नमो तस्स भगवतो अरहतो सम्मासम्बुद्धस्स

खुद्दकनिकाये

चरियापिटकपाळि

१. अकित्तिवग्गो

१. अकित्तिचरिया

१. ‘‘कप्पे च सतसहस्से, चतुरो च असङ्खिये;

एत्थन्तरे यं चरितं, सब्बं तं बोधिपाचनं.

२. ‘‘अतीतकप्पे चरितं, ठपयित्वा भवाभवे;

इमम्हि कप्पे चरितं, पवक्खिस्सं सुणोहि मे.

३. ‘‘यदा अहं ब्रहारञ्ञे, सुञ्ञे विपिनकानने;

अज्झोगाहेत्वा [अज्झोगहेत्वा (सी. स्या.)] विहरामि, अकित्ति नाम तापसो.

४. ‘‘तदा मं तपतेजेन, सन्तत्तो तिदिवाभिभू;

धारेन्तो ब्राह्मणवण्णं, भिक्खाय मं उपागमि.

५. ‘‘पवना आभतं पण्णं, अतेलञ्च अलोणिकं;

मम द्वारे ठितं दिस्वा, सकटाहेन आकिरिं.

६. ‘‘तस्स दत्वानहं पण्णं, निक्कुज्जित्वान भाजनं;

पुनेसनं जहित्वान, पाविसिं पण्णसालकं.

७. ‘‘दुतियम्पि ततियम्पि, उपगञ्छि ममन्तिकं;

अकम्पितो अनोलग्गो, एवमेवमदासहं.

८. ‘‘न मे तप्पच्चया अत्थि, सरीरस्मिं विवण्णियं;

पीतिसुखेन रतिया, वीतिनामेमि तं दिवं.

९. ‘‘यदि मासम्पि द्वेमासं, दक्खिणेय्यं वरं लभे;

अकम्पितो अनोलीनो, ददेय्यं दानमुत्तमं.

१०. ‘‘न तस्स दानं ददमानो, यसं लाभञ्च पत्थयिं;

सब्बञ्ञुतं पत्थयानो, तानि कम्मानि आचरि’’न्ति.

अकित्तिचरियं पठमं.

२. सङ्खचरिया

११. ‘‘पुनापरं यदा होमि, ब्राह्मणो सङ्खसव्हयो;

महासमुद्दं तरितुकामो, उपगच्छामि पट्टनं.

१२. ‘‘तत्थद्दसं पटिपथे, सयम्भुं अपराजितं;

कन्तारद्धानं पटिपन्नं [कन्तारद्धानपटिपन्नं (सी. स्या.)], तत्ताय कठिनभूमिया.

१३. ‘‘तमहं पटिपथे दिस्वा, इममत्थं विचिन्तयिं;

‘इदं खेत्तं अनुप्पत्तं, पुञ्ञकामस्स जन्तुनो.

१४. ‘‘‘यथा कस्सको पुरिसो, खेत्तं दिस्वा महागमं;

तत्थ बीजं न रोपेति, न सो धञ्ञेन अत्थिको.

१५. ‘‘‘एवमेवाहं पुञ्ञकामो, दिस्वा खेत्तवरुत्तमं;

यदि तत्थ कारं न करोमि, नाहं पुञ्ञेन अत्थिको.

१६. ‘‘‘यथा अमच्चो मुद्दिकामो, रञ्ञो अन्तेपुरे जने;

न देति तेसं धनधञ्ञं, मुद्दितो परिहायति.

१७. ‘‘‘एवमेवाहं पुञ्ञकामो, विपुलं दिस्वान दक्खिणं;

यदि तस्स दानं न ददामि, परिहायिस्सामि पुञ्ञतो’.

१८. ‘‘एवाहं चिन्तयित्वान, ओरोहित्वा उपाहना;

तस्स पादानि वन्दित्वा, अदासिं छत्तुपाहनं.

१९. ‘‘तेनेवाहं सतगुणतो, सुखुमालो सुखेधितो;

अपि च दानं परिपूरेन्तो, एवं तस्स अदासह’’न्ति.

सङ्खचरियं दुतियं.

३. कुरुराजचरिया

२०. ‘‘पुनापरं यदा होमि, इन्दपत्थे [इन्दपत्ते (सी. क.)] पुरुत्तमे;

राजा धनञ्चयो नाम, कुसले दसहुपागतो.

२१. ‘‘कलिङ्गरट्ठविसया, ब्राह्मणा उपगञ्छु मं;

आयाचुं मं हत्थिनागं, धञ्ञं मङ्गलसम्मतं.

२२. ‘‘‘अवुट्ठिको जनपदो, दुब्भिक्खो छातको महा;

ददाहि पवरं नागं, नीलं अञ्जनसव्हयं.

२३. ‘‘‘न मे याचकमनुप्पत्ते, पटिक्खेपो अनुच्छवो;

मा मे भिज्जि समादानं, दस्सामि विपुलं गजं’.

२४. ‘‘नागं गहेत्वा सोण्डाय, भिङ्गारे [भिङ्कारे (सी.)] रतनामये;

जलं हत्थे आकिरित्वा, ब्राह्मणानं अदं गजं.

२५. ‘‘तस्स नागे पदिन्नम्हि, अमच्चा एतदब्रवुं;

‘किं नु तुय्हं वरं नागं, याचकानं पदस्ससि.

२६. ‘‘‘धञ्ञं मङ्गलसम्पन्नं, सङ्गामविजयुत्तमं;

तस्मिं नागे पदिन्नम्हि, किं ते रज्जं करिस्सति.

२७. ‘‘‘रज्जम्पि मे ददे सब्बं, सरीरं दज्जमत्तनो;

सब्बञ्ञुतं पियं मय्हं, तस्मा नागं अदासह’’’न्ति.

कुरुराजचरियं ततियं.

४. महासुदस्सनचरिया

२८. ‘‘कुसावतिम्हि नगरे, यदा आसिं महीपति;

महासुदस्सनो नाम, चक्कवत्ती महब्बलो.

२९. ‘‘तत्थाहं दिवसे तिक्खत्तुं, घोसापेमि तहिं तहिं;

‘को किं इच्छति पत्थेति, कस्स किं दीयतू धनं.

३०. ‘‘‘को छातको को तसितो, को मालं को विलेपनं;

नानारत्तानि वत्थानि, को नग्गो परिदहिस्सति.

३१. ‘‘‘को पथे छत्तमादेति, कोपाहना मुदू सुभा’;

इति सायञ्च पातो च, घोसापेमि तहिं तहिं.

३२. ‘‘न तं दससु ठानेसु, नपि ठानसतेसु वा;

अनेकसतठानेसु, पटियत्तं याचके धनं.

३३. ‘‘दिवा वा यदि वा रत्तिं, यदि एति वनिब्बको;

लद्धा यदिच्छकं भोगं, पूरहत्थोव गच्छति.

३४. ‘‘एवरूपं महादानं, अदासिं यावजीविकं;

नपाहं देस्सं धनं दम्मि, नपि नत्थि निचयो मयि.

३५. ‘‘यथापि आतुरो नाम, रोगतो परिमुत्तिया;

धनेन वेज्जं तप्पेत्वा, रोगतो परिमुच्चति.

३६. ‘‘तथेवाहं जानमानो, परिपूरेतुमसेसतो;

ऊनमनं पूरयितुं, देमि दानं वनिब्बके;

निरालयो अपच्चासो, सम्बोधिमनुपत्तिया’’ति.

महासुदस्सनचरियं चतुत्थं.

५. महागोविन्दचरिया

३७. ‘‘पुनापरं यदा होमि, सत्तराजपुरोहितो;

पूजितो नरदेवेहि, महागोविन्दब्राह्मणो.

३८. ‘‘तदाहं सत्तरज्जेसु, यं मे आसि उपायनं;

तेन देमि महादानं, अक्खोब्भं [अक्खोभं (स्या. कं.)] सागरूपमं.

३९. ‘‘न मे देस्सं धनं धञ्ञं, नपि नत्थि निचयो मयि;

सब्बञ्ञुतं पियं मय्हं, तस्मा देमि वरं धन’’न्ति.

महागोविन्दचरियं पञ्चमं.

६. निमिराजचरिया

४०. ‘‘पुनापरं यदा होमि, मिथिलायं पुरुत्तमे;

निमि नाम महाराजा, पण्डितो कुसलत्थिको.

४१. ‘‘तदाहं मापयित्वान, चतुस्सालं चतुम्मुखं;

तत्थ दानं पवत्तेसिं, मिगपक्खिनरादिनं.

४२. ‘‘अच्छादनञ्च सयनं, अन्नं पानञ्च भोजनं;

अब्बोच्छिन्नं करित्वान, महादानं पवत्तयिं.

४३. ‘‘यथापि सेवको सामिं, धनहेतुमुपागतो;

कायेन वाचा मनसा, आराधनीयमेसति.

४४. ‘‘तथेवाहं सब्बभवे, परियेसिस्सामि बोधिजं;

दानेन सत्ते तप्पेत्वा, इच्छामि बोधिमुत्तम’’न्ति.

निमिराजचरियं छट्ठं.

७. चन्दकुमारचरिया

४५. ‘‘पुनापरं यदा होमि, एकराजस्स अत्रजो;

नगरे पुप्फवतिया, कुमारो चन्दसव्हयो.

४६. ‘‘तदाहं यजना मुत्तो, निक्खन्तो यञ्ञवाटतो;

संवेगं जनयित्वान, महादानं पवत्तयिं.

४७. ‘‘नाहं पिवामि खादामि, नपि भुञ्जामि भोजनं;

दक्खिणेय्ये अदत्वान, अपि छप्पञ्चरत्तियो.

४८. ‘‘यथापि वाणिजो नाम, कत्वान भण्डसञ्चयं;

यत्थ लाभो महा होति, तत्थ तं [तत्थ नं (सी.), तत्थ (क.)] हरति भण्डकं.

४९. ‘‘तथेव सकभुत्तापि, परे दिन्नं महप्फलं;

तस्मा परस्स दातब्बं, सतभागो भविस्सति.

५०. ‘‘एतमत्थवसं ञत्वा, देमि दानं भवाभवे;

न पटिक्कमामि दानतो, सम्बोधिमनुपत्तिया’’ति.

चन्दकुमारचरियं सत्तमं.

८. सिविराजचरिया

५१. ‘‘अरिट्ठसव्हये नगरे, सिविनामासि खत्तियो;

निसज्ज पासादवरे, एवं चिन्तेसहं तदा.

५२. ‘‘‘यं किञ्चि मानुसं दानं, अदिन्नं मे न विज्जति;

योपि याचेय्य मं चक्खुं, ददेय्यं अविकम्पितो’.

५३. ‘‘मम सङ्कप्पमञ्ञाय, सक्को देवानमिस्सरो;

निसिन्नो देवपरिसाय, इदं वचनमब्रवि.

५४. ‘‘‘निसज्ज पासादवरे, सिविराजा महिद्धिको;

चिन्तेन्तो विविधं दानं, अदेय्यं सो न पस्सति.

५५. ‘‘‘तथं नु वितथं नेतं, हन्द वीमंसयामि तं;

मुहुत्तं आगमेय्याथ, याव जानामि तं मनं’.

५६. ‘‘पवेधमानो पलितसिरो, वलिगत्तो [वलितगत्तो (सी.)] जरातुरो;

अन्धवण्णोव हुत्वान, राजानं उपसङ्कमि.

५७. ‘‘सो तदा पग्गहेत्वान, वामं दक्खिणबाहु च;

सिरस्मिं अञ्जलिं कत्वा, इदं वचनमब्रवि.

५८. ‘‘‘याचामि तं महाराज, धम्मिक रट्ठवड्ढन;

तव दानरता कित्ति, उग्गता देवमानुसे.

५९. ‘‘‘उभोपि नेत्ता नयना, अन्धा उपहता मम;

एकं मे नयनं देहि, त्वम्पि एकेन यापय’.

६०. ‘‘तस्साहं वचनं सुत्वा, हट्ठो संविग्गमानसो;

कतञ्जली वेदजातो, इदं वचनमब्रविं.

६१. ‘‘‘इदानाहं चिन्तयित्वान, पासादतो इधागतो;

त्वं मम चित्तमञ्ञाय, नेत्तं याचितुमागतो.

६२. ‘‘‘अहो मे मानसं सिद्धं, सङ्कप्पो परिपूरितो;

अदिन्नपुब्बं दानवरं, अज्ज दस्सामि याचके.

६३. ‘‘‘एहि सिवक उट्ठेहि, मा दन्धयि मा पवेधयि;

उभोपि नयनं देहि, उप्पाटेत्वा वणिब्बके’.

६४. ‘‘ततो सो चोदितो मय्हं, सिवको वचनं करो;

उद्धरित्वान पादासि, तालमिञ्जंव याचके.

६५. ‘‘ददमानस्स देन्तस्स, दिन्नदानस्स मे सतो;

चित्तस्स अञ्ञथा नत्थि, बोधियायेव कारणा.