३. युधञ्जयवग्गो

१. युधञ्जयचरिया

१. ‘‘यदाहं अमितयसो, राजपुत्तो युधञ्जयो;

उस्सावबिन्दुं सूरियातपे, पतितं दिस्वान संविजिं.

२. ‘‘तञ्ञेवाधिपतिं कत्वा, संवेगमनुब्रूहयिं;

मातापितू च वन्दित्वा, पब्बज्जमनुयाचहं.

३. ‘‘याचन्ति मं पञ्जलिका, सनेगमा सरट्ठका;

‘अज्जेव पुत्त पटिपज्ज, इद्धं फीतं महामहिं’.

४. ‘‘सराजके सहोरोधे, सनेगमे सरट्ठके;

करुणं परिदेवन्ते, अनपेक्खोव परिच्चजिं.

५. ‘‘केवलं पथविं रज्जं, ञातिपरिजनं यसं;

चजमानो न चिन्तेसिं, बोधियायेव कारणा.

६. ‘‘मातापिता न मे देस्सा, नपि मे देस्सं महायसं;

सब्बञ्ञुतं पियं मय्हं, तस्मा रज्जं परिच्चजि’’न्ति.

युधञ्जयचरियं पठमं.

२. सोमनस्सचरिया

७. ‘‘पुनापरं यदा होमि, इन्दपत्थे पुरुत्तमे;

कामितो दयितो पुत्तो, सोमनस्सोति विस्सुतो.

८. ‘‘सीलवा गुणसम्पन्नो, कल्याणपटिभानवा;

वुड्ढापचायी हिरीमा, सङ्गहेसु च कोविदो.

९. ‘‘तस्स रञ्ञो पतिकरो, अहोसि कुहकतापसो;

आरामं मालावच्छञ्च, रोपयित्वान जीवति.

१०. ‘‘तमहं दिस्वान कुहकं, थुसरासिंव अतण्डुलं;

दुमंव अन्तो सुसिरं, कदलिंव असारकं.

११. ‘‘नत्थिमस्स सतं धम्मो, सामञ्ञापगतो अयं;

हिरीसुक्कधम्मजहितो, जीवितवुत्तिकारणा.

१२. ‘‘कुपितो अहु [अहोसि (सी.), आसि (स्या.)] पच्चन्तो, अटवीहि परन्तिहि;

तं निसेधेतुं गच्छन्तो, अनुसासि पिता ममं.

१३. ‘‘‘मा पमज्जि तुवं तात, जटिलं उग्गतापनं;

यदिच्छकं पवत्तेहि, सब्बकामददो हि सो’.

१४. ‘‘तमहं गन्त्वानुपट्ठानं, इदं वचनमब्रविं;

‘कच्चि ते गहपति कुसलं, किं वा ते आहरीयतु’.

१५. ‘‘तेन सो कुपितो आसि, कुहको माननिस्सितो;

‘घातापेमि तुवं अज्ज, रट्ठा पब्बाजयामि वा’.

१६. ‘‘निसेधयित्वा पच्चन्तं, राजा कुहकमब्रवि;

‘कच्चि ते भन्ते खमनीयं, सम्मानो ते पवत्तितो’.

१७. ‘‘तस्स आचिक्खती पापो, कुमारो यथा नासियो;

तस्स तं वचनं सुत्वा, आणापेसि महीपति.

१८. ‘‘‘सीसं तत्थेव छिन्दित्वा, कत्वान चतुखण्डिकं;

रथिया रथियं दस्सेथ, सा गति जटिलहीळिता’.

१९. ‘‘तत्थ कारणिका गन्त्वा, चण्डा लुद्दा अकारुणा;

मातुअङ्के निसिन्नस्स, आकड्ढित्वा नयन्ति मं.

२०. ‘‘तेसाहं एवमवचं, बन्धतं गाळ्हबन्धनं;

‘रञ्ञो दस्सेथ मं खिप्पं, राजकिरियानि अत्थि मे’.

२१. ‘‘ते मं रञ्ञो दस्सयिंसु, पापस्स पापसेविनो;

दिस्वान तं सञ्ञापेसिं, ममञ्च वसमानयिं.

२२. ‘‘सो मं तत्थ खमापेसि, महारज्जमदासि मे;

सोहं तमं दालयित्वा, पब्बजिं अनगारियं.

२३. ‘‘न मे देस्सं महारज्जं, कामभोगो न देस्सियो;

सब्बञ्ञुतं पियं मय्हं, तस्मा रज्जं परिच्चजि’’न्ति.

सोमनस्सचरियं दुतियं.

३. अयोघरचरिया

२४. ‘‘पुनापरं यदा होमि, कासिराजस्स अत्रजो;

अयोघरम्हि संवड्ढो, नामेनासि अयोघरो.

२५. ‘‘दुक्खेन जीवितो लद्धो, संपीळे पतिपोसितो;

अज्जेव पुत्त पटिपज्ज, केवलं वसुधं इमं.

२६. ‘‘सरट्ठकं सनिगमं, सजनं वन्दित्व खत्तियं;

अञ्जलिं पग्गहेत्वान, इदं वचनमब्रविं.

२७. ‘‘‘ये केचि महिया सत्ता, हीनमुक्कट्ठमज्झिमा;

निरारक्खा सके गेहे, वड्ढन्ति सकञातिभि.

२८. ‘‘‘इदं लोके उत्तरियं, संपीळे मम पोसनं;

अयोघरम्हि संवड्ढो, अप्पभे चन्दसूरिये.

२९. ‘‘‘पूतिकुणपसम्पुण्णा, मुच्चित्वा मातु कुच्छितो;

ततो घोरतरे दुक्खे, पुन पक्खित्तयोघरे.

३०. ‘‘‘यदिहं तादिसं पत्वा, दुक्खं परमदारुणं;

रज्जेसु यदि रज्जामि [रञ्जामि (सी.)], पापानं उत्तमो सियं.

३१. ‘‘‘उक्कण्ठितोम्हि कायेन, रज्जेनम्हि अनत्थिको;

निब्बुतिं परियेसिस्सं, यत्थ मं मच्चु न मद्दिये’.

३२. ‘‘एवाहं चिन्तयित्वान, विरवन्ते महाजने;

नागोव बन्धनं छेत्वा, पाविसिं काननं वनं.

३३. ‘‘मातापिता न मे देस्सा, नपि मे देस्सं महायसं;

सब्बञ्ञुतं पियं मय्हं, तस्मा रज्जं परिच्चजि’’न्ति.

अयोघरचरियं ततियं.

४. भिसचरिया

३४. ‘‘पुनापरं यदा होमि, कासीनं पुरवरुत्तमे;

भगिनी च भातरो सत्त, निब्बत्ता सोत्थिये कुले.

३५. ‘‘एतेसं पुब्बजो आसिं, हिरीसुक्कमुपागतो;

भवं दिस्वान भयतो, नेक्खम्माभिरतो अहं.

३६. ‘‘मातापितूहि पहिता, सहाया एकमानसा;

कामेहि मं निमन्तेन्ति, ‘कुलवंसं धरेहि’ति.

३७. ‘‘यं तेसं वचनं वुत्तं, गिहीधम्मे सुखावहं;

तं मे अहोसि कठिनं, तत्त [सन्तत्त (क.)] फालसमं विय.

३८. ‘‘ते मं तदा उक्खिपन्तं, पुच्छिंसु पत्थितं मम;

‘किं त्वं पत्थयसे सम्म, यदि कामे न भुञ्जसि’.

३९. ‘‘तेसाहं एवमवचं, अत्थकामो हितेसिनं;

‘नाहं पत्थेमि गिहीभावं, नेक्खम्माभिरतो अहं’.

४०. ‘‘ते मय्हं वचनं सुत्वा, पितुमातु च सावयुं;

मातापिता एवमाहु, ‘सब्बेव पब्बजाम भो’.

४१. ‘‘उभो मातापिता मय्हं, भगिनी च सत्त भातरो;

अमितधनं छड्डयित्वा, पाविसिम्हा महावन’’न्ति.

भिसचरियं चतुत्थं.

५. सोणपण्डितचरिया

४२. ‘‘पुनापरं यदा होमि, नगरे ब्रह्मवड्ढने;

तत्थ कुलवरे सेट्ठे, महासाले अजायहं.

४३. ‘‘तदापि लोकं दिस्वान, अन्धीभूतं तमोत्थटं;

चित्तं भवतो पतिकुटति, तुत्तवेगहतं विय.

४४. ‘‘दिस्वान विविधं पापं, एवं चिन्तेसहं तदा;

‘कदाहं गेहा निक्खम्म, पविसिस्सामि काननं’.

४५. ‘‘तदापि मं निमन्तेसुं, कामभोगेहि ञातयो;

तेसम्पि छन्दमाचिक्खिं, ‘मा निमन्तेथ तेहि मं’.

४६. ‘‘यो मे कनिट्ठको भाता, नन्दो नामासि पण्डितो;

सोपि मं अनुसिक्खन्तो, पब्बज्जं समरोचयि.

४७. ‘‘अहं सोणो च नन्दो च, उभो मातापिता मम;

तदापि भोगे छड्डेत्वा, पाविसिम्हा महावन’’न्ति.

सोणपण्डितचरियं पञ्चमं.

६. तेमियचरिया

४८. ‘‘पुनापरं यदा होमि, कासिराजस्स अत्रजो;

मूगपक्खोति नामेन, तेमियोति वदन्ति मं.

४९. ‘‘सोळसित्थिसहस्सानं, न विज्जति पुमो तदा [सदा (सी.)];

अहोरत्तानं अच्चयेन, निब्बत्तो अहमेकको.

५०. ‘‘किच्छा लद्धं पियं पुत्तं, अभिजातं जुतिन्धरं;

सेतच्छत्तं धारयित्वान, सयने पोसेति मं पिता.

५१. ‘‘निद्दायमानो सयनवरे, पबुज्झित्वानहं तदा;

अद्दसं पण्डरं छत्तं, येनाहं निरयं गतो.

५२. ‘‘सह दिट्ठस्स मे छत्तं, तासो उप्पज्जि भेरवो;

विनिच्छयं समापन्नो, ‘कथाहं इमं मुञ्चिस्सं’.

५३. ‘‘पुब्बसालोहिता मय्हं, देवता अत्थकामिनी;

सा मं दिस्वान दुक्खितं, तीसु ठानेसु योजयि.

५४. ‘‘‘मा पण्डिच्चयं विभावय, बालमतो भव सब्बपाणिनं;

सब्बो तं जनो ओचिनायतु, एवं तव अत्थो भविस्सति’.

५५. ‘‘एवं वुत्तायहं तस्सा, इदं वचनमब्रविं;

‘करोमि ते तं वचनं, यं त्वं भणसि देवते;

अत्थकामासि मे अम्म, हितकामासि देवते’.

५६. ‘‘तस्साहं वचनं सुत्वा, सागरेव थलं लभिं;

हट्ठो संविग्गमानसो, तयो अङ्गे अधिट्ठहिं.

५७. ‘‘मूगो अहोसिं बधिरो, पक्खो गतिविवज्जितो;

एते अङ्गे अधिट्ठाय, वस्सानि सोळसं वसिं.

५८. ‘‘ततो मे हत्थपादे च, जिव्हं सोतञ्च मद्दिय;

अनूनतं मे पस्सित्वा, ‘काळकण्णी’ति निन्दिसुं.

५९. ‘‘ततो जानपदा सब्बे, सेनापतिपुरोहिता;

सब्बे एकमना हुत्वा, छड्डनं अनुमोदिसुं.

६०. ‘‘सोहं तेसं मतिं सुत्वा, हट्ठो संविग्गमानसो;

यस्सत्थाय तपोचिण्णो, सो मे अत्थो समिज्झथ.

६१. ‘‘न्हापेत्वा अनुलिम्पित्वा, वेठेत्वा राजवेठनं;

छत्तेन अभिसिञ्चित्वा, कारेसुं पुरं पदक्खिणं.

६२. ‘‘सत्ताहं धारयित्वान, उग्गते रविमण्डले;

रथेन मं नीहरित्वा, सारथी वनमुपागमि.

६३. ‘‘एकोकासे रथं कत्वा, सज्जस्सं हत्थमुच्चितो [हत्थमुञ्चितो (सी. स्या.)];

सारथी खणती कासुं, निखातुं पथविया ममं.

६४. ‘‘अधिट्ठितमधिट्ठानं, तज्जेन्तो विविधकारणा;

न भिन्दिं तमधिट्ठानं, बोधियायेव कारणा.

६५. ‘‘मातापिता न मे देस्सा, अत्ता मे न च देस्सियो;

सब्बञ्ञुतं पियं मय्हं, तस्मा वतमधिट्ठहिं.

६६. ‘‘एते अङ्गे अधिट्ठाय, वस्सानि सोळसं वसिं;

अधिट्ठानेन मे समो नत्थि, एसा मे अधिट्ठानपारमी’’ति.

तेमियचरियं छट्ठं.

७. कपिराजचरिया

६७. ‘‘यदा अहं कपि आसिं, नदीकूले दरीसये;

पीळितो सुसुमारेन, गमनं न लभामहं.

६८. ‘‘यम्होकासे अहं ठत्वा, ओरा पारं पतामहं;