.

दुतियो वग्गो निट्ठितो.

तस्सुद्दानं –

पुञ्ञं चक्खु अथ इन्द्रियानि [अत्थिन्द्रिया (स्या.)], अद्धा च चरितं दुवे सोचि [सुचि (स्या.)];

मुनो [मुने (स्या.)] अथ रागदुवे, पुन वग्गमाहु दुतियमुत्तमन्ति.